"Homo Erectus" Cənubi Afrikada başqa insanabənzər növdən 10 dəfədən çox azsaylı olub

Cənubi Afrikadakı Drimolen mağarasında aparılan yeni araşdırma təxminən 2 milyon il əvvəl eyni ərazidə yaşamış iki insanabənzər növün say nisbətləri və təkamül yolu ilə bağlı mühüm məlumatlar ortaya çıxarıb. Araşdırmaya görə, həmin dövrdə Homo erectus və Paranthropus robustus növləri indiki Cənubi Afrika ərazisində eyni landşaftda məskunlaşıb. Lakin Drimolen mağarasında Paranthropus robustus fərdlərinin sayı Homo erectus-dan 10 dəfədən çox olub. Homo erectus daha böyük beyinə və daha kiçik azı dişlərinə malik olub. Paranthropus robustus-un beyni isə şimpanzeninkindən yalnız bir qədər böyük olub, buna qarşılıq onun çənə əzələləri güclü, dişləri isə olduqca iri olub.

İndiyədək Drimolen mağarasında Homo erectus növünə aid ən qədim sübut 2–4 yaşlı uşağa məxsus DNH 134 fosili hesab olunurdu. Fosilin uşağa aid olması həmin dövrdə yaşayan Homo erectus fərdlərinin yetkinlik dövründə necə göründüyünü dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan vermirdi.  La Trobe Universiteti, Cənubi Afrika və ABŞ-dan olan tədqiqatçılar indi ərazidə aşkar edilmiş və yeni təsvir olunan 18 insanabənzər fosil arasında yetkin Homo erectus-a aid kəllə parçası müəyyənləşdiriblər.  DNH 127 adlandırılan bu fosilin təxminən 2 milyon il əvvələ aid olduğu müəyyən edilib. Yeni tapıntı Homo erectus-un həmin dövrdə artıq Cənubi Afrikanın cənubunda yaşadığına dair sübutları gücləndirir.

Tədqiqatın rəhbəri, doktor Cessi Martin bildirib ki, Homo erectus alimlərin geniş şəkildə insan cinsinə — Homo cinsinə — daxil etdikləri və ehtimal ki, müasir insanlara birbaşa əcdadlıq edən ilk hominin növüdür. “Drimolen bu növün 2 milyon il əvvəl ilk dəfə meydana çıxmasına dair sübutları qoruyub saxlayır. Lakin ilkin fosil DNH 134 iki-dörd yaş arasında olan uşağa məxsus idi və həmin populyasiyanın yetkin fərdlərinin necə göründüyü ilə bağlı qeyri-müəyyənlik var idi”, — deyə Martin bildirib. Homo erectus-un dünyanın digər bölgələrində, o cümlədən Gürcüstanın Dmanisi ərazisində aşkar edilmiş yetkin fosilləri isə təxminən 1,8 milyon il əvvələ aid edilir.

Yeni fosillər Cənubi Afrikanın Bəşəriyyətin Beşiyi kimi tanınan ərazisində yerləşən Drimolen mağarasının əsas karxanasından əldə edilib. Bu ərazi insan əcdadlarına aid fosillərlə zəngin dünyanın ən mühüm paleontoloji məkanlarından biri hesab olunur. Drimolen ərazisi 1992-ci ildə aşkar edilib. Lakin 2019-cu ilə qədər burada qazıntılar zamanı əldə edilmiş çoxsaylı fosillərin bir hissəsi elmi baxımdan rəsmi şəkildə təsvir olunmayıb. Buna görə həmin nümunələr uzun müddət elmi ictimaiyyətə məlum olmayıb.

Yeni araşdırmada təsvir olunan fosillər Homo erectus və Paranthropus robustus növlərinə aid edilib.

Tədqiqatın nəticələri Annals of Human Biology jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, eyni mühitdə yaşayan iki növ zamanla fərqli təkamül istiqamətləri seçib. Homo erectus-un daha böyük beyin və daha kiçik azı dişləri inkişaf etdirdiyi müəyyənləşdirilib. Martin bu dəyişikliklərin ət qidalanmasının artması ilə əlaqəli ola biləcəyini bildirib. Paranthropus robustus isə şimpanzeninkindən yalnız bir qədər böyük beyni qoruyub saxlayıb, lakin iri azı dişləri və daha güclü çeynəmə əzələləri inkişaf etdirib. Bu xüsusiyyətlər sərt və bərk qidaların parçalanmasına uyğunlaşma kimi qiymətləndirilir. Martin növün güclü çeynəmə sistemini məhlul və həvəngdəstə mexanizminə bənzədib. “Bu iki insan növü eyni landşaftı bölüşüb və hər ikisinin qalıqları Drimolen mağarasında qorunub. Homo erectus və bizə aparan təkamül xəttinin nəticədə uğurlu olduğunu bilirik. Lakin 2 milyon il əvvəl Drimolendə Paranthropus robustus-un sayı Homo erectus-dan 10 dəfədən çox idi. Həmin dövrdə sağ qalmaq ehtimalı baxımından əslində bizim əcdadlarımız daha az şanslı tərəf kimi görünürdü”, — deyə Martin qeyd edib.

Tədqiqatçılar Drimolen mağarasında aşkar edilmiş təxminən 2 milyon il yaşı olan Paranthropus robustus fosillərini 1,8 milyon il əvvələ aid Svartkrans mağarası nümunələri ilə müqayisə ediblər.

Təxminən 200 min illik dövrü əhatə edən müqayisə nəticəsində Paranthropus robustus-un dişlərinin zaman keçdikcə böyüdüyü, bununla yanaşı çeynəmə prosesində iştirak edən əzələlərin də gücləndiyi müəyyənləşdirilib. Alimlər hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər növün iqlim şəraitindəki dəyişikliklərə cavab olaraq mikrotəkamül keçirdiyini göstərir. Martin bildirib ki, araşdırma 2 milyon il əvvələ aid Drimolen Paranthropus robustus fosillərinin 1,8 milyon il əvvələ aid Svartkrans nümunələrindən kiçik, lakin mühüm anatomik fərqlərə malik olduğunu təsdiqləyir.

Onun sözlərinə görə, 200 min il ərzində Paranthropus robustus-un dişləri daha da böyüyüb və çeynəmə ilə əlaqəli əzələlər də inkişaf edib. Hominin fosillərinin olduqca nadir olması səbəbindən onların arasındakı fərqlər çox vaxt böyük zaman intervallarını əhatə edir. Bu isə tədqiqatçıları fosil qeydlərindəki boşluqlarda hansı dəyişikliklərin baş verdiyini ehtimallar əsasında müəyyənləşdirməyə məcbur edir. Lakin Drimolen mağarasında çoxsaylı fosillərin aşkar edilməsi insan əcdadlarını formalaşdıran mikrotəkamül dəyişikliklərini daha ətraflı izləməyə imkan verib.

Tədqiqatçılar daha əvvəl Drimolen populyasiyasının özünəməxsus anatomik xüsusiyyətlərini müəyyən edərək ona Paranthropus robustus ukusa yarımnöv adını vermişdilər. Martin bildirib ki, yeni araşdırmada təsvir olunan əlavə fosillər bu formal təsnifatı da dəstəkləyir.

mənbə: scitechdaily.com