Çində yerləşən Paytaxt Tibb Universitetinin alimlərinin apardığı araşdırma insan arteriyalarında mikroplastik hissəciklərin geniş yayıldığını ortaya qoyub. Journal of Hazardous Materials jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələrinə görə, müayinə edilən bütün arteriya nümunələrində mikroplastiklər aşkar olunub.
Alimlər cərrahi əməliyyatlar zamanı götürülmüş 17 insan arteriyası nümunəsini analiz ediblər. Tədqiqat zamanı mikroplastik hissəciklər bütün nümunələrdə müəyyən edilib və onların konsentrasiyasının qandakı plastik hissəciklərin səviyyəsindən nisbətən yüksək olduğu bildirilib.
Tədqiqat çərçivəsində üç növ arteriya – tac (koronar), yuxu (karotid) və aorta arteriyalarından götürülmüş toxuma nümunələri araşdırılıb.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu nəticələr narahatlıq doğurur. Çünki əvvəlki heyvan təcrübələri mikroplastiklərin aterosklerozun inkişafı ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərib. Ateroskleroz arteriya divarlarında yağ lövhəciklərinin toplanması nəticəsində damarların daralmasına səbəb olur və infarktla insult riskini artırır. Araşdırmanın müəllifləri bildiriblər ki, koronar və karotid arteriyalarda təhlükəli yağ lövhəcikləri olan nümunələrdə mikroplastiklərin səviyyəsi lövhəcik olmayan aorta nümunələri ilə müqayisədə təxminən iki dəfə yüksək olub. Alimlər bunun mikroplastiklərlə ürək-damar xəstəlikləri arasında mümkün əlaqəyə işarə edə biləcəyini qeyd etsələr də, nəticələrin təsdiqlənməsi üçün əlavə tədqiqatların vacib olduğunu vurğulayıblar. Onların fikrincə, müşahidə olunan fərq arteriyaların xüsusiyyətlərindən də qaynaqlana bilər.
Tədqiqatda qeyd olunur ki, mikroplastiklərin insan orqanizminə hansı mexanizmlərlə zərər verdiyi hələ tam aydınlaşdırılmayıb. Bununla belə, heyvanlar üzərində aparılmış araşdırmalar bu hissəciklərin oksidləşdirici stress və hüceyrə zədələnməsinə səbəb ola, enerji və lipid mübadiləsini poza, həmçinin iltihabi immun reaksiyalarını gücləndirə biləcəyini göstərir.
Alimlər mikroplastiklərin orqanizmə daxil olmasının əsas yollarının qida və içkilər vasitəsilə qəbul, eləcə də hava ilə tənəffüs olduğunu ehtimal edirlər. Bu hissəciklər daha sonra hüceyrələrin içərisinə və ya hüceyrələrarası sahəyə keçərək qan dövranına, oradan isə arteriyalara çata bilər.
Araşdırma zamanı arteriya toxumalarında ən çox rast gəlinən plastik növünün polietilen tereftalat (PET) olduğu müəyyən edilib. Aşkarlanan bütün plastik hissəciklərin 73,7 faizini təşkil edən PET əsasən su butulkalarının, qida qablaşdırmalarının və tekstil məhsullarının istehsalında istifadə olunur.
Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, arteriyalarda mikroplastiklərin payı insanların bu materiallara məruz qalma tezliyi ilə əlaqəli ola bilər. Bunun dəqiqləşdirilməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğu bildirilir.
Məqalədə 2024-cü ildə The New England Journal of Medicine jurnalında dərc olunmuş başqa bir araşdırmanın nəticələrinə də istinad edilir. Həmin tədqiqatda 257 pasiyent 34 ay ərzində izlənilib və iştirakçıların təxminən 60 faizinin arteriyalarındakı aterosklerotik lövhəciklərdə ölçülə bilən miqdarda polietilen aşkar edilib.
Həmin uzunmüddətli müşahidə zamanı arteriyalarda mikroplastiklərin daha yüksək səviyyəsinin insult və infarkt riskinin artması ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Bununla belə, alimlər bildirirlər ki, ürək-damar xəstəliklərinin yaranmasına təsir göstərən çoxsaylı digər amillər mövcud olduğundan mikroplastiklərlə bu xəstəliklər arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi hələlik sübuta yetirilməyib.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, müasir dövrdə plastik materiallardan tamamilə uzaq durmaq mümkün olmadığından mikroplastiklərin orqanizmə hansı yollarla daxil olduğunu, arteriyalarda necə toplandığını və insan sağlamlığına, xüsusilə də ürək-damar sisteminə təsirlərini müəyyən etmək üçün daha geniş elmi araşdırmaların aparılması zəruridir.
.
mənbə: www.sciencealert.com
