Alimlər beyin siqnallarını cərrahi müdaxilə olmadan mətnə çevirən süni intellekt sistemi hazırlayıblar

Hərəkət qabiliyyətini itirmiş insanların ünsiyyət imkanlarını genişləndirə biləcək yeni texnologiya hazırlanıb. Alimlər beyin siqnallarını heç bir cərrahi müdaxilə olmadan yazılı mətnə çevirə bilən süni intellekt sistemi təqdim ediblər.

Araşdırmanın nəticələri Nature Neuroscience jurnalında dərc olunub.

Müasir beyin-kompüter interfeysləri (Brain-Computer Interface – BCI) iflic və ya digər ağır nevroloji pozuntular səbəbindən danışa, yaza və ya elektron cihazlardan istifadə edə bilməyən insanlara ünsiyyət qurmağa imkan verir. Lakin indiyədək yüksək dəqiqliklə işləyən sistemlərin əksəriyyəti beyinə elektrodların cərrahi yolla implantasiya edilməsini tələb edirdi ki, bu da müəyyən risklər yaradır.

Meta AI, PSL Universiteti və Adolf de Rotşild Xəstəxana Fondunun tədqiqatçıları isə cərrahi müdaxilə tələb etməyən yeni yanaşma hazırlayıblar. Yeni sistem elektroensefaloqrafiya (EEQ) və maqnitoensefaloqrafiya (MEQ) vasitəsilə qeydə alınan beyin fəaliyyətini dərin öyrənmə alqoritminin köməyi ilə yazılı mətnə çevirir.

Araşdırma çərçivəsində sağlamlıq və ya nevropsixiatrik problemi olmayan 35 könüllü iştirak edib. İştirakçılardan əvvəlcədən təqdim olunan cümlələri yadda saxlamaları, daha sonra isə ekranda görünən son sözdən sonra həmin cümlələri adi QWERTY klaviaturasında yazmaları istənilib. Yazı prosesi zamanı onlar yazdıqları mətni ekranda görməyiblər.

Tədqiqat zamanı iştirakçıların beyin fəaliyyəti iki qeyri-invaziv üsulla qeydə alınıb.

 Elektroensefaloqrafiya (EEQ) baş dərisinə yerləşdirilən elektrodlar vasitəsilə beynin elektrik aktivliyini ölçür. Maqnitoensefaloqrafiya (MEQ) isə xüsusi həssas sensorlarla təchiz edilmiş dəbilqə vasitəsilə aktiv neyronların yaratdığı çox zəif maqnit sahələrini qeydə alır.

Alimlər daha sonra Brain2Qwerty adlı dərin öyrənmə modelini hazırlayaraq onu ayrıca EEQ və MEQ məlumatları əsasında öyrədiblər. Sistem yalnız beyin siqnallarına əsaslanaraq iştirakçıların klaviaturada yazdığı simvolları proqnozlaşdırmağı öyrənib.

Araşdırma müəlliflərinin sözlərinə görə, MEQ məlumatlarından istifadə edildikdə Brain2Qwerty sistemi orta hesabla 29 faiz simvol xətası ilə işləyib. EEQ məlumatları ilə bu göstərici 65 faiz təşkil edib.

Ən uğurlu nəticə əldə olunan iştirakçılarda isə simvol xətası cəmi 18 faiz olub. Alimlər bildirirlər ki, bu halda sistem öyrədilmədiyi yeni cümlələrin bir qismini də tam düzgün deşifrə edə bilib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu nəticələr qeyri-invaziv beyin-kompüter interfeyslərinin imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir və cərrahi implant tələb edən texnologiyalarla aradakı fərqi azaldır.

Onların fikrincə, gələcəkdə alqoritmin daha da təkmilləşdirilməsi beyin siqnallarının daha yüksək dəqiqliklə mətnə çevrilməsinə imkan verəcək.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə iflic və digər hərəkət məhdudiyyətləri olan insanların ünsiyyət qurmasına, kompüter və digər rəqəmsal cihazlardan istifadə etməsinə kömək edə bilər. Eyni zamanda sistem beyin siqnalları ilə idarə olunan protezlər və digər köməkçi texnologiyaların hazırlanmasına da töhfə verə bilər.

mənbə: techxplore.com