Alimlər aqressiv prostat xərçənginin müalicəsini dəyişə biləcək molekulyar mexanizm aşkarlayıblar

Fred Hatçinson Xərçəng Mərkəzinin alimləri müəyyən ediblər ki, zülal sintezində iştirak edən xüsusi bir molekul müalicəyə davamlı prostat şişlərinin dərmanlara həssaslığını bərpa edə bilər. Kəşf xəstəliyin aqressiv formalarının müəyyənləşdirilməsi və gələcək müalicə üsullarının təkmilləşdirilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər. ABŞ-ın Fred Hatçinson Xərçəng Mərkəzinin tədqiqatçıları prostat xərçənginin müalicəyə davamlılığının arxasında dayanan mümkün molekulyar mexanizmi müəyyən ediblər.

Nature jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, transfer RNT-si (tRNT) adlanan molekul prostat xərçəngi hüceyrələrinin xüsusiyyətlərinə və onların müalicəyə reaksiyasına təsir göstərə bilər.

Prostat xərçəngi kişilər arasında ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindən biridir. Bu xəstəliyin müalicəsində istifadə olunan bir çox dərman şişin böyüməsini stimullaşdıran androgen reseptoru adlı zülalı hədəf alır. Lakin bəzi şişlər zamanla həmin reseptordan daha az asılı vəziyyətə keçir. Nəticədə xərçəng daha aqressiv formaya keçə və mövcud müalicələrə zəif cavab verə bilər.

Yeni araşdırmada alimlər zülal istehsalında iştirak edən bir molekulun səviyyəsini bərpa etməklə eksperimental modellərdə müalicəyə davamlı şişləri yenidən dərmanlara həssaslaşdırmağa nail olublar.

Hüceyrələr zülal hazırlayarkən məlumat daşıyan RNT-dən (mRNT) istifadə edirlər. Transfer RNT-si isə həmin məlumatlara uyğun amin turşularını seçərək zülalın formalaşmasında iştirak edir.

Tədqiqatın həmmüəllifi, Fred Hatçinson Xərçəng Mərkəzinin İnsan Biologiyası bölməsinin professoru və direktor müavini Endrü Hsi qeyd edib ki, bu kəşf xərçəng biologiyasının əvvəllər kifayət qədər araşdırılmamış sahəsinə yeni baxış gətirir.

Onun sözlərinə görə, tRNT molekulları indiyədək əsasən hüceyrələrin normal fəaliyyətində və xəstəliklərdə köməkçi rol oynayan strukturlar kimi qiymətləndirilib. Yeni tədqiqat isə onların xərçəng hüceyrələrinin xüsusiyyətlərini fəal şəkildə formalaşdıra biləcəyini göstərir. Araşdırmanın ilk müəllifi, Hsi laboratoriyasında çalışan postdoktorant Yeon Su Kim zülal sintezinin xərçəngin müalicəyə davamlılıq qazanmasında rolunu öyrənib. O bildirib ki, xərçəng inkişaf etdikcə genetik mutasiyalar və genlərin fəaliyyətini tənzimləyən mexanizmlər dəyişə bilər. Bu dəyişikliklər müalicənin təsirini zəiflədə bilər. Tədqiqatçılar isə xəstəliyin daha aqressiv mərhələyə keçməsi zamanı zülal sintezinin hansı rol oynadığını daha dərindən anlamağa çalışıblar.

Bir molekul şişlərin dərmanlara həssaslığını bərpa edib

Alimlər prostat xərçəngi hüceyrə xətlərini, siçan modellərini və pasiyentlərdən götürülmüş şiş nümunələrini araşdırıblar. 

RNT-sinin androgen reseptorundan asılı olan xərçəng hüceyrələrində daha çox olduğu müəyyən edilib. Reseptordan daha az asılı olan və müalicəyə davamlılıq göstərən şişlərdə isə bu molekulun səviyyəsi aşağı olub. Sonrakı təcrübələr zamanı alimlər həmin tRNT-ni müalicəyə davamlı şişlərə əlavə etdikdə onların androgen reseptorunu hədəf alan müalicələrə həssaslığının bərpa olunduğunu müşahidə ediblər. Kim bildirib ki, tək bir tRNT molekulu vasitəsilə hüceyrələrin androgen reseptorundan asılı vəziyyətdən asılı olmayan vəziyyətə keçidinə təsir göstərmək mümkün olub. Onun fikrincə, bu nəticə əhəmiyyətlidir, çünki xərçəng hüceyrələrinin xüsusiyyətlərinin dəyişməsi prostat xərçənginin müalicəyə davamlılıq qazanmasının əsas səbəblərindən biridir. Aşkarlanan molekul hüceyrələrin dərmanlara həssas qalmasına və ya daha aqressiv vəziyyətə keçməsinə təsir göstərə bilər. 

Tədqiqatçılar hazırda tRNT-nin aqressiv prostat xərçəngini müəyyənləşdirmək üçün biomarker kimi istifadə imkanlarını və onun potensial müalicə hədəfi olub-olmadığını araşdırırlar.

Bu yanaşma gələcəkdə həkimlərə daha uyğun müalicə strategiyasını seçməkdə kömək edə və yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına zəmin yarada bilər.  Yeon Su Kim qeyd edib ki, araşdırmada prostat xərçəngi tRNT-dən asılı hüceyrə dəyişikliklərini öyrənmək üçün nümunə kimi seçilib. Lakin bu yanaşmanın başqa xəstəliklərdə və digər xərçəng növlərində də tətbiqi mümkün ola bilər.

Tədqiqatçılar xüsusilə müalicədən sonra hüceyrə xüsusiyyətlərini dəyişən ağciyər və süd vəzi xərçənglərində oxşar mexanizmlərin araşdırılmasını perspektivli hesab edirlər.

Bununla belə, nəticələr hələ eksperimental modellərə əsaslanır. Yeni mexanizmin insanlarda təhlükəsiz və effektiv müalicə üsuluna çevrilməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

mənbə: scitechdaily.com