Əməliyyat zamanı çıxarılan beyin toxuması Altsheymer iltihabını azaltmağın mümkün yolunu göstərdi

Əməliyyat zamanı çıxarılan beyin toxuması Altsheymer iltihabını azaltmağın mümkün yolunu göstərdi

Beyində yaranan iltihabi proseslər, o cümlədən travmatik beyin zədələnməsi və Altsheymer xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklər mövcud dərman vasitələrindən biri ilə hədəf alına bilər. Yeni araşdırma həmin preparatın insan beyin hüceyrələrində iltihabı azaltmaq potensialına malik olduğunu göstərib.

Birmingem Universitetinin professoru Nicholas Barnesin rəhbərlik etdiyi tədqiqatda beyində iltihabi reaksiyanın yaranmasında mühüm rol oynayan reseptor müəyyən edilib. Alimlər bu reseptoru bloklamaqla neyroiltihabın əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədilə bildiyini aşkar ediblər. 

Çünki son illərdə bu xəstəliklərin bir hissəsinin inkişafında beyindəki xroniki iltihabın da rol oynaya biləcəyi getdikcə daha çox araşdırılır.

Tədqiqatçılar canlı insan beyin hüceyrə kulturlarından və neyrocərrahi əməliyyatlar zamanı əldə edilmiş beyin toxuması nümunələrindən istifadə ediblər. Onlar P2X7 reseptoru adlanan zülalın rolunu araşdırıblar. Bu reseptor beyində iltihabi siqnalların aktivləşməsində iştirak edir. Məlum olub ki, P2X7 reseptorları iltihabın tənzimlənməsində mühüm rol oynayan sitokinlər adlı zülalların ifrazını stimullaşdırır.

Alimlər xüsusi antaqonist vasitəsilə bu reseptoru blokladıqda isə insan beyin toxumasında iltihabi reaksiya əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Tədqiqatın rəhbəri Nicholas Barnes bildirib ki, bu nəticə mövcud müalicə vasitələrinin yeni məqsədlə istifadəsi və neyroiltihabın mənbəyində hədəflənməsi baxımından mühüm addımdır.

Onun sözlərinə görə, aşkar edilən reseptor Altsheymer, Parkinson və dağınıq skleroz kimi geniş yayılmış və ciddi nəticələrə səbəb olan beyin xəstəlikləri, eləcə də şizofreniya və depressiya kimi iltihabla əlaqələndirilən psixi pozuntular üçün əhəmiyyətli nəticələr doğura bilər.

Beynin immun sistemi necə işləyir?

Alimlər beynin iltihaba necə cavab verdiyini daha yaxşı anlamaq üçün xüsusi bir üsul da hazırlayıblar. Beyində immun sisteminin əsas tənzimləyicilərindən biri olan mikroqliya hüceyrələrini araşdırmaq üçün qandan əldə edilən insan periferik monositlərini mikroqliyaya bənzər hüceyrələrə çeviriblər. Bu yanaşma alimlərə mikroqliya hüceyrələrinin iltihab siqnallarına necə cavab verdiyini öyrənməyə imkan verib. Tədqiqatçılar P2X7 reseptorunun antaqonistindən istifadə etməklə mikroqliya hüceyrələrinin zədələndiyi və öldüyü zaman yaratdığı iltihabi siqnalları da zəiflədə biliblər. Mikroqliya hüceyrələri beynin immun sistemində “keşikçi” rolunu oynayır. Onlar beyində yaranan zədələnmələri və təhlükələri aşkar edir, immun reaksiyanı başladır və iltihabi proseslərin idarə olunmasında iştirak edirlər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, insan mikroqliyasının laboratoriya şəraitində öyrənilməsi uzun müddətdir çətinlik yaradır. Beynin təbii mühitindən ayrıldıqdan sonra bu hüceyrələr öz əsas xüsusiyyətlərini sürətlə itirə bilirlər. Bunun səbəblərindən birinin beyindəki tənzimləyici siqnalların olmaması olduğu düşünülür.

Monositlərdən əldə edilən mikroqliyaya bənzər hüceyrələr isə alimlərə insan mikroqliyasının fəaliyyətini daha geniş miqyasda və daha dəqiq araşdırmaq üçün əlçatan model təqdim edib.

Bu hüceyrələrdə əldə edilən nəticələr daha sonra neyrocərrahi əməliyyatlar zamanı əldə edilmiş real insan beyin toxumasında yoxlanılıb və oxşar nəticələr əldə edilib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu nəticələrin insan beyin toxumasında təsdiqlənməsi növbəti mərhələdə klinik sınaqların hazırlanmasına yol aça bilər. Xüsusilə Altsheymer və digər neyrodegenerativ xəstəlikləri olan pasiyentlər, həmçinin travmatik beyin zədələnməsi keçirən insanlar üçün bu istiqamət əhəmiyyətlidir. Hazırda bu xəstəliklər zamanı neyroiltihabı və onun səbəb olduğu beyin zədələnməsini birbaşa azaltmağa yönəlmiş effektiv dərman müalicələri məhduddur. Bununla belə, alimlərin nəticələri hələ klinik müalicənin effektivliyini sübut etmir. Növbəti mərhələdə P2X7 reseptorunun bloklanmasının insanlarda təhlükəsizliyi və müalicəvi effektivliyi klinik tədqiqatlarla qiymətləndirilməlidir.

mənbə: medicalxpress.com