Fiziki məşqlər ağrının azaldılmasında gözləniləndən daha effektiv ola bilər

Adelaida Universitetinin alimlərinin apardığı genişmiqyaslı araşdırma fiziki məşqlərin müxtəlif xəstəliklərlə əlaqəli kəskin və xroniki ağrıların azaldılmasına kömək edə biləcəyini göstərib. Nəticələr hətta qısa müddətli və aşağı intensivlikli məşqlərin də əhəmiyyətli fayda verə biləcəyinə işarə edir.  Avstraliyanın Adelaida Universitetinin tədqiqatçıları fiziki məşqlərin ağrıya təsirini qiymətləndirmək üçün 157 sistematik icmalı, 2 736 randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatı və ümumilikdə 221 279 iştirakçını əhatə edən məlumatları təhlil ediblər. Nəticələrə əsasən, fiziki fəaliyyət osteoartrit, miqren, nevroloji pozuntular, iltihabi xəstəliklər və xərçənglə əlaqəli ağrılar da daxil olmaqla, müxtəlif hallarda ağrının azalması ilə əlaqəlidir. Tədqiqatçılar bu araşdırmanı fiziki məşqlərin ağrı müalicəsində roluna dair indiyədək aparılmış ən əhatəli ümumiləşdirmələrdən biri kimi qiymətləndirirlər.

Araşdırmanın nəticələri ağrının azaldılması üçün mütləq daha intensiv və uzunmüddətli məşqlər etməyin zəruri olduğu fikrini şübhə altına alır. Təhlilə əsasən, aşağı intensivlikli və daha qısa müddətli məşq proqramları ağrının daha çox azalması ilə əlaqəli olub. Həftədə ümumilikdə iki saatdan az məşq nəzərdə tutan proqramlarda da nəzərəçarpan faydalar müşahidə edilib. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, fiziki məşqlər 0-dan 10-a qədər olan ağrı şkalasında ağrını orta hesabla 1,1 bal azaldıb.

Alimlərin diqqət çəkdiyi digər məqam isə bu azalmanın xroniki ağrılarda geniş istifadə olunan dərmanların təsirini araşdıran ayrı-ayrı tədqiqatlarda bildirilmiş orta nəticələrdən təxminən 60 faiz yüksək olmasıdır. Bununla belə, dərmanlarla bağlı tədqiqatlar fiziki məşqlərlə birbaşa müqayisə şəklində aparılmayıb. Buna görə də nəticələr fiziki məşqlərin hər hansı konkret xəstəlikdə dərmanlardan daha effektiv olduğunu sübut etmir. Dünya üzrə hər beş yetkin insandan təxminən biri xroniki ağrıdan əziyyət çəkir. Problemin geniş yayılmasına baxmayaraq, fiziki fəaliyyət çox vaxt ümumi tövsiyələrlə məhdudlaşır və dərmanlar kimi dəqiq parametrlərlə təyin edilmir.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, doktor Ben Sinqhin sözlərinə görə, fiziki məşqlər orqanizmdə bir neçə bioloji mexanizm vasitəsilə ağrının azalmasına təsir göstərə bilər. “İdman etdikdə orqanizmimiz endorfin və serotonin kimi kimyəvi maddələr ifraz edir. Bu maddələr ağrını nə dərəcədə güclü hiss etdiyimizi azaltmağa və ağrıya dözümlülüyümüzü artırmağa kömək edə bilər”, – alim bildirib. Onun sözlərinə görə, fiziki fəaliyyət iltihabı azaltmağa, beynin ağrıya reaksiyasını dəyişdirməyə və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmağa da kömək edir.  Tədqiqatçı qeyd edib ki, bu təsirlər fiziki məşqlərin ağrının idarə olunmasında niyə mühüm vasitə ola biləcəyini izah edir. Lakin mövcud elmi sübutlara baxmayaraq, fiziki məşqlər ağrının müalicəsində potensialına uyğun səviyyədə tətbiq edilmir və nadir hallarda dərmanlar qədər dəqiq şəkildə təyin olunur. Doktor Sinqhin fikrincə, ağrı yaşayan insanlara sadəcə aktiv qalmaq tövsiyə edilməməli, onlara hansı məşqləri etməli, hansı intensivliyi seçməli və məşqlərə nə qədər vaxt ayırmalı olduqlarını göstərən elmi əsaslı proqramlar təqdim edilməlidir.

Tədqiqatçılar ağrının azalmasının məşqin növündən, intensivliyindən və müddətindən asılı olub-olmadığını, eləcə də təsirlərin kəskin və xroniki ağrılar arasında fərqlənib-fərqlənmədiyini araşdırıblar. Nəticələr aerob məşqlər, güc məşqləri, yoqa, pilates və tay-çinin müxtəlif ağrı növlərinin azalması ilə əlaqəli olduğunu göstərib. “Apardığımız araşdırma göstərdi ki, fiziki məşqlər aerob və güc məşqlərindən tutmuş yoqa, pilates və tay-çi kimi daha yüngül hərəkət formalarınadək müxtəlif fəaliyyət növlərində həm kəskin, həm də xroniki ağrıların əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə əlaqəlidir”, – doktor Sinqh bildirib. O, daha çox məşq etməyin mütləq daha yaxşı nəticə vermədiyini də vurğulayıb. Əksinə, qısa müddətli və aşağı intensivlikli proqramlarda ağrının daha çox azalması müşahidə olunub. Bu isə əhəmiyyətli fayda əldə etmək üçün hər zaman daha ağır və ya uzunmüddətli məşqlərə ehtiyac olmadığını göstərir.

Ağrının müalicəsində fərdi məşq proqramlarına ehtiyac var

Tədqiqatın baş müəlliflərindən biri, professor Kerol Maherin sözlərinə görə, əldə olunan nəticələr fiziki məşqlərin ağrının kompleks müalicəsində daha geniş tətbiqini dəstəkləyir.

Belə yanaşmada fiziki fəaliyyət pasiyentin vəziyyətinə və fərdi ehtiyaclarına uyğun olaraq digər müalicə üsulları ilə birləşdirilə bilər.

Doktor Sinqh vurğulayıb ki, səhiyyə mütəxəssislərinə yalnız fiziki məşqlərin faydalı olub-olmadığını deyil, həm də hansı məşqlərin hansı pasiyentlər üçün daha uyğun olduğunu və onların necə təyin edilməli olduğunu göstərən konkret elmi tövsiyələr lazımdır.

Onun fikrincə, araşdırmanın nəticələri həkimlərə fiziki məşqləri müxtəlif xəstəliklər zamanı ağrının idarə olunmasının əsas və geniş tətbiq edilə bilən komponentlərindən biri kimi tövsiyə etmək üçün daha çox əsas verir. Alimlər hesab edirlər ki, ağrının dərmanlardan kənar təhlükəsiz və effektiv idarə olunması yollarının axtarıldığı bir dövrdə fiziki məşqlərin müalicə prosesinə daha sistemli şəkildə daxil edilməsi vacibdir.

Bununla belə, uyğun məşq növü və intensivliyi ağrının səbəbindən, insanın sağlamlıq vəziyyətindən və fiziki imkanlarından asılı olaraq müəyyənləşdirilməlidir.

mənbə: scitechdaily.com