Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB) olan şəxslərdə özünə zərərvermə riski müalicəyə başladıqdan sonra deyil, dərman qəbuluna başlamazdan əvvəl daha yüksək olur. Beynəlxalq tədqiqatın nəticələri DEHB dərmanlarının özünə zərərvermənin əsas səbəbi olması ehtimalını dəstəkləmir.
“Medical Xpress” xəbər verir ki, Aston Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırma BMJ Mental Health jurnalında dərc olunub.
Aston Universitetinin Əczaçılıq Məktəbinin müəlliməsi, doktor Adrien Çan və professor İan Vonqun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu DEHB müalicəsində istifadə olunan dərmanların özünə zərərvermə riskini artırması ilə bağlı narahatlıqları araşdırıb. Əvvəlki tədqiqatların nəticələrinin bir-birindən fərqlənməsi bu məsələ ətrafında suallar yaradıb. Dünyada milyonlarla uşaq və böyüklərdə DEHB müşahidə olunur. Dərmanların təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar insanların müalicəyə başlaması və ya müalicəni davam etdirməsi barədə qərarlarına təsir göstərə bilər. Bununla belə, son dövrlərdə aparılan bəzi araşdırmalar daha ürəkaçan nəticələr ortaya qoyub. Beynəlxalq tədqiqatda Aston Universiteti ilə yanaşı, Böyük Britaniyanın London Universitet Kollecinin (UCL), Honkonq Universitetinin, Yeni Zelandiyanın Oklend Universitetinin, Cənubi Koreyanın Sonqyungvan Universitetinin və Tayvanın Çen Kunq Milli Universitetinin alimləri iştirak ediblər. Tədqiqat əməkdaşlığına, həmçinin Cənubi Koreyanın Seul Milli Universiteti, Avstraliyanın Melburn Universiteti, ABŞ-ın Ratgers Universiteti, Kanadanın Vaterloo Universiteti, Honkonq Çin Universiteti və Makao Elm və Texnologiya Universitetinin nümayəndələri qoşulublar.
DEHB dərmanlarının təhlükəsizliyinə dair ən geniş beynəlxalq tədqiqatlardan biri olan araşdırmada 2001–2020-ci illər ərzində DEHB dərmanları qəbul etməyə başlamış və tibbi qeydlərində özünə zərərvermə halları qeydə alınmış 460 mindən çox insanın məlumatları təhlil edilib. Məlumatlar Honkonq, Yeni Zelandiya, Cənubi Koreya, Tayvan və Böyük Britaniyanın səhiyyə sistemlərindən əldə olunub. Tədqiqatçılar dərman qəbuluna məruzqalmanın üç dövrünü müqayisə ediblər: müalicəyə başlamazdan əvvəlki 90 gün, müalicənin ilk 90 günü və sonrakı müalicə dövrü. Bu dövrlər dərman qəbul edilməyən zamanlarla müqayisə olunub. Nəticələr göstərib ki, özünə zərərvermə riski hər beş səhiyyə sistemində də müalicəyə başlamazdan əvvəlki 90 gün ərzində ən yüksək səviyyəyə çatıb. Dərman qəbuluna başlandıqdan sonra risk azalsa da, yüksək olaraq qalıb. Müxtəlif ölkələrin səhiyyə sistemlərində oxşar nəticələrin əldə edilməsi DEHB dərmanlarının özünə zərərvermə hallarının əsas səbəbi olması fikrini dəstəkləmir.
Tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin DEHB olan şəxslərin vəziyyətinin diqqətlə izlənilməsinin vacibliyini göstərdiyini bildirirlər. Xüsusilə müalicəyə başlamazdan əvvəl simptomları ağırlaşan şəxslərin vəziyyətinə diqqət yetirilməsi və özünə zərərvermə baş verməzdən əvvəl lazımi dəstəyin göstərilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Araşdırma, eyni zamanda, dərmanların təhlükəsizliyi ilə bağlı digər mühüm sualların cavablandırılması üçün beynəlxalq elmi əməkdaşlıq platforması yaradıb. Gələcək tədqiqatlarda müalicənin dayandırılması və yenidən başlanmasının nəticələri, eləcə də etnik mənsubiyyət və sosial-iqtisadi çətinliklərin müxtəlif səhiyyə sistemlərində DEHB müalicəsi ilə bağlı bərabərsizliklərə təsiri araşdırılacaq. Doktor Adrien Çan bildirib ki, insanlar DEHB dərmanlarının özünə zərərvermə riskini artırmasından tez-tez narahat olurlar. Lakin tədqiqatın nəticələri göstərir ki, bir çox insan üçün risk müalicə başlamazdan əvvəl ən yüksək səviyyədə olur. Onun sözlərinə görə, bu dövrün müəyyənləşdirilməsi daha erkən müdaxilə üçün mühüm imkan yaradır. Risk altında olan şəxslərin vaxtında aşkarlanması, ehtiyac duyduqları dəstəyin daha tez göstərilməsinə və bununla da vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər.
Professor İan Vonq isə qeyd edib ki, Aston Universiteti böyük həcmli məlumatlardan yalnız elmi suallara cavab tapmaq üçün deyil, həm də həkimlərə kömək edən, səhiyyə siyasətinə istiqamət verən və nəticədə pasiyentlərin rifahını yaxşılaşdıran sübutlar əldə etmək üçün istifadə etməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, tədqiqat beş səhiyyə sisteminin mütəxəssislərini vahid elmi yanaşma ətrafında birləşdirib. Eyni zamanda, pasiyentlərə aid fərdi məlumatlar hər bir ölkənin daxilində təhlükəsiz şəkildə saxlanılıb. Bu yanaşma pasiyentlərin məxfiliyini və məlumatların idarə olunması üzrə yüksək standartları qorumaqla beynəlxalq əməkdaşlığın tibbi xidmətlərin keyfiyyətini artırmaq üçün etibarlı elmi nəticələr əldə etməyə imkan verdiyini göstərir.
Qeyd edək ki, araşdırma DEHB dərmanlarının özünə zərərvermə riskini artırdığını təsdiqləməsə də, bu, dərmanların hər bir şəxs üçün risksiz olduğu anlamına gəlmir. Müalicə ilə bağlı qərarlar həkimlə birgə qəbul edilməli, xüsusilə özünə zərərvermə riski olan şəxslərə vaxtında peşəkar dəstək göstərilməlidir.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.