Gündəlik istifadə etdiyimiz plastik qablaşdırmalar burger və qazlı içkilərlə birlikdə qaraciyər piylənməsi riskini artıra bilər

ABŞ alimlərinin araşdırması göstərib ki, qida qablaşdırmalarında geniş istifadə olunan polietilen mikroplastikləri qaraciyərin piylənməsinə səbəb ola və yağlı qidalarla zəngin qidalanma fonunda bu vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.  Mikroplastiklərdən demək olar ki, qaçmaq mümkün deyil. Onlar okeanlarda, içməli suda və hətta insan orqanizmində aşkar edilib. Lakin alimlər bu kiçik plastik hissəciklərin insan sağlamlığına uzunmüddətli təsirlərini hələ də araşdırırlar. 

ABŞ-ın Texas A&M Universitetinin Baytarlıq Tibb və Biotibb Elmləri Kollecinin alimləri apardıqları yeni araşdırmada dünyada ən geniş yayılmış plastik növlərindən biri olan polietilenin qaraciyərin piylənməsinə təsir göstərə biləcəyinə dair sübutlar əldə ediblər. Tədqiqat nəticələri göstərib ki, polietilen mikroplastikləri qaraciyər piylənməsinin əlamətlərini gücləndirə, xüsusilə də yüksək miqdarda yağ, fruktoza və xolesterin ehtiva edən qidalarla birlikdə qəbul edildikdə qaraciyər zədələnməsini sürətləndirə bilər.

Araşdırmanın nəticələri Science Advances jurnalında dərc olunub.

Əvvəlki tədqiqatlarda əsasən digər mikroplastik növləri araşdırılıb. Polietilen isə dünya üzrə plastik istehsalının təxminən üçdə birini təşkil etməsinə baxmayaraq, qaraciyər sağlamlığına təsiri baxımından nisbətən az öyrənilib. Bu material qida qablaşdırmalarında, plastik örtüklərdə, qida saxlama qablarında və içki stəkanlarının daxili örtüklərində geniş istifadə olunur. Texas A&M Universitetinin Baytarlıq Fiziologiyası və Farmakologiyası kafedrasının dosenti Adi Coşi bildirib ki, polietilenin qaraciyər sağlamlığına təsiri ilə bağlı əvvəlki araşdırmaların sayı çox az olub. Onun sözlərinə görə, yeni nəticələr mikroplastiklərin, xüsusilə də polietilenin qaraciyərin təbii müdafiə və bərpa mexanizmlərinə təsir göstərə bildiyini ortaya qoyur. Sağlam olmayan qidalanma ilə birlikdə təsir daha güclü olub

Tədqiqatçılar polietilenə məruz qalmanın qaraciyərdə yağ toplanmasına təsirini araşdırıblar.

Qaraciyər piylənməsi qaraciyər hüceyrələrində həddindən artıq yağın toplanması ilə xarakterizə olunan və dünya əhalisinin təxminən 25 faizini əhatə edən geniş yayılmış sağlamlıq problemidir.

Araşdırma zamanı polietilenin təkbaşına da qaraciyər piylənməsinin göstəricilərini artırdığı müəyyən edilib. Lakin polietilenə məruz qalma yüksək miqdarda yağ, fruktoza və xolesterin ehtiva edən qidalanma ilə birləşdirildikdə vəziyyət daha da ağırlaşıb.

Tədqiqatçılar bunun ətraf mühitdəki təsirlərlə qidalanma vərdişlərinin birlikdə qaraciyər zədələnməsinin inkişafını sürətləndirə biləcəyini göstərdiyini bildirirlər. Adi Coşinin sözlərinə görə, burger və qazlı içkilər kimi məhsulların üstünlük təşkil etdiyi Qərb tipli qidalanma tərzinə malik insanlar polietilenə məruz qaldıqları halda qaraciyər piylənməsinin inkişaf və ya ağırlaşma ehtimalı ilə daha çox üzləşə bilərlər.

Polietilenin qaraciyərə təsiri necə baş verir?

Tədqiqatçılar polietilenin qaraciyərə təsir mexanizmini daha ətraflı araşdırmaq üçün Oklahoma Universitetinin alimləri ilə əməkdaşlıq ediblər.

Onlar məkan transkriptomikası adlı yeni texnologiyadan istifadə ediblər. Bu üsul alimlərə toxumanın quruluşunu və hüceyrələrin yerləşmə mövqeyini qorumaqla, ayrı-ayrı hüceyrələrdə genlərin aktivliyini araşdırmağa imkan verir. Yüksək dəqiqlikli analiz nəticəsində qaraciyərdə polietilenlə əlaqəli zədələnmənin baş verdiyi konkret sahələr müəyyən edilib. Alimlər həmçinin müəyyənləşdiriblər ki, polietilen mikroplastiklərinə məruz qalma qaraciyərdə yağ istehsalının tənzimlənməsində iştirak edən PPAR-alfa zülalını aktivləşdirir. Bundan əlavə, toxumaların bərpasında rol oynayan ANXA2 geninin də xəstəlik prosesində iştirak edə biləcəyi müəyyənləşdirilib. Tədqiqatçıların fikrincə, bu mexanizmlərin müəyyən edilməsi polietilenin qaraciyərə necə təsir etdiyini daha yaxşı anlamağa imkan verir və gələcəkdə yeni müalicə üsullarının hazırlanması üçün potensial istiqamətlər yarada bilər.

Tədqiqat polietilenin qaraciyər sağlamlığına təsiri ilə bağlı yeni məlumatlar ortaya çıxarsa da, alimlərin qarşısında hələ bir sıra suallar qalır. Tədqiqat qrupu növbəti mərhələdə polietilenin qaraciyər xəstəliklərinin daha sonrakı mərhələlərinə, o cümlədən fibroza təsir edib-etmədiyini araşdırmağı planlaşdırır. Bundan başqa, mikroplastiklərə məruz qalmağa orqanizmin cavabında iştirak edən digər molekulyar mexanizmlərin də öyrənilməsi nəzərdə tutulur.

Alimlər həmçinin PPAR-alfa mexanizminə müdaxilə etməklə polietilenin qaraciyərə zərərli təsirinin azaldılmasının mümkün olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə çalışacaqlar.

Adi Coşi araşdırmanı polietilenin qaraciyər piylənməsinə töhfə verə biləcəyini göstərən ilk tədqiqatlardan biri kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, digər mikroplastik növlərinin də qaraciyər üçün zərərli olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Alimlər mikroplastiklərin insan sağlamlığına uzunmüddətli təsirlərini araşdırmağa davam etdikcə, bu nəticələrin gündəlik həyatda məruz qaldığımız ətraf mühit amillərinin xroniki xəstəliklərə mümkün təsirlərinə daha ciddi yanaşmağa səbəb olacağına ümid edirlər.

mənbə: medicalxpress.com