Cərrahlar Xəbərdarlıq Edirlər: Yaşınızdan Asılı Olmayaraq Yoğun Bağırsaq Xərçənginin Bu Əlamətlərini Gözardı Etməyin

Cərrahlar Xəbərdarlıq Edirlər: Yaşınızdan Asılı Olmayaraq Yoğun Bağırsaq Xərçənginin Bu Əlamətlərini Gözardı Etməyin

Yoğun və düz bağırsaq xərçəngi gənclər arasında getdikcə daha çox yayılır. Cərrahlar xəstəliyin tez-tez diqqətdən yayınan ilkin əlamətlərinə qarşı ayıq olmağa çağırırlar.

Onilliklər ərzində yoğun və düz bağırsaq xərçəngi (kolorektal xərçəng) əsasən yaşlı insanların xəstəliyi hesab olunurdu. Lakin bu gün 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında da bu xəstəliyə daha çox rast gəlinir və o, gənc yetkinlərdə xərçənglə əlaqəli ölüm hallarının əsas səbəbinə çevrilib. Xəstəliyin erkən əlamətlərinin bir çoxu asanlıqla nəzərdən qaça və ya daha yüngül xəstəliklərlə əlaqələndirilə bilər. Bu isə diaqnozun gecikməsinə səbəb olur. Halbuki erkən mərhələdə aşkar edilən kolorektal xərçəngin müalicəsi daha effektiv olur.

İnsanların vaxtında həkimə müraciət etməsini təşviq etmək məqsədilə Amerika Cərrahlar Kolleci (ACS) kolorektal xərçəngin mümkün əlamətlərini izah edən pulsuz maarifləndirici materiallar və pasiyentlər üçün xüsusi yoxlama siyahısı hazırlayıb. Bu materialların məqsədi insanların xəstəliyin əlamətlərini tanımasına, risk faktorlarını qiymətləndirməsinə və ailə həkimi ilə daha məlumatlı müzakirə aparmasına kömək etməkdir.

Yeni maarifləndirici materialların hazırlanmasında iştirak edən, Klivlend Klinikasının Florida filialının kolorektal cərrahı və Həzm Sistemi Xəstəliklərinin Tədqiqi üzrə sədr müavini, Amerika Cərrahlar Kollecinin (ACS) Pasiyentlərin Maarifləndirilməsi Komitəsi üzvü Meriliz Butro bildirib: "Gənc pasiyentlər bağırsaqla bağlı şikayətlərlə həkimə müraciət etdikdə, bu əlamətlər çox vaxt babasil və ya qəbizliklə əlaqələndirilir və konservativ müalicə tətbiq olunur. Gənclər arasında kolorektal xərçəng diaqnozlarının artdığı bir dövrdə xəstəliyin incə əlamətlərini tanımaq insanların həyatını xilas edə bilər. Hazırladığımız maarifləndirici materiallar və yoxlama siyahısı pasiyentlərin narahatlıqlarını daha aydın ifadə etməsinə və kolorektal xərçənglə bağlı müzakirələrin diqqət mərkəzində qalmasına kömək etmək üçün hazırlanıb."

Kolorektal xərçəng hələ də daha çox yaşlı insanlarda diaqnoz olunur və həyat boyu təxminən hər 25 kişi və qadından birində inkişaf edir. Lakin gənclər arasında da xəstəliyin yayılması artır. Amerika Xərçənglə Mübarizə Cəmiyyətinin məlumatına görə, hazırda kolorektal xərçəng hallarının təxminən beşdə biri 54 yaşdan aşağı insanlarda qeydə alınır. Halbuki 30 il əvvəl bu göstərici cəmi 11 faiz, yəni təxminən hər 10 hadisədən biri idi.

Əlamətlər gözardı edilməməlidir

Kolorektal xərçəngin ilkin əlamətlərini nəzərdən qaçırmaq asandır. Lakin bu əlamətlər diqqətdən kənarda saxlanılmamalı və mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Bağırsaq fəaliyyətində davamlı dəyişikliklər, uzun müddət davam edən qəbizlik və ya ishal, əvvəlkindən daha nazik nəcis ifrazı və ya bağırsaq fəaliyyətində nəzərəçarpacaq dəyişikliklər xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bağırsağın tam boşalmaması hissi və ya düz bağırsaqda narahatlıq da şişin iltihab və ya tıxanma yaratması nəticəsində meydana çıxa bilər.

ABŞ-ın Nyu-York ştatında yerləşən Stoni Bruk Universiteti Xəstəxanasının kolorektal cərrahı və Amerika Cərrahlar Kollecinin Xərçənglə Mübarizə Komissiyasının (CoC) Şərqi Lonq-Aylend bölməsi üzrə ştat sədri Paula DeNoya bildirib: "Gənc pasiyentlərdə bu əlamətlər bəzən xərçənglə əlaqəsi olmayan xəstəliklərdən qaynaqlana bilər. Lakin bağırsaq fəaliyyətində sizin üçün yeni və ya qeyri-adi olan hər hansı dəyişiklik tibbi müayinəyə ehtiyac duyur. İllik profilaktik müayinələr bu narahatlıqları həkimlə müzakirə etmək üçün yaxşı fürsətdir."

Nəcisdə qan

Nəcisdə qanın olması, xüsusilə də bu hal təkrarlandıqda, kolorektal xərçəngin mühüm xəbərdaredici əlamətlərindən biridir. Amerika Cərrahlar Kollecinin 2025-ci il Klinik Konqresində təqdim olunan araşdırmaya görə, simptomlara görə kolonoskopiya olunan 50 yaşdan aşağı pasiyentlər arasında düz bağırsaq qanaxması kolorektal xərçəng diaqnozunu ən güclü şəkildə proqnozlaşdıran əlamət olub və xəstəliyin aşkarlanma ehtimalını 8,5 dəfə artırıb. ABŞ-ın Alleqeni Səhiyyə Şəbəkəsinin Kolorektal Xərçənglə Mübarizə Proqramının rəhbəri, Dreksel Tibb Kollecinin cərrahiyyə professoru və Amerika Cərrahlar Kollecinin Xərçənglə Mübarizə Komissiyasının Pensilvaniyanın cənub-qərb bölməsi üzrə ştat sədri Ceyms T. MakKormik deyib: "Qanaxma kolorektal xərçəngin ən çox rast gəlinən əlamətidir, lakin buna digər xəstəliklər də səbəb ola bilər. İnsanlar tualet kağızında və ya unitazda parlaq qırmızı qan görə, yaxud qan nəcislə qarışdığı üçün onun qırmızı və ya tünd rəng aldığını müşahidə edə bilərlər. Təkrarlanan istənilən qanaxma mütləq araşdırılmalıdır və səbəbin müəyyən edilməsi üçün kolonoskopiya təyin oluna bilər." Parlaq qırmızı rəngli, qara və qatranabənzər görünüşlü, yaxud selik qarışmış nəcis həzm sistemi, yoğun bağırsaq və ya düz bağırsaqda qanaxmanın əlaməti ola bilər.

Ümumi sağlamlıq vəziyyətində dəyişikliklər

Səbəbi məlum olmayan çəki itkisi, yorğunluq, halsızlıq, iştahanın azalması, ürəkbulanma və ya qusma həzm sistemi ilə bağlı xəstəliklərin göstəricisi ola bilər və mütləq tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Ailə anamnezi və skrininq müayinəsi (sağlam görünən insanda profilkatik müayinə)

ABŞ Profilaktik Xidmətlər üzrə İşçi Qrupu orta risk qrupuna daxil olan şəxslərə kolorektal xərçəng üzrə skrininq müayinələrinə 45 yaşdan başlamağı tövsiyə edir. Ailəsində kolorektal xərçəng, Kron xəstəliyi, xoralı kolit və ya digər risk faktorları olan şəxslərin isə skrininq müayinələrinə daha erkən başlaması lazım gələ bilər. Kolorektal xərçəngin aşkarlanması üçün müxtəlif müayinə üsulları mövcud olsa da, kolonoskopiya hələ də "qızıl standart" hesab edilir. Çünki bu üsul həm xərçəngi aşkar etməyə, həm də xərçəngönü polipləri eyni prosedur zamanı çıxarmağa imkan verir.

Meriliz Butro vurğulayıb:"Kolorektal xərçəng erkən aşkar edildikdə yüksək səviyyədə müalicə oluna bilir və cərrahi sahədə əldə olunan yeniliklər müalicəni getdikcə daha az invaziv edir. Pasiyentlərə fəal davranmağı və bağırsaq fəaliyyətində narahatlıq doğuran hər hansı dəyişiklik barədə ailə həkimləri ilə danışmaq üçün hazırladığımız yoxlama siyahısından istifadə etməyi tövsiyə edirəm."

Mənbə:scitechdaily.com