Əzələlər yaşlandıqca niyə zəifləyir? Alimlər mühüm səbəblərdən birini müəyyənləşdirib

Əzələlərin yaşla zəifləməsinin səbəbi yalnız onların ölçüsünün kiçilməsi deyil. Yeni araşdırma göstərir ki, problemin mühüm hissəsi əzələlərin yığılmasını təmin edən elektrik siqnallarının ötürülməsində baş verən dəyişikliklərlə bağlı ola bilər.

ABŞ-ın Missuri Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca sinirlərlə əzələ lifləri arasındakı əlaqə əvvəlki qədər etibarlı olmur. Bu pozulmanın sinirlərin əzələləri aktivləşdirmək üçün siqnallar ötürdüyü sinir-əzələ birləşməsində baş verdiyi müəyyənləşdirilib. Bu nəticə 80 yaşdan yuxarı insanların təxminən yarısında müşahidə olunan sarkopeniyanın – yaşla əlaqədar əzələ kütləsinin, gücünün və fiziki funksiyaların azalmasının – səbəblərinin bir hissəsini izah edə bilər.

“Son onilliklərdə insan ömrü uzansa da, Mizzou-da əsas məqsədimiz insanın sağlam ömrünü mümkün qədər uzun müddət yüksək səviyyədə saxlamaqdır”, – Missuri Universitetinin NextGen Precision Health təşəbbüsünün icraçı direktoru və Tibb Məktəbinin professoru V. Devid Arnold bildirib. Alimlər uzun müddət yaşla əlaqədar zəifləmənin əsas səbəbləri kimi əzələ itkisinə və motor neyronların funksiyasının azalmasına diqqət yetiriblər. Arnold və həmkarları isə bunun əvəzinə sinir siqnallarının əzələyə çatdığı nöqtədə baş verən prosesləri araşdırıblar. Arnold 10 ildən artıqdır ki, sinir-əzələ birləşməsini tədqiq edir. Onun rəhbərlik etdiyi komandanın nəticələri göstərir ki, yaşlandıqca bu əlaqənin etibarlılığı azalır. “Bu sahədə uzun müddət belə hesab edilirdi ki, sinir-əzələ birləşməsi yaşlanma zamanı öz etibarlılığını qoruyur, hətta bəzi tədqiqatçılar onun yaşla daha da yaxşılaşa biləcəyini irəli sürürdülər. Yeni araşdırmanın əhəmiyyəti ondadır ki, həm insanlarda, həm də heyvan modellərində sinir-əzələ birləşməsinin yaşlanma ilə zəiflədiyini göstəririk”, – Arnold deyib.

Tədqiqatçılar bu zəifləmənin bir hissəsini NaV1.4 adlı natrium kanalı zülalının səviyyəsinin azalması ilə əlaqələndiriblər. Bu kanal skelet əzələlərinin yığılması üçün zəruri olan elektrik aktivliyinin yaranmasına kömək edir.  NaV1.4 səviyyəsinin aşağı düşməsi əzələ liflərinin sinirlərdən gələn siqnallara reaksiyasını zəiflədə bilər. Bu isə yaşlanmış əzələlərin niyə əvvəlki kimi effektiv şəkildə aktivləşə bilmədiyinə dair mümkün izah yaradır. 

Alimlər həmçinin skelet əzələlərində elektrik aktivliyinin tənzimlənməsində iştirak edən ClC-1 adlı xlorid kanalını araşdırıblar. Danimarkanın biotexnologiya şirkəti NMD Pharma ilə əməkdaşlıq çərçivəsində aparılan tədqiqat zamanı müəyyən edilib ki, ClC-1 kanalının fəaliyyətinin qismən zəiflədilməsi yaşlanmış əzələlərin sinirlərdən gələn siqnallara reaksiyasını artırıb və heyvan modelində əzələ gücünü yaxşılaşdırıb.

“Biz sinirlərlə əzələlər arasındakı əlaqənin son mərhələsində mühüm bir zəif nöqtə müəyyən etdik. Daha maraqlısı isə odur ki, bu problemin potensial olaraq geri çevrilə biləcəyini göstərdik. Danimarkanın biotexnologiya şirkəti NMD Pharma ilə əməkdaşlıq çərçivəsində onların hazırladığı və ClC-1 adlı zülalı hədəf alan yanaşmadan istifadə etdik. ClC-1-i qismən zəiflətməklə yaşlanmış əzələlərin sinir siqnallarına reaksiyasını artırmağa və heyvan modelində əzələ gücünü yaxşılaşdırıb.

“Biz sinirlərlə əzələlər arasındakı əlaqənin son mərhələsində mühüm bir zəif nöqtə müəyyən etdik. Daha maraqlısı isə odur ki, bu problemin potensial olaraq geri çevrilə biləcəyini göstərdik. Danimarkanın biotexnologiya şirkəti NMD Pharma ilə əməkdaşlıq çərçivəsində onların hazırladığı və ClC-1 adlı zülalı hədəf alan yanaşmadan istifadə etdik. ClC-1-i qismən zəiflətməklə yaşlanmış əzələlərin sinir siqnallarına reaksiyasını artırmağa və heyvan modelində əzələ gücünü yaxşılaşdırmağa nail olduq. Bu, gələcəkdə həmin yanaşmanın yaşlı insanlar üzərində sınaqdan keçirilməsi üçün potensial istiqamət yaradır”, – Arnold bildirib.

NMD Pharma şirkəti ignaseclant adlı, ClC-1-in fəaliyyətini qismən zəiflədən eksperimental dərman hazırlayıb. Dərman artıq sinir-əzələ xəstəlikləri olan insanlar üzərində tədqiq edilib, lakin konkret olaraq sarkopeniyanın müalicəsi üçün araşdırılmayıb.

Arnold ən geniş yayılmış irsi sinir-əzələ xəstəliyi olan Şarko-Mari-Tut xəstəliyi olan pasiyentlərin iştirak etdiyi çoxmərkəzli klinik sınaqda tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərib. Araşdırmada əzələ gücü və funksiyasının bir neçə göstəricisi üzrə yaxşılaşma qeydə alınıb. Arnold 2026-cı ildə keçirilən Muscular Dystrophy Association Clinical & Scientific Conference konfransında tədqiqatın ilkin əsas nəticələrini təqdim edib.

Alimin fikrincə, sarkopeniyanın arxasında dayanan bioloji mexanizmləri anlamaq bu vəziyyətin müalicəsi üçün yeni üsulların hazırlanmasına doğru mühüm addımdır.

“Başa düşdüm ki, sarkopeniyanın müalicəsi üçün dərmanı geniş şəkildə əlçatan etmək istəyiriksə, ilk addım sarkopeniyaya nəyin səbəb olduğunu daha yaxşı anlamaqdır. Məhz bu maraq məni tədqiqatçı olmağa sövq etdi”, – Arnold deyib.

mənbə: scitechdaily.com