Mars roveri rubin və sapfirin yaranmasında iştirak edən mineral aşkarlayıb

Marsın Yezero kraterində NASA-nın Perseverance roveri tərəfindən aşkarlanan kiçik, açıq rəngli süxurlarda Yer kürəsində yaqut və sapfirin yaranmasında iştirak edən korund mineralının izləri müəyyən edilib. Los Alamos Milli Laboratoriyasından Enn Ollilanın rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu roverin topladığı məlumatları araşdıraraq bu mineralların Marsda baş vermiş güclü meteorit toqquşmaları nəticəsində qısa müddət ərzində formalaşmış ola biləcəyini irəli sürüb. 

Araşdırmanın nəticələri Geophysical Research Letters jurnalında dərc olunub.

Marsın geoloji tarixinin böyük hissəsi vulkanik proseslər və sonrakı dövrlərdə suyun süxurlardan keçərək onları tədricən dəyişdirməsi ilə əlaqələndirilir. Lakin Perseverance roveri 2025-ci ildə Yezero kraterinin kənarı boyunca hərəkət edərkən ətrafdakı əsas süxurlardan fərqlənən kiçik, açıq rəngli daşlara rast gəlib.

Tədqiqatçılar roverin müxtəlif spektroskopik analizlərindən istifadə edərək bu süxurların tərkibini müəyyənləşdiriblər. Aparılan analizlər zamanı korundun xırda dənəcikləri aşkarlanıb. Korund Yer kürəsində yaqut və sapfir kimi tanınan qiymətli daşların əsasını təşkil edən mineraldır.

Korundun aşkarlanması tədqiqatçılar üçün maraqlı sual doğurub. Çünki bu mineralın yaranması üçün adətən alüminiumun çox, silisiumun isə az olduğu mühit tələb olunur.

Lakin Marsda aşkarlanan süxurların tərkibində əksinə, çoxlu miqdarda silisium olduğu müəyyən edilib. Belə şəraitdə alüminiumun korund yaratmaq üçün kifayət qədər sərbəst qalması gözlənilməzdir.

Bu səbəbdən alimlər mineralın yaranmasına səbəb ola biləcək başqa bir geoloji proses axtarıblar.

Tədqiqat qrupu diqqəti Yezero kraterinin özünün yaranmasına yönəldib.

Nəhəng kraterlərin formalaşması böyük meteoritlərin planet səthi ilə güclü toqquşması nəticəsində baş verir. Belə hadisələr zamanı yaranan son dərəcə yüksək temperatur və təzyiq süxurların kimyəvi tərkibini və quruluşunu dəyişdirə bilər. Alimlər hesab edirlər ki, Yezero kraterindəki korundun yaranması da belə güclü toqquşma ilə əlaqəli ola bilər. Süxurların çox xırda dənəciklərdən ibarət olması, kraterin kənarında yerləşməsi və digər süxurlara yaxınlığı da bu ehtimalı gücləndirir. Tədqiqatçıların fikrincə, toqquşmadan sonra süxurlardan keçən mayelər də onların kimyəvi tərkibinin sonradan dəyişməsinə səbəb olmuş ola bilər.

Əgər alimlərin irəli sürdüyü ehtimal gələcək araşdırmalarla təsdiqlənərsə, bu, meteorit toqquşmalarının Marsın geoloji tarixində əvvəllər düşünüldüyündən daha böyük rol oynadığını göstərə bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu cür güclü hadisələrin yaratdığı mineral izlərinin axtarılması Marsın qədim keçmişinin öyrənilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.

Beləliklə, Perseverance roverinin Yezero kraterində aşkarladığı kiçik korund dənəcikləri Marsın səthində milyardlarla il əvvəl baş vermiş nəhəng kosmik toqquşmalar barədə mühüm məlumat daşıya bilər.

mənbə: phys.org