Davamlı qlükoza monitorinqi insulin qəbul edən diabet xəstələrində ölüm riskini azalda bilər

Yeni araşdırma göstərib ki, bazal insulin müalicəsi alan 2-ci tip diabet xəstələrinin davamlı qlükoza monitorinqindən (CGM) istifadəyə başlaması ölüm riskinin daha aşağı olması ilə əlaqəlidir.

Məlumatlara görə, CGM istifadə edən xəstələrdə bir ildən sonra hər hansı səbəbdən ölüm riski bu texnologiyadan istifadə etməyənlərlə müqayisədə 44 faiz daha aşağı olub. İki ildən sonra isə risk fərqi 35 faiz təşkil edib. Araşdırmanın nəticələri sentyabrın 28-dən oktyabrın 2-dək İtaliyanın Milan şəhərində keçirilən Avropa Diabet Araşdırmaları Assosiasiyasının (EASD) illik toplantısında təqdim edilir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu nəticələr bazal insulin qəbul edən 2-ci tip diabet xəstələrində müasir CGM texnologiyaları ilə daha aşağı ölüm və ürək-damar hadisələri riski arasında əlaqəyə dair ilk sübutlardan biridir.

Davamlı qlükoza monitorinqi — CGM — dərinin üzərinə yerləşdirilən kiçik sensor vasitəsilə qanda qlükoza səviyyəsini davamlı şəkildə ölçən sistemdir. Sensor əldə etdiyi məlumatları mobil telefona, xüsusi oxuyucu qurğuya və ya avtomatlaşdırılmış insulin çatdırılma sisteminə ötürə bilər. Bunun sayəsində insan gün ərzində qlükoza səviyyəsində baş verən dəyişiklikləri daha yaxından izləyə və həyat tərzi və ya insulin müalicəsi ilə bağlı qərarlarını buna uyğun tənzimləyə bilər. CGM həm 1-ci, həm də 2-ci tip diabetin müalicəsində yanaşmanı dəyişdirən texnologiyalardan biri hesab olunur. Əvvəlki araşdırmalar onun qan şəkərinə nəzarəti yaxşılaşdıra və təhlükəli dərəcədə aşağı qan şəkəri — hipoqlikemiya epizodlarını azalda biləcəyini göstərib.

Lakin CGM-nin 2-ci tip diabet zamanı uzunmüddətli ürək-damar fəsadlarına və ölüm riskinə mümkün təsiri daha az araşdırılıb.

Yeni araşdırmada ABŞ-da 140 milyondan çox insanın anonim elektron tibbi məlumatlarını əhatə edən Truveta məlumat platformasından istifadə edilib. Tədqiqatçılar 1 yanvar 2017-ci ildən 18 mart 2024-cü ilədək bazal insulin müalicəsi alan 2-ci tip diabetli yetkinlərin məlumatlarını araşdırıblar. Onlar həm ümumi ölüm riskini, həm də ilk və təkrarlanan böyük ürək-damar hadisələrini qiymətləndiriblər. Bu hadisələrə infarkt, ürək çatışmazlığı, insult və ya tranzitor işemik həmlə (TİH), eləcə də periferik arteriya xəstəliyi daxil edilib.  Araşdırmada 13 935 CGM istifadəçisi ilə eyni sayda — 13 935 CGM istifadə etməyən pasiyent müqayisə olunub. Qrupları daha yaxşı müqayisə etmək və nəticələrə təsir göstərə biləcək fərqləri azaltmaq üçün pasiyentlər başlanğıc mərhələdə 29 xüsusiyyətə görə uyğunlaşdırılıb. Bunlara yaş, cins, etnik mənsubiyyət, diabetin müddəti, diabet fəsadlarının ağırlığı, HbA1c səviyyəsi, digər xəstəliklər, qəbul edilən dərmanlar, tibbi xidmətlərdən istifadə tezliyi və qan şəkəri ölçən cihazlardan istifadə daxil olub.

İştirakçıların orta yaşı 58 olub və onların 47 faizi qadınlar olub.

Ümumilikdə CGM istifadəsi araşdırılan bütün nəticələr üzrə həm bir, həm də iki illik müddətdə daha aşağı risklə əlaqəli olub.

12 aydan sonra CGM istifadə edənlərdə hər hansı səbəbdən ölüm riski istifadə etməyənlərlə müqayisədə 44 faiz daha aşağı olub.

Ölüm halları:

• CGM istifadə edənlərdə — 1,16 faiz;

• CGM istifadə etməyənlərdə — 2,09 faiz.

24 aydan sonra isə ölüm riski CGM istifadə edən qrupda 35 faiz daha aşağı olub:

• CGM istifadə edənlərdə — 2,12 faiz;

• istifadə etməyənlərdə — 3,26 faiz.

Araşdırmada yeni böyük ürək-damar hadisələrinin baş vermə riski də CGM istifadəçilərində daha aşağı olub.

12 ay ərzində bu risk 26 faiz, 24 ay ərzində isə 24 faiz daha aşağı olub.

Yeni ürək-damar hadisələrinin göstəricisi:

• 12 ayda: 1,03 faiz — CGM istifadə edənlərdə, 1,39 faiz — istifadə etməyənlərdə;

• 24 ayda: 1,64 faiz — CGM istifadə edənlərdə, 2,17 faiz — istifadə etməyənlərdə.

Təkrarlanan böyük ürək-damar hadisələrinin tezliyi də CGM istifadəçilərində 12 ayda 35 faiz, 24 ayda isə 36 faiz daha aşağı olub. Ürək çatışmazlığı səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilmə göstəricisi isə hər iki dövrdə təxminən iki dəfə aşağı olub. 12 ayda bu göstərici 54 faiz, 24 ayda isə 47 faiz daha aşağı olub.

Tədqiqatçılar nəticələri müxtəlif əlavə analizlərlə də yoxlayıblar. Məsələn, COVID-19 pandemiyası dövrünü və ilk 90 gün ərzində baş verən ölümləri analizdən çıxardıqları zaman nəticələrin ümumi istiqaməti dəyişməyib. Araşdırmaya rəhbərlik edən Almaniyanın Freiburg Universitet Xəstəxanasından professor Jochen Seufert bildirib ki, nəticələr CGM-nin insulin tələb edən 2-ci tip diabet xəstələrinin uzunmüddətli sağlamlığında əhəmiyyətli rol oynaya biləcəyini göstərir. Tədqiqatçılar bu nəticələrin bazal insulin müalicəsi alan və CGM-dən faydalana biləcək 2-ci tip diabet xəstələri üçün bu texnologiyaya çıxış imkanlarının genişləndirilməsini dəstəkləyə biləcəyini qeyd edirlər.

Bununla belə, alimlər araşdırmanın mühüm məhdudiyyətlərini vurğulayırlar. Bu, müşahidə xarakterli tədqiqatdır. Buna görə CGM istifadəsinin ölüm və ürək-damar hadisələrinin azalmasına birbaşa səbəb olduğunu sübut etmək mümkün deyil.

Tədqiqatçılar pasiyentləri 29 müxtəlif xüsusiyyət üzrə uyğunlaşdırsalar da, ölçülməmiş və ya nəzərə alınmamış digər amillərin nəticələrə təsir göstərməsi ehtimalını tamamilə istisna etmək mümkün deyil. Bundan başqa, izləmə müddətində dərmanlarda baş verən dəyişikliklər və digər klinik göstəricilər ayrıca araşdırılmayıb. 

Bu səbəbdən müəlliflər nəticələrin təsdiqlənməsi və CGM istifadəsi ilə ölüm və ürək-damar riskləri arasındakı mümkün əlaqənin daha dəqiq öyrənilməsi üçün daha geniş və perspektivli tədqiqatlara ehtiyac olduğunu bildirirlər.

mənbə: medicalxpress.com