Adi Wi-Fi şəbəkələri insanları demək olar ki, tam dəqiqliklə tanıya bilər

Alimlər müəyyən ediblər ki, adi Wi-Fi şəbəkələri xüsusi avadanlıq və ya kameralar olmadan insanların kimliyini müəyyənləşdirmək və onları izləmək üçün istifadə oluna bilər. Tədqiqat nəticələri geniş yayılmış simsiz şəbəkələrin gələcəkdə görünməz müşahidə vasitəsinə çevrilə biləcəyi ilə bağlı ciddi məxfilik narahatlıqları yaradır. Adi Wi-Fi şəbəkələri yaxınlıqdakı cihazların ötürdüyü siqnallardan istifadə etməklə insanları müəyyənləşdirmək və onların yerləşdiyi mühiti xəritələndirmək imkanına malik ola bilər. Karlsruhe Institute of Technology (KIT) alimlərinin araşdırmasına görə, Wi-Fi cihazları ilə marşrutlaşdırıcılar arasında müntəzəm olaraq ötürülən şifrələnməmiş məlumatlardan istifadə etməklə insanların radio dalğaları əsasında təsvirlərini yaratmaq və onları bir neçə saniyə ərzində tanımaq mümkündür. Tədqiqatda 197 nəfər iştirak edib. Sınaqlar zamanı sistem insanların kimliyini demək olar ki, 100 faiz dəqiqliklə müəyyənləşdirib. Nəticələr müşahidə bucağından və insanların necə yeriməsindən asılı olmayıb.

KIT-in İnformasiya Təhlükəsizliyi və Etibarlılığı İnstitutu KASTEL-in professoru Torsten Ştrufe bildirib ki, radio dalğalarının yayılmasını müşahidə etməklə ətraf mühitin və həmin məkanda olan insanların təsvirini yaratmaq mümkündür. Onun sözlərinə görə, bu üsul adi kameranın iş prinsipinə bənzəyir. Əsas fərq ondan ibarətdir ki, kamera işıq dalğalarından, bu texnologiya isə radio dalğalarından istifadə edir.

Sistem radio dalğalarının müəyyən məkanda necə yayıldığını təhlil etdiyinə görə, müşahidə olunan şəxsin üzərində telefon, ağıllı saat və ya digər Wi-Fi dəstəkli cihazın olması vacib deyil.

Başqa sözlə, insanın öz telefonunu və ya digər Wi-Fi cihazını söndürməsi belə onun müəyyənləşdirilməsinin qarşısını mütləq şəkildə almır. Ətrafdakı digər Wi-Fi cihazlarının aktiv olması kifayət edə bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əldə edilən nəticələr ciddi məxfilik riskini ortaya qoyur. Bunun əsas səbəbi Wi-Fi şəbəkələrinin evlərdə, ofislərdə, restoranlarda və ictimai məkanlarda artıq geniş yayılmasıdır.

KASTEL-in tədqiqatçısı Julian Todt xəbərdarlıq edib ki, bu texnologiya hər bir marşrutlaşdırıcını potensial müşahidə vasitəsinə çevirə bilər. Məsələn, insan mütəmadi olaraq Wi-Fi şəbəkəsi fəaliyyət göstərən bir kafenin qarşısından keçirsə, həmin şəxs bundan xəbərsiz şəkildə müəyyənləşdirilə və daha sonra, məsələn, dövlət qurumları və ya şirkətlər tərəfindən yenidən tanına bilər. Tədqiqatçı Feliks Morsbaxın sözlərinə görə, kəşfiyyat qurumlarının və kibercinayətkarların insanları izləməsinin daha sadə üsulları hazırda da mövcuddur. Bunlara mövcud videomüşahidə sistemlərinə və ya internetə qoşulmuş videoqapı zənglərinə giriş əldə etmək kimi üsullar daxildir.  Lakin alimlər hesab edirlər ki, hər yerdə mövcud olan simsiz şəbəkələr gələcəkdə daha genişmiqyaslı müşahidə infrastrukturu rolunu oynaya bilər. Üstəlik, belə bir sistemin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun görünməz olmasıdır.

İnsanların simsiz siqnallar vasitəsilə müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı əvvəlki yanaşmalar çox vaxt xüsusi avadanlıq və daha mürəkkəb ölçmələr tələb edib.

Məsələn, bəzi texnologiyalar məsafəni ölçmək üçün işıq impulslarından istifadə edən LIDAR sensorlarına əsaslanır.  Wi-Fi əsasında işləyən digər yanaşmalarda isə kanal vəziyyəti məlumatlarından (CSI) istifadə olunur. Bu məlumatlar simsiz radio siqnalının ətraf mühitdə, o cümlədən divarlardan, mebeldən və insanlardan əks olunaraq yayılarkən necə dəyişdiyini göstərir. Yeni texnologiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biri isə xüsusi müşahidə avadanlığına ehtiyac yaratmamasıdır. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, adi Wi-Fi cihazı kifayət edə bilər.

Metod WLAN-a, yəni simsiz lokal şəbəkəyə qoşulmuş istifadəçilərin cihazları arasında baş verən adi məlumat mübadiləsindən yararlanır.

Qoşulmuş cihazlar simsiz əlaqənin optimallaşdırılması məqsədilə mütəmadi olaraq marşrutlaşdırıcıya müəyyən məlumatlar göndərirlər.

Bu məlumatlar şüalandırmanın formalaşdırılması üzrə əks əlaqə məlumatları (Beamforming Feedback Information – BFI) adlanır.  Tədqiqatçıların bildirdiyinə görə, BFI məlumatları şifrələnmədən ötürülür. Bu isə nəzəri olaraq həmin məlumatların siqnal əhatə dairəsində olan şəxslər tərəfindən oxuna bilməsi ehtimalını yaradır.  Alimlər həmin məlumatları təhlil etməklə insanların müxtəlif baxış bucaqlarından radio dalğaları əsasında təsvirlərini yarada biliblər. Daha sonra həmin təsvirlərdən şəxsin kimliyini müəyyənləşdirmək üçün istifadə etmək mümkündür.

Sistemin süni intellekt modeli əvvəlcədən konkret şəxsləri tanımaq üçün öyrədildikdən sonra identifikasiya prosesi cəmi bir neçə saniyə çəkir.

Tədqiqatçılar texnologiyanı 197 iştirakçı üzərində sınaqdan keçiriblər.

Nəticədə sistem insanların kimliyini demək olar ki, 100 faiz dəqiqliklə müəyyənləşdirib. Üstəlik, nəticələr müşahidəçinin baxış bucağından və şəxsin yerimə formasından asılı olmayıb.

Professor Torsten Ştrufe texnologiyanın güclü imkanlara malik olduğunu, lakin eyni zamanda fundamental hüquqlar, xüsusilə də şəxsi həyatın toxunulmazlığı baxımından risklər yaratdığını vurğulayıb.

Tədqiqatçıları xüsusilə belə texnologiyanın avtoritar ölkələrdə mümkün istifadəsi narahat edir.

Onların fikrincə, Wi-Fi əsasında insan identifikasiyası ənənəvi kameralarla əlaqələndirilən aşkar müşahidə infrastrukturuna ehtiyac olmadan etiraz aksiyalarında iştirak edən şəxsləri və ya müəyyən qrupları izləmək üçün istifadə edilə bilər.

Adi təhlükəsizlik kamerasından fərqli olaraq, Wi-Fi şəbəkəsinin radio siqnallarından insanların tanınması üçün istifadə edildiyini müəyyən etmək çox çətin ola bilər. Bu isə texnologiyanın məxfilik baxımından yaratdığı riski daha da artırır.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, simsiz şəbəkələr artıq dünyanın demək olar ki, hər yerində mövcud olduğundan, bu texnologiyanın imkanlarından genişmiqyaslı sui-istifadənin qarşısını almaq üçün məxfilik mexanizmləri əvvəlcədən hazırlanmalıdır. Bu məqsədlə alimlər gələcək IEEE 802.11bf Wi-Fi standartında xüsusi qoruyucu tədbirlərin və məxfilik mexanizmlərinin nəzərdə tutulmasını təklif edirlər.

Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, Wi-Fi texnologiyası yalnız internetə simsiz çıxış vasitəsi olmaqdan kənara çıxa bilər. Gələcəkdə onun radio siqnallarından insanların tanınması üçün istifadə edilməsi mümkün olsa, bu, bir tərəfdən yeni texnoloji imkanlar, digər tərəfdən isə şəxsi həyatın toxunulmazlığı üçün ciddi çağırışlar yarada bilər.

mənbə: www.sciencedaily.com