Revmatoyid artritin müalicəsində geniş istifadə olunan upadasitinib adlı dərmanın saç tökülməsinə səbəb olan alopesiya areata xəstəliyinin müalicəsində də effektiv ola biləcəyi müəyyənləşdirilib.
İki yeni III faza beynəlxalq klinik sınaqda ümumilikdə 1 399 nəfər iştirak edib. Tədqiqatlar göstərib ki, upadasitinib qəbul edən xəstələrdə saçların əhəmiyyətli dərəcədə yenidən çıxması müşahidə olunub. Dərman immun sisteminin fəaliyyətində mühüm rol oynayan Janus kinaza (JAK) fermentlərini bloklayaraq təsir göstərir.
Tədqiqatçılar müalicənin sonunda xəstələrin baş dərisinin ən azı 80 faizini örtəcək qədər saçlarının yenidən çıxıb-çıxmadığını araşdırıblar. Gündəlik 15 milliqram upadasitinib qəbul edən xəstələrin təxminən yarısı 24 həftə ərzində bu göstəriciyə çatıb. 30 milliqramlıq doza qəbul edənlər arasında isə bu göstərici 54 faizdən çox olub. Plasebo qəbul edən iştirakçıların yalnız təxminən 2 faizində baş dərisinin 80 faizini örtəcək səviyyədə saç artımı müşahidə edilib. Saçların yenidən çıxması yalnız baş dərisi ilə məhdudlaşmayıb. Upadasitinib qəbul edən xəstələrdə qaş və kirpiklərin də bərpasında yaxşılaşma qeydə alınıb. İştirakçılar həmçinin emosional və sosial baxımdan özlərini daha yaxşı hiss etdiklərini bildiriblər.
Tədqiqatın nəticələri JAMA Dermatology jurnalında dərc olunub.
Alopesiya areata (AA) orqanizmin immun sisteminin səhvən sağlam toxumalara hücum etdiyi autoimmun xəstəlikdir. Təxminlərə görə, bu xəstəlik dünya üzrə hər 50 nəfərdən birində müşahidə olunur və 160 milyondan çox insana təsir edir. Saç tökülməsi kənardan yalnız kosmetik problem kimi görünsə də, alopesiya areata ilə yaşayan insanlar üçün onun təsiri daha ciddi ola bilər. Saçların tökülməsi utanca, özünəinamın azalmasına, ciddi emosional gərginliyə, psixoloji problemlərə və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Hazırda alopesiyanın müalicəsində istifadə olunan üsullar ağır xəstəliyi olan pasiyentlərdə çox vaxt kifayət qədər effektiv nəticə vermir. Təsdiqlənmiş dərmanların sayının az olması da problemi daha da çətinləşdirir. Əvvəlki klinik sınaqlarda bir çox xəstədə saçların əhəmiyyətli dərəcədə bərpası mümkün olmayıb. Yeniyetmələr üçün isə vəziyyət daha mürəkkəbdir, çünki bu yaş qrupunda təsdiqlənmiş müalicə variantları olduqca məhduddur.
Alopesiya areata immun sisteminin fəaliyyəti ilə əlaqəli olduğundan alimlər JAK inhibitorları qrupuna daxil olan upadasitinibin xəstəliyin müalicəsində effektiv olub-olmadığını araşdırıblar.
Bu dərmanlar iltihabın və saç follikullarına qarşı immun hücumun yaranmasında mühüm rol oynayan Janus kinaz adlı xüsusi zülalları bloklayır. Alimlər hesab edirdilər ki, immun reaksiyanın bu şəkildə hədəflənməsi saçların daha sürətli və davamlı şəkildə bərpasına imkan verə bilər. Digər JAK inhibitorları ilə aparılan əvvəlki sınaqlarda da bəzi xəstələrdə saçların yenidən çıxdığı müşahidə edilmişdi.
Bu məqsədlə upadasitinib iki III faza klinik sınağında — UP-AA1 və UP-AA2 tədqiqatlarında sınaqdan keçirilib. UP-AA1 sınağı 25 ölkədə 112 klinik mərkəzdə, UP-AA2 isə Asiya, Avropa, Şimali Amerika, Cənubi və Mərkəzi Amerikadakı 28 ölkədə 125 mərkəzdə aparılıb. Hər iki tədqiqata 12-17 yaş arası yeniyetmələr və 64 yaşadək böyüklər cəlb olunub. Sınaqlarda yalnız baş dərisindəki saçlarının ən azı 50 faizini itirmiş, yəni Şiddətli Alopesiya Aləti (SALT) üzrə 50 və daha yüksək nəticə göstərən şəxslər iştirak edə bilib.
Tədqiqatçılar kompüter proqramından istifadə etməklə iştirakçıları təsadüfi şəkildə üç qrupa bölüblər. İştirakçıların 40 faizi gündəlik 15 milliqram upadasitinib, digər 40 faizi 30 milliqram upadasitinib qəbul edib. Qalan 20 faizə isə plasebo verilib.
İlk 24 həftə ərzində saçların bərpası izlənilib və iştirakçılar 4, 8, 12 və 24-cü həftələrdə qiymətləndirilib. Təhlükəsizlik göstəriciləri isə bütün tədqiqat müddətində nəzarətdə saxlanılıb. Daha sonra xəstələr 28 həftəlik əlavə müşahidə mərhələsinə keçiblər. Bu müddətdə müalicənin uzunmüddətli effektivliyini qiymətləndirmək üçün dərman qəbulunu davam etdiriblər və iştirakçılar hansı müalicə qrupunda olduqlarını bilməyiblər.
Ağır alopesiya areata xəstəliyi olan və upadasitinib qəbul edən iştirakçılarda plasebo qəbul edənlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha çox saç bərpası müşahidə olunub. Nəticələr hər iki klinik sınaqda oxşar olub. 15 milliqramlıq dozanı qəbul edən xəstələrin 35 faizindən çoxu, 30 milliqramlıq dozanı qəbul edənlərin isə təxminən 46 faizi baş dərisinin 90 faiz və ya daha çox hissəsini örtəcək səviyyədə saç bərpasına nail olub. Plasebo qrupunda bu göstərici təxminən 1 faiz təşkil edib.
Aşağı dozada müalicə alan iştirakçıların təxminən 13 faizi, yüksək dozada müalicə alanların isə 23 faizə qədəri baş dərisində saçların tamamilə bərpasına nail olub. Plasebo qrupunda isə demək olar ki, heç bir iştirakçıda tam saç bərpası qeydə alınmayıb. 30 milliqramlıq upadasitinib qəbul edən xəstələrin yarıdan çoxunda kirpik və qaşların da nəzərəçarpacaq dərəcədə bərpası müşahidə olunub.
Tədqiqat zamanı müalicənin müsbət təsirləri artıq səkkizinci həftədən etibarən müşahidə olunmağa başlayıb. Bu nəticə həm 15, həm də 30 milliqramlıq doza qəbul edən xəstələrdə qeydə alınıb.
Ən çox rast gəlinən yan təsirlər arasında sızanaq, soyuqdəymə, boğazda qıcıqlanma və yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları olub. Bununla belə, ciddi yan təsirlərin olduqca nadir olduğu bildirilib.
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, upadasitinib ağır alopesiya areata ilə yaşayan böyüklər və yeniyetmələr üçün perspektivli müalicə variantlarından biri ola bilər.
Alimlərin fikrincə, əldə olunan nəticələr bu xəstəliklə yaşayan milyonlarla insan üçün əhəmiyyətli saç bərpasına imkan yarada biləcək yeni müalicə yanaşmasının perspektivlərini ortaya qoyur.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.