Diz osteoartriti qaçılmaz deyil: Sadə vərdişlər xəstəlik riskini azalda bilər

Sağlam həyat tərzi və düzgün müalicə diz osteoartritinin əlamətlərini idarə etməyə, bəzi hallarda isə xəstəliyin inkişaf riskini azaltmağa kömək edə bilər. Diz ağrısı gündəlik hərəkətləri – yerimək, pilləkən qalxmaq və ya stuldan ayağa qalxmaq kimi sadə fəaliyyətləri belə çətinləşdirə bilər. Xüsusilə yaş artdıqca bu cür ağrı və hərəkət məhdudiyyətlərinin ən geniş yayılmış səbəblərindən biri osteoartritdir. Diz osteoartriti oynaq sümükləri arasında yerləşən qığırdaq toxumasının tədricən aşınması nəticəsində yaranır. Sağlam qığırdaq dizin hamar hərəkət etməsinə, eyni zamanda oynağın zərbələrdən qorunmasına və yükün bölüşdürülməsinə kömək edir. Bu qoruyucu təbəqə nazildikcə ağrı və digər problemlər meydana çıxa, zaman keçdikcə şikayətlər daha da arta bilər.

Sent-Luisdəki Vaşinqton Universiteti Tibb Məktəbinin ortoped-cərrahı və artrit kimi xəstəliklərin qeyri-cərrahi müalicəsi və reabilitasiyası üzrə mütəxəssis doktor Ebbi Çenq bildirir ki, osteoartrit dizdə ağrı və sərtliyə səbəb olaraq insanın fiziki aktivliyinə, yıxılma riskinə, əhvalına və ümumi həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Problemin təsirləri yalnız dizdəki ağrı ilə məhdudlaşmır. Ağrı və hərəkət qabiliyyətinin azalması işə gedə bilməmə və gəlir itkisinə səbəb ola bilər. Fiziki aktivliyin azalması isə ürək xəstəlikləri, xərçəng və diabet kimi xroniki xəstəliklərin riskini artıra bilər.

Osteoartrit geniş yayılmış xəstəlikdir və ABŞ-da 30 milyondan çox yetkin insanda müşahidə olunur. Diz isə osteoartritin ən çox təsir etdiyi oynaqlardan biridir. Xəstəlik yaş artdıqca daha çox yayılır. Bununla belə, halların təxminən yarısı əmək qabiliyyətli yaşda olan insanlarda baş verir. Doktor Çenqin sözlərinə görə, ayaq əzələlərinin zəif olması, artıq çəki və piylənmə diz osteoartritinin inkişaf riskini artırır. Qadınlar, yaşlı insanlar, əvvəllər diz zədəsi almış şəxslər və ailəsində osteoartrit olan insanlar da daha yüksək risk qrupunda hesab olunur.

Sağlam həyat tərzi və tibbi müalicə ağrı və hərəkət məhdudiyyəti kimi simptomların idarə olunmasına kömək etməklə yanaşı, xəstəliyin inkişafını yavaşlatmağa da yardım edə bilər.

Çenq bildirir ki, daha çox bitki mənşəli qida, daha az emal olunmuş və şəkərli məhsullar qəbul etmək orqanizmdə iltihabı azaltmağa və bununla da müxtəlif oynaqlardakı osteoartrit ağrılarını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.  Diz osteoartritinin müalicəsində istifadə olunan digər yanaşmalara bud əzələlərinin gücləndirilməsi, dizliklərdən istifadə, iltihabəleyhinə dərmanlar, kortizon və digər inyeksiyalar, bəzi hallarda isə diz oynağının dəyişdirilməsi əməliyyatı daxildir. Həkimlər hər bir pasiyent üçün fərdi müalicə və həyat tərzi planı hazırlaya, sağlam vərdişlərin formalaşdırılmasına və davam etdirilməsinə kömək edən proqram və digər resurslara yönləndirə bilərlər. Mütəxəssisə görə, hətta kiçik dəyişikliklər belə ağrıyan oynaqlara düşən yükü azalda bilər.

Məsələn, artıq çəkisi olan insan 10 funt, yəni təxminən 4,5 kiloqram çəki itirdikdə hər addım zamanı dizlərə düşən yük təxminən 40 funt, yəni 18 kiloqram azalır. Bu isə oynaq ağrısının əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşməsinə kömək edə bilər.

Osteoartritin müalicəsində istifadə olunan bir çox yanaşma xəstəliyin inkişaf ehtimalını azaltmağa da kömək edə bilər.

Bunlara fiziki aktiv qalmaq, sağlam çəki saxlamaq və düzgün qidalanmaq daxildir. Mütəxəssislər tam taxıllar, meyvə və tərəvəzlərlə zəngin qidalanmağı, emal olunmuş və rafinə edilmiş məhsulların qəbulunu isə məhdudlaşdırmağı tövsiyə edirlər.

Məqalədə diz sağlamlığı ilə bağlı geniş yayılmış bir yanlış təsəvvürə də diqqət çəkilir: qaçışın mütləq şəkildə dizlərə zərər verdiyi düşünülür. Lakin mənbədə fiziki aktivliyin, o cümlədən qaçışın, diz osteoartritinin qarşısının alınmasına yönəlmiş sağlam həyat tərzinin bir hissəsi ola biləcəyi qeyd edilir.

Osteoartrit xərçəng və ürək xəstəlikləri kimi xəstəliklərdən fərqlənsə də, milyonlarla insanın sağlamlığına, rifahına və həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Ailədə osteoartrit tarixçəsinin olması da xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyi anlamına gəlmir. Genetik meyl rol oynaya bilsə də, insanın öz riskini azaltmaq üçün görə biləcəyi tədbirlər mövcuddur.

Beləliklə, diz sağlamlığı tamamilə insanın nəzarətindən kənarda deyil. Sağlam çəkinin qorunması, fiziki aktivlik, düzgün qidalanma və ehtiyac olduqda vaxtında tibbi yardım xəstəliyin idarə olunmasında və riskin azaldılmasında mühüm rol oynaya bilər.

mənbə: scitechdaily.com