Böyük Britaniya tarixinin mühüm şəxsiyyətlərindən biri hesab edilən və Roma imperiyasının eramızın 43-cü ilində Britaniyanı işğal etməsinə zəmin yaradan Verikanın əslində qadın hökmdar ola biləcəyi irəli sürülüb. Bornmut Universitetinin (BU) arxeoloji sahə tədqiqatları üzrə direktoru, doktor Mayls Rassellin rəhbərlik etdiyi araşdırma Verikanın kişi hökmdar kimi qəbul edilməsinə dair ənənəvi yanaşmanı şübhə altına alır. Tədqiqatçı bu qənaətə hökmdarın adını və onun dövründə zərb edilmiş sikkələrin üzərindəki təsvirləri araşdıraraq gəlib. Verika indiki Hempşir və Qərbi Sasseks qraflıqlarının böyük hissəsini əhatə edən ərazilərdə yaşayan atrebat tayfasının hökmdarı olub. Eramızın təxminən 40-cı ilində hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Romaya qaçaraq imperator Klavdidən dəstək istəyib. Onun bu müraciəti Klavdiyə Britaniyanın daxili işlərinə müdaxilə etmək və hərbi qələbə qazanmaq imkanı yaradıb.
Bornmut Universitetinin nümayəndəsi Mayls Rassell hesab edir ki, Verikanın kimliyi əvvəlki tarixçilərin dövrün ictimai quruluşuna əsaslanan fərziyyələri ilə müəyyənləşdirilib. “Verikanın kişi olduğu XIX əsr klassik tarixçilərinin patriarxal düşüncəsi səbəbindən qəbul edilib. Halbuki Verika eramızın I əsrinin əvvəllərində Britaniya ilə Roma arasındakı xüsusi münasibətlərdə mühüm rol oynayıb və mübahisəsiz şəkildə qadın olub”, – tədqiqatçı bildirib. Rassellin diqqət çəkdiyi məqamlardan biri hökmdarın adıdır. Verika adının sonundakı “a” hərfi həmin dövrdə yaşamış digər qadın hökmdarların adlarında da müşahidə olunur. Bunlara Yorkşir ərazisində hökmranlıq etmiş briqantların hökmdarı Kartimandua və Norfolkdakı iken tayfasının rəhbəri Budika daxildir. Eramızın 60-cı ilində Roma hakimiyyətinə qarşı üsyana rəhbərlik edən Budika bu üç qadın arasında ən məşhuru hesab olunur. Lakin Rassell Verikanın daha güclü və nüfuzlu şəxsiyyət olduğunu düşünür.
Verikanın sikkələrində istifadə olunan titul da onun kimliyinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Sikkələrin üzərindəki “rex” sözünə görə hökmdarın kişi olduğu güman edilib. Lakin Rassellin sözlərinə görə, latın dilində bu titul cinsə görə fərqlənməyib və Roma həm kişi, həm də qadın hökmdarları bu adla tanıyıb. Misir kraliçası Kleopatra bunun ən məşhur nümunələrindən biridir. “Rex” titulunun sikkələrdə yer alması Verikanın imperatorun tam səlahiyyəti ilə hökmranlıq etdiyini göstərir”, – Rassell qeyd edib. Tədqiqatçı sikkələrin üzərindəki təsvirlərin də diqqətəlayiq olduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, Dəmir dövründə Britaniyada sikkə zərb etdirən digər liderlər özlərini açıq şəkildə kişi döyüşçülər kimi təsvir etdirdikləri halda, Verika at belində nizə tutmuş, incə bədən quruluşlu, qadın cizgiləri ilə seçilən və sinəsi açıq döyüşçü obrazında təqdim olunub.
Verikanın qadın olması ehtimalı Romanın Britaniyaya yürüşünün tarixi izahına da yeni baxış gətirir. Tarixçi Kassiy Dionun yazdıqlarına görə, imperator Klavdi La-Manş boğazını keçərək Britaniyaya məhz Verikanın onu buna inandırması nəticəsində yürüş edib. Bu hekayə Roma mənbələrində Klavdinin zəif iradəli və səmərəsiz hökmdar kimi təqdim edilməsi ənənəsinə uyğun gəlir. Həmin mənbələrdə imperatorun qərarlarına qadınların və azad edilmiş qulların təsir göstərdiyi iddia olunur. “Bir qadının təkidi ilə Klavdinin hərbi yürüşə qərar verməsi barədə hekayə imperatorun qadınların təsiri altında olan zəif şəxs kimi təqdim edilməsi stereotipinə uyğundur. Əslində Dion bununla yürüşün barbar qadının – təhlükəli və cazibədar bir qadının pıçıltıları nəticəsində baş verdiyini demək istəyirdi”, – Rassell bildirib.
Onun fikrincə, Verikanın Britaniyaya yürüşdəki rolu daha əhəmiyyətli olub. Hökmdarın Roma qüvvələrinə qoşulması əməliyyatın uğurla həyata keçirilməsinə kömək edib. O, romalılara ərazi və hərbi vəziyyətlə bağlı taktiki məlumatlar verib, həmçinin yerli ərazidə dəstək göstərib.
Bu yanaşmaya əsasən, Verika Roma işğalı üçün həm siyasi əsas yaradıb, həm də hərbi əməliyyatın həyata keçirilməsinə praktiki yardım göstərib. “Britaniyanın işğalı Klavdinin ən böyük qələbəsi idi. Bu, onun uğurlu hərbi rəhbər olduğunu sübut etmək üçün yeganə fürsəti idi. Verika hakimiyyət dəyişikliyinə bəhanə yaratdı, imperator isə bu fürsətdən istifadə etdi”, – tədqiqatçı vurğulayıb.
Dəmir dövründə qadınların hakimiyyətdəki roluna yeni baxış
Rassell hesab edir ki, Verika Britaniyanın tarixində ən erkən və nüfuzlu qadın liderlərdən biri kimi xatırlanmalıdır. “Arxeoloji sübutları olduğu kimi qəbul etməli və Verikanı qadın hökmdar, Britaniya tarixinin ilk və ən mühüm qadın liderlərindən biri kimi tanımalıyıq. Əgər o, hakimiyyətdən uzaqlaşdırılaraq hərbi dəstək almaq üçün Klavdinin yanına qaçmasaydı, Roma bəlkə də Britaniyanı heç vaxt işğal etməzdi”, – Rassell bildirib. Bu araşdırma Bornmut Universitetinin Dəmir dövründə qadınların cəmiyyətdəki mövqeyinə dair əvvəlki tədqiqatlarının davamıdır. Ötən il dərc olunan və Rassellin universitet həmkarları ilə birgə apardığı həmin araşdırmada qadınların mərkəzi rol oynadığı icmaların mövcudluğuna dair sübutlar aşkarlanıb. Tədqiqatçılar bəzi icmalarda kişilərin evləndikdən sonra həyat yoldaşlarının yaşadığı icmaya köçdüyünü müəyyən ediblər.
mənbə: scitechdaily.com





Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.