5 saatdan az yatmaq 37 xəstəlik riskinin artması ilə əlaqələndirilib

Təxminən 96 min nəfərin məlumatlarının təhlili göstərib ki, gecə yuxusunun 5 saatdan az olması 37 xəstəliyin daha yüksək riski ilə əlaqəli ola bilər. Araşdırmada REM və dərin yuxu mərhələlərinin daha uzun davam etməsi də bəzi ciddi xəstəliklərin daha aşağı riski ilə əlaqələndirilib.

Gecə 5 saatdan az yatmaq sağlamlıq üçün gözləniləndən daha geniş risklərlə əlaqəli ola bilər. Təxminən 100 min yetkin şəxsin iştirak etdiyi və demək olar ki, 9 il davam edən araşdırmada az yatan insanlarda 37 xəstəliyin riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

Tədqiqatçılar həmçinin REM və dərin yuxu mərhələlərində daha çox vaxt keçirən iştirakçılarda bəzi ciddi xəstəliklərin daha az rast gəlindiyini müşahidə ediblər. Bu nəticələr uzunmüddətli sağlamlıq baxımından təkcə yuxunun müddətinin deyil, onun mərhələlər üzrə quruluşunun da əhəmiyyət daşıya biləcəyini göstərir.

Araşdırma Böyük Britaniyanın UK Biobank layihəsində iştirak edən 95 559 nəfərin məlumatlarına əsaslanıb. İştirakçılar yeddi gün və gecə ərzində biləklərinə taxılan akselerometrlərlə fasiləsiz izlənilib. Dərin öyrənmə alqoritmi vasitəsilə ümumi yuxu müddəti, REM, dərin və yüngül yuxu mərhələləri, yuxuya getdikdən sonra oyanıq qalma müddəti və gecələr arasında yuxu rejiminin dəyişkənliyi qiymətləndirilib.

REM yuxusu artdıqca bəzi xəstəliklərin riski azalıb

Araşdırmada REM yuxusunun daha uzun davam etməsi 83 xəstəliyin daha aşağı rastgəlmə tezliyi ilə əlaqələndirilib.

REM yuxusu — gözlərin sürətli hərəkəti, canlı yuxular və beyin fəaliyyətinin artması ilə səciyyələnən yuxu mərhələsidir. Bu mərhələ yaddaşın möhkəmlənməsi, öyrənmə, emosiyaların emalı və ümumi beyin sağlamlığı üçün mühüm rol oynayır.

Nəticələrə görə, REM yuxusunun hər əlavə 47,6 dəqiqəsi müşahidə müddətində:

• ürək çatışmazlığının rastgəlmə tezliyinin 26 faiz aşağı olması;

• demensiya riskinin 46 faiz aşağı olması;

• Parkinson xəstəliyi riskinin 80 faiz aşağı olması

ilə əlaqələndirilib.

Dərin yuxunun daha uzun davam etməsi də 2-ci tip diabet və ağır depressiv pozuntu daxil olmaqla, yeddi xəstəliyin daha aşağı riski ilə əlaqəli olub.

Əksinə, gecədən-gecəyə yuxu rejiminin daha çox dəyişməsi və yuxuya getdikdən sonra oyaq qalma müddətinin artması narahatlıq pozuntuları və maddə istifadəsi pozuntuları da daxil olmaqla, bir sıra sağlamlıq problemlərinin daha yüksək riski ilə əlaqələndirilib.

Bununla belə, tədqiqat bu yuxu xüsusiyyətlərinin xəstəliklərə birbaşa səbəb olduğunu və ya onların qarşısını aldığını sübut etmir. Araşdırma müşahidə xarakterli olduğundan, əlaqələrə digər sağlamlıq, davranış və bioloji amillər də təsir göstərə bilər.

Ən aşağı risk 6–8 saatlıq yuxu ilə əlaqəli olub

Tədqiqatçılar ümumi yuxu müddəti ilə bir sıra xəstəliklər arasında xətti olmayan əlaqə aşkar ediblər. Yəni yuxu saatlarının artması və ya azalması ilə risk eyni sürətlə dəyişməyib.

Bu xüsusiyyəti göstərən xəstəliklərin əksəriyyətində ən aşağı risk gecə 6–8 saat yatan insanlarda müşahidə olunub.

Gecə 5 saatdan az yatan iştirakçılar isə ümumi qiymətləndirmədə daha yüksək risk qrupunda yer alıb. Onlarda 37 xəstəliyin riskinin artması qeydə alınıb.

Tədqiqatçılar çoxsaylı statistik müqayisələr üçün düzəliş apardıqdan sonra yuxu göstəriciləri ilə yeni diaqnoz qoyulmuş xəstəliklər arasında 156 statistik əhəmiyyətli əlaqə müəyyən ediblər.

Yuxu müddəti 86 xəstəlik göstəricisi ilə əhəmiyyətli, qeyri-xətti əlaqə nümayiş etdirib. Onlardan 69-u üçün ən aşağı risklə əlaqəli yuxu müddəti 6–8 saat aralığında olub.

Bu nəticələr yuxu müddətinin sağlamlıqla əlaqəsinin yalnız az yatmaqdan ibarət olmadığını, həddindən artıq uzun və ya qeyri-sabit yuxu rejiminin də ayrıca araşdırılmalı olduğunu göstərir.

Yuxunun obyektiv ölçülməsi nə üçün vacibdir?

Əvvəlki yuxu araşdırmalarının bir çoxu insanların öz yuxu müddətləri və keyfiyyətləri barədə verdikləri məlumatlara əsaslanıb. Lakin şəxsin yuxu ilə bağlı qiymətləndirməsi obyektiv ölçmələrlə hər zaman üst-üstə düşmür. Bu isə yuxunun konkret mərhələləri və gecə ərzində oyanmaların sonrakı sağlamlıqla əlaqəsini araşdırmağı çətinləşdirə bilər.

Yeni araşdırmada taxıla bilən cihazlardan əldə edilən məlumatlar yuxunun müxtəlif xüsusiyyətlərini eyni vaxtda qiymətləndirməyə imkan verib.

İştirakçılar median hesabla 8,9 il ərzində izlənilib. Tədqiqatçılar onların sağlamlıq qeydlərindən istifadə edərək yuxu göstəriciləri ilə 1000-dən çox xəstəlik nəticəsi arasındakı əlaqələri araşdırıblar.

Müəlliflər əldə edilən nəticələrin orta və daha yuxarı yaşlı şəxslər üçün gecə təxminən 6–8 saat yatmağın əhəmiyyətini dəstəklədiyini bildirirlər. Onların fikrincə, bununla yanaşı, yuxunun müxtəlif mərhələlər arasında necə bölüşdürülməsi də sağlamlıqla əlaqəli ola bilər.

Tədqiqat müəllifləri bildiriblər ki, 6–8 saatlıq yuxu müddəti sağlamlığın qorunması və xəstəliklərin profilaktikası baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

mənbə: scitechdaily.com