![Koroğlu - Koroğlu dastanı/Koroğlunun Türkman səfəri (III hissə)](https://ens.az/images/news/0f9cfb56a75d792886b7aa43741bee9b.jpg)
Koroğlu - Koroğlu dastanı/Koroğlunun Türkman səfəri (III hissə)
– Əcəm oğlu, dəli çodar,
Vermərəm Eyvazı sənə!
Eyvazsız qəlbim qan udar,
Vermərəm Eyvazı sənə!
Eyvazdı iyidlər gözü,
Əllisi, altmışı, yüzü,
Burax gəlsin, eşit sözü,
Vermərəm Eyvazı sənə!
Sinəmə çəkmisən dağı,
Yol al burdan, qanlı yağı,
Bu gözümün odlu çağı
Vermərəm Eyvazı sənə!
Küllü məxluqat yığıla,
Çətindi sövdam dağıla,
Kim qıyar Eyvaz oğula?
Vermərəm Eyvazı sənə!
Qəssab Alı qılınc çalar,
Düşmandan qisasın alar,
Başın gedər, leşin qalar,
Vermərəm Eyvazı sənə!
Koroğlu qəssab Alının cavabında aldı görək nə dedi:
Canım qəssab, gözüm qəssab,
Qoy aparım mən Eyvazı!
Yerə salma sözüm qəssab,
Qoy aparım mən Eyvazı!
Eyvaz deyib Nigar ağlar,
Köysünü çal-çarpaz dağlar.
Aparmasam qara bağlar,
Qoy aparım mən Eyvazı!
Eyvazın qaradı qaşı,
Dəlilərin olar başı,
Tutma mənlə tər savaşı
Qoy aparım mən Eyvazı!
Tük tökər məndən paşalar,
Xotkarlar çəkər haşalar
Türkmana ərlər baş alar,
Qoy aparım mən Eyvazı!
Koroğluyam, mən çaparam,
Qiyamət olub qoparam,
Razı olma zornan aparam,
Qoy aparım mən Eyvazı!
Koroğlu sözlə dediyi kimi dillə dedi:
– Mən xotkarlara, paşalara qan udduran, yollar kəsən, alaylar basan
qoç Koroğluyam. Mənim övladım yoxdu, gəldim Eyvazı aparım,
özümə oğul eyləyim, yeddi min, yeddi yüz yetmiş yeddi dəliyə sərdar
tikim. Gəl məni dəlilərin, xanımların yanında xəcalət eləmə. Eyvazı
əlimdən alma. Məndən sənə xeyir dəyər. Eyvaz da istədiyi vaxt sənin
yanına gələr.
Qəssab gördü ki, Koroğlu güc, xoş Eyvazı aparacaqdı, öz-özünə
dedi:
– Genə xoşnan versəm yaxşı olar. Belə aparsa oğul yenə elə
mənimdi. Amma zorla aparsa nə olar? Çox fikir-xəyaldan sonra dedi:
– Koroğlu, namına qıyıb Eyvazı sənin əlindən almıram. Apar get,
amma gözün üstündə olsun.
Koroğluynan Eyvaz qəssab Alı ilə görüşüb ayrıldılar. Qəssab Alı
Təkə-Türkmana, Koroğlu ilə Eyvaz Çənlibelə yola düşdülər.
Koroğlu ilə Eyvaz Çənlibelə tərəf getməkdə olsun, sənə kimdən
xəbər verim, Ərəb Reyhandan. Ərəb Reyhan Türkmanın varlılarından
biri idi. Pəhləvanlığı da var idi. Deyirlər ki, Ərəb Reyhan başında yüz
atlı ova çıxmışdı. Ov eyləyib geri qayıdırdı ki, birdən Koroğluya rast
gəldi. Koroğlunun Çənlibeldən gəlib Türkman elindən Eyvazı aparmasını
qəbul eləyə bilmədi. Elə bil başına göydən bir daş düşdü.
Hücum eləyib başının adamları ilə Koroğlunun yolunu kəsdi.
Bəli, Koroğlu baxdı ki, düşman gəlir. O, qorxmadısa da, ancaq
təkliyə darıxdı. Çəndibel, dəlilər Koroğlunun yadına düşdü. Bu dar
vaxtda ölümündən qorxmayan, düşmana baş əyməyən, qənimlərə qan
udduran iyid, mərd dəlilərini yanında görmək istədi.
Elə bu fikirdə idi bir də baxdı ki, budu qaqqıldaşa-qaqqıldaşa
göynən bir dəstə durna keçir. Ürəyi cuşa gəlib aldı görək nə dedi:
Göydən gedən beş dunralar,
Vətəndən xəbərin varmı?
Bir-birindən xoş durnalar
Vətəndən xəbərin varmı?
Kim çıxardar olmaz oyun,
Üstünə götürməz deyin,
Bir qılınca yeddi boyun,
Kəsəndən xəbərin varmı?
Koroğlu olmaz heç xəstə
Yağı istər girə qəsdə,
Yel təki düşmanın üstə,
Əsəndən xəbərin varmı?
Koroğlu fikirləşib öz-özünə dedi. Mən göylə gedən bu qatar durnanın
başçısını vursam, onda düşmanı da basa biləcəyəm. Bu mənim
üçün bir sınaq olsun. Bunu deyib kamanını çilləyə mindirdi, qatar durnanın
başçısını nişan aldı. Ox yayından çıxan kimi durnanın başçısının
ürəyinin başından keçdi. Başçı durna fırlana-fırlana göydən gəldi,
Qıratın ayağının altına düşdü. Koroğlu bundan şad oldu. Fal yaxşı gəlmişdi.
Qıratdan düşdü, başçı durnanın telindən bir neçəsini üzüb
Eyvazın papağına taxdı. Sonra yenə Qırata minib Eyvazı da tərkinə
alıb yola düzəldi.
Ərəb Reyhan Koroğlunun yolunu kəsmişdi. Koroğlunun ağzı düşmüşdü
qorxunc bir uçuruma. Uçurumun dörd bir yanı elə sıldırım
qayalıq, daşlıq idi ki, quş quşluğu ilə keçə bilməzdi. Koroğlu bir uçuruma
baxdı, bir tərkindəki Eyvaza baxdı, bir də onu dəfələrlə ölümdən,
mühasirədən xanların, paşaların çəngindən qurtaran Qırata baxdı,
aldı görək nə dedi:
Arxam qarı düşman, qabağım uçrum,
Apar Çənlibelə məni, Qıratım!
Sənə sığınmışam, qurtar bu dardan,
Apar Çənlibelə məni, Qıratım!
Olur Çənlibelin söhbəti, sazı,
Gəlir gumrah keçir baharı, yazı,
Almışam tərkimə iyid Eyvazı,
Apar Çənlibelə məni, Qıratım!
Koroğlu əməyi getməsin zaya,
Gərək qan udduram bəyə, paşaya,
Sıçrayıb quş kimi atıl o taya,
Apar Çənlibelə məni, Qıratım!
Koroğlu Qıratı cövlana gətirdi, səsləndi. Qırat dörd ayağını yığıb
özünü yığışdırdı, qızıl quş kimi sıçradı, uçurumun o tayına düşdü. Qırat
elə sıçradı ki, Koroğlunun başında papağı da tərpənmədi. Ərəb Reyhan
buna tamaşa eləyirdi. O elə fikir eləyirdi ki, Qırat bu uçurumdan
sıçraya bilməyəcək. Başındakı yüz atlı ilə hücum eləyib Koroğlunu
tutacaq, özünün də qollarını bağlayıb Türkmana aparacaq. Qırat ki,
uçurumu elə sıçradı, Ərəb Reyhan bundan hesabını apardı. Qarnına
sancı düşdü. Ancaq bunu başındakı atlılara bildirmədi. Bir nərə çəkib
yüz atlı ilə dolama yoldan keçib Koroğlunun üstünə gəldi. Koroğlu
dönüb geri baxdı, gördü Ərəb Reyhan başındakı atlılarla onun dalınca
gəlir. Koroğlu Qıratın başını çəkdi, geri döndü Ərəb Reyhanın yanına
qayıtdı, aldı görək nə dedi:
Yağı düşmanın hərbəsi
Qaçırtmaz meydannan məni.
Qorxaq müxənnət zərbəsi
Qaçırtmaz meydannan məni.
Girrəm meydana ər kimi,
Durram qabaqda nər kimi,
Düşman boylanar xər kimi,
Qaçırtmaz meydannan məni.
Hərdən bərədə yataram,
Ortada şeşpər ataram,
Paşanı diri tutaram,
Qaçırtmaz meydannan məni.
Aləmə bəlli hünərim,
Çənlibeldə dəlilərim,
Mərd iyidə peşkəş sərim
Qaçırtmaz meydannan məni.
Koroğluyam, budu düzü,
Comərdin sərt olar üzü.
Müxənnətin tənə sözü
Qaçırtmaz meydannan məni!
Koroğlu sazla dediyi kimi sözlə də dedi:
– Ərəb Reyhan, mən paşalara, bəylərə, xanlara qan udduran Koroğluyam.
Mən sənin kimi adamlardan qorxmaram. Ancaq sənin bu
adamlarına yazığım gəlir. Onları nahaq yerə qırdırıb qanlarına bais
olma. Mənimlə dava etmək istəyirsən buyur, bu meydan, bu şeytan.
Mərd igid davada başının adamını qırdırmaz.
Koroğlu bu sözlərdən sonra genə də özünü saxlaya bilməyib üç
telli sazı döşünə basdı. Qıratı cövlana gətirib dedi:
Mərdsənsə gəl, Ərəb Reyhan
Savaşaq indi sənnən mən!
Gör gücümü eylə haşa,
Savaşaq indi sənnən mən!
Götürrəm əlimə nizə,
Mərdlər əhsən desin bizə,
Duraq meydanda üz-üzə
Savaşaq indi sənnən mən!
Demə mənə bu hədyanın,
Yəqin bil ki, allam canın,
Qılıncla tökərəm qanın,
Savaşaq indi sənnən mən!
Gərək dost düşmanım seçəm,
Çətin olar qorxam, qaçam,
İstərəm ki, meydan açam,
Savaşaq indi sənnən mən!
Koroğluyam, durmuşam mərd,
Yaman ürəyə düşsün dərd,
İyidsənsə, ol meydangərd,
Savaşaq indi sənnən mən!
Bəli, dava başlandı. Əvvəlcə olar elə at üstündə meydana girdilər.
Bir-birinə nizə atdılar, qılınc vurdular, nə qədər hiylə işlətdilərsə, bir
kaş aşmadı.
Koroğlu gördü yox, Ərəb Reyhan elə balaca canavar deyil, beləliklə
bir şey çıxmayacaq. Atdan düşüb, qollarını çırmadı. Paltarlarının
ətəklərini belinə sancıb meydanı dolanmağa başladı. Bəli, Ərəb Reyhan
da atdan düşdü. Hər ikisi piyada olub güləşməyə başladılar. Çox
güləşdilər, bir-birini kotan kimi yerdə sürüb, meydanı qaraltdılar.
Genə də bir murad hasil olmadı.
Axırda dəli Koroğlu elə bir nərə çəkdi ki, bütün dağlar, daşlar səsə
gəldi. Ərəb Reyhanın adamları içinə qırğı girmiş toyuq cücələri kimi
pərən-pərənə düşüb hamısı qaçıb dağıldı. Ərəb Reyhanın qulaqları batdı.
Koroğlu onu başına qaldırıb yerə vurdu, sinəsinə çöküb xəncərini boğazına
dayadı. Ərəb Reyhan bir dəfə də olsun nə dinmədi, nə ağlamadı, nə
də aman istəmədi. Koroğlu xəncəri yerinə qoyub ayağa durdu.
Deyirlər ki, Koroğlu çox mərd imiş. Ağlamayan, yalvarmayan
düşmanı öldürməzmiş. Ərəb Reyhanı da mərdliyinə görə öldürmədi,
bağışladı. Ərəb Reyhan min ənvai-müsibət ilə ayağa durdu. Qolu, qıçı
əzilmiş, haytıya-haytıya bir təhər ki, atına minib Türkmana tərəf yola
düşdü. Qoç Koroğlu da Eyvazı tərkinə alıb Çənlibelə yol başladı.
Nigar xanım çoxdandı ki, Koroğlunun yolunu gözləyirdi. Vədəsindən
çox keçmişdi, Koroğlu hələ gəlib çıxmamışdı. Bir gün yenə
Nigar bir hündür təpədə durub yollara baxırdı. Bir də gördü nə, yollarda,
toz-dumana, duman toza qarışdı, diqqət eləyib gördü Koroğlu
Qıratın üstündə, tərkində də Eyvaz budu gəlir. Nigar xanım təpədən
yenib dəlilərin yanına qaçdı, aldı görək nə dedi:
At belində qoç dəlilər,
Eyvazı pişvaz eləyin
Bir-birindən xoş dəlilər,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Eyvazım bənzər laçına,
Tovuzlar heyran saçına,
Vermərəm Çinə, Maçına,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Dolun libasa, yarağa,
Atlılar getsin sorağa,
Qoymaram gözdən irağa,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Koroğlu oxunu qurub,
Sevib, seçib, tərlan vurub,
Qıratın tərkində durub,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Külli məxluqat yığılı,
Paylayın qəndi, noğulu,
Koroğlunun qoç oğulu,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Qoç dəlilər, açın qanat,
Düzəldin məclis, toy, büsat,
Götürün libas, qılınc, at,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Ordu basan, qala yıxan,
Pəncəsində pələng sıxan,
Qəniminə qarşı çıxan,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Xoş danışan, şirin gülən,
Məclis aparmağın bilən,
Dəlilərə sərdar gələn,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Atı gətirər cövlana,
Ox atar namərd düşmana,
Nigar da Eyvaza ana,
Eyvazı pişvaz eləyin.
Nigar xanımın sözü ilə yeddi min yeddi yüz yetmiş yeddi dəli at
belinə doldu. At, qılınc, xələt götürüb Koroğlu ilə Eyvazı pişvaz elədilər.
Görüşdülər, danışdılar, şadlıq məclisi quruldu. Qoyunlar kəsildi,
ətlər doğrandı, kabablar yeyildi, içkilər içildi. Güldülər, oynadılar,
oxudular, damaxlar duruldu, keflər açıldı. Nigar Eyvazın üzündən öpdü,
köynəyinin yaxasından keçirdib özünə oğul elədi.
Şərhlər
Şərhləri göstər Şərhləri gizlət