Əməkdaşlıq edən tərəfdaşlarda beyin aktivliyi oxşar olur

Nature Neuroscience jurnalında dərc olunan nəticələr göstərir ki, əməkdaşlıq zamanı emosiyaların emalında və sosial baxımdan əhəmiyyətli məlumatların işlənməsində iştirak edən beyin strukturu — amiqdalada — oxşar aktivlik nümunələri müşahidə olunur. Tədqiqatın ilk müəllifi Jun Ni Medical Xpress-ə açıqlamasında bildirib: “Keçmiş hadisələri xatırladıqda beyində yaranan sinir fəaliyyəti həmin hadisələri ilkin yaşadığımız zaman müşahidə olunan aktivliyə bənzəyir.

Bir beyin daxilində uğurlu xatırlama zamanı müxtəlif mərhələlərdə oxşar sinir nümunələri yenidən aktivləşir. Bu hadisədən ilhamlanaraq belə bir sual verdik: iki fərqli beyindəki sinir aktivliyi nümunələri də bir-birinə bənzəyə və ya uyğunlaşa bilərmi? Xüsusilə də insanlar hərəkətlərini əlaqələndirərək ortaq məqsədə çatmağa çalışarkən bu baş verirmi?” Tədqiqatın əsas məqsədi əməkdaşlıq edən insanların beyinlərində sinir aktivliyinin uyğunlaşması ehtimalını araşdırmaq olub.

Bunun üçün tədqiqatçılar dərmanlarla idarə olunmayan epilepsiyadan əziyyət çəkən 58 xəstəni araşdırmaya cəlb ediblər. Klinik müayinə çərçivəsində bu xəstələrin beyninə qıcolmaların mənbəyini müəyyənləşdirmək məqsədilə kəllədaxili elektrodlar yerləşdirilmişdi. Jun Ni bildirib ki, həmin elektrodlar beynin konkret bölgələrindəki elektrik aktivliyini birbaşa və millisaniyə dəqiqliyi ilə qeydə almağa imkan verib. İştirakçılar cütlərə bölünüb və ardıcıl raundlardan ibarət “Məhbus dilemması” adlı sosial qərarvermə oyununda iştirak ediblər. Bu oyunda hər bir iştirakçı digərindən asılı olmayaraq əməkdaşlıq etmək və ya öz marağını üstün tutaraq fərdi hərəkət etmək arasında seçim etməlidir.

Oyunun qaydaları belədir:

- Hər iki iştirakçı əməkdaşlıq etməyi seçərsə, hər ikisi fayda əldə edir.

- İştirakçılardan biri öz marağını üstün tutaraq fərdi hərəkət edər, digəri isə əməkdaşlıq edərsə, fərdi hərəkət edən şəxs daha böyük mükafat qazanır.

- Hər iki iştirakçı fərdi hərəkət etməyi seçərsə, onların hər biri qarşılıqlı əməkdaşlıq vəziyyətində əldə edə biləcəklərindən daha az mükafat alır.

Pekin Normal Universitetində doktor Yina Ma-nın laboratoriyasında çalışan Jun Ni və digər tədqiqatçılar oyun zamanı iştirakçıların beyin fəaliyyətini eyni vaxtda qeydə alıblar. Onlar xüsusilə amiqdaladakı aktivlik nümunələrini müqayisə ediblər. Təhlildə hər iki tərəfdaşın əməkdaşlıq etdiyi raundlar — qarşılıqlı əməkdaşlıq (MC) — ən azı bir iştirakçının fərdi hərəkət etdiyi raundlarla qarşılaşdırılıb. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, cütlükdə hər iki iştirakçı əməkdaşlıq etmək qərarına gəldikdə onların amiqdalasında oxşar aktivlik nümunələri yaranır. Əvvəlki araşdırmalarda da sosial qarşılıqlı əlaqələr zamanı beyin fəaliyyətinin oxşarlığı müşahidə edilib. Lakin bu oxşarlığın necə yarandığı indiyədək tam izah olunmayıb.

Jun Ni əvvəlki yanaşmalardan fərqi belə açıqlayıb: “Əvvəlki tədqiqatlarda bu hadisəyə əsasən sinir siqnalları arasındakı korrelyasiya kimi yanaşılıb. Biz isə beyinlərarası oxşarlıq anlayışını siqnalların oxşarlığı səviyyəsindən məzmun oxşarlığı səviyyəsinə doğru genişləndiririk. Belə ki, iştirakçılar eyni vaxtda ortaq koqnitiv məzmunu — məsələn, qarşılıqlı münasibətlərin tarixçəsi və tərəfdaşlarının gələcək davranışlarına dair təsəvvürləri — zehinlərində canlandırdıqda onların beyinlərində oxşar sinir nümunələri yaranır. Bu yanaşma beyinlərarası oxşarlığın necə meydana gəldiyini izah etmək üçün mümkün mexanizm təqdim edir və beyinlərarası dinamikanın digər sosial qarşılıqlı əlaqə formalarını necə dəstəklədiyini araşdırmaq üçün yeni perspektiv yaradır”. Jun Ni və həmkarlarının araşdırması əməkdaşlıq edən insanların beyin fəaliyyətinin necə uyğunlaşa biləcəyinə dair yeni məlumatlar təqdim edir. Gələcək tədqiqatlarda bu cür oxşar aktivlik nümunələrinin gündəlik həyatda baş verən əməkdaşlıq vəziyyətlərində də yaranıb-yaranmadığı araşdırıla bilər.

Jun Ni əlavə edib: “Gələcək araşdırmalar üçün əsas suallardan biri iki müstəqil beynin sinir aktivliyinin nə vaxt uyğunlaşmasıdır. Ortaq xarici stimullardan başqa, daxili sinir rəqslərinin də beyinlərarası uyğunlaşmanın dəqiq başlanma anını proqnozlaşdırıb-proqnozlaşdıra bilməyəcəyini müəyyənləşdirmək istəyirik”.

mənbə: medicalxpress.com