Özünə şəfqət və şüurlu fərqindəlik menstruasiyaöncəsi simptomları yüngülləşdirə bilər

Özünə qarşı anlayışlı və mehriban münasibət, eləcə də şüurlu fərqindəlik təcrübələri menstruasiyaöncəsi ağır simptomlarla qarşılaşan qadınların gündəlik həyat fəaliyyətini yaxşılaşdıra bilər. Yeni araşdırma göstərir ki, bu psixoloji yanaşmalar stress və keçmiş travmaların menstruasiya dövrü ilə əlaqəli əlamətlərə mənfi təsirini zəiflətməyə kömək edə bilər.  Premenstrual sindrom (PMS) və onun daha ağır forması olan premenstrual disforik pozuntu (PMDD) əhval dəyişikliyi, yorğunluq, diqqəti cəmləməkdə çətinlik, baş ağrısı və əzələ ağrıları kimi fiziki və psixoloji simptomlarla müşayiət olunur. Bu əlamətlər menstrual dövrün ikinci mərhələsində meydana çıxaraq təhsil, iş, şəxsi münasibətlər və ümumi həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Məlumatlara görə, menstruasiya görən insanların təxminən 20–30 faizində premenstrual sindrom, 3–8 faizində isə premenstrual disforik pozuntu müşahidə olunur. Problemin geniş yayılmasına baxmayaraq, bu simptomların yaranmasının qarşısını almağa kömək edə biləcək psixoloji amillər indiyədək kifayət qədər ətraflı araşdırılmayıb.

Theory, Research and Practice jurnalında dərc olunan tədqiqat PMS və PMDD-nin yaranmasına qarşı qoruyucu rol oynaya biləcək mexanizmləri və amilləri araşdıran daha geniş elmi layihənin bir hissəsidir.

SWPS Universitetinin Psixologiya İnstitutunun əməkdaşı, psixoloq doktor Rahela Antoş-Rekutska və Yagellon Universitetinin Psixologiya İnstitutunun professoru, doktor Katarjina Proxviç ağır menstruasiyaöncəsi simptomların yaranmasına qarşı təsir göstərə biləcək amilləri təhlil ediblər.

Tədqiqat zamanı insanın həyat hadisələrini mənalı və anlaşılan hesab etməsi ilə bağlı bütövlük hissi, şüurlu fərqindəlik bacarıqları və özünə şəfqət kimi psixoloji xüsusiyyətlər araşdırılıb. Alimlər, həmçinin bu amillərin keçmiş travmalar, qəbul edilən stress səviyyəsi və menstruasiyaöncəsi pozuntuların simptomları ilə əlaqəsini qiymətləndiriblər.  Araşdırmada 18–52 yaş aralığında 228 nəfər iştirak edib. Onlardan menstruasiyaöncəsi simptomlarla bağlı əvvəlki təcrübələri haqqında məlumat vermələri istənilib. İştirakçıların bir qismi isə sonradan iki menstrual dövr ərzində simptomlarını müntəzəm qeydə alıb.

Nəticələr göstərib ki, müəyyən psixoloji resursların yüksək səviyyədə olması stress və travmanın menstrual dövrlə əlaqəli simptomların şiddətinə mənfi təsirini zəiflədə bilər.

Araşdırmanın müəlliflərindən Rahela Antoş-Rekutska bildirib ki, özünə qarşı mehriban münasibət və çətin anları qəbul etmək gündəlik stressin menstruasiyaöncəsi simptomlara təsirini nəzərəçarpacaq dərəcədə azalda bilər.  Onun sözlərinə görə, özünə şəfqət adlandırılan bu yanaşma qadınlara menstrual dövrün çətin mərhələlərini, hətta güclü emosional gərginlik zamanı belə, daha rahat keçirməyə kömək edə bilər.  Şüurlu fərqindəlik də rahatlıq yarada bilən yanaşmalardan biridir. Bu anlayış insanın diqqətini keçmişlə bağlı təəssüflərə və ya gələcəklə bağlı narahatlıqlara yönəltmədən, mühakimə etmədən indiki ana cəmləməsini nəzərdə tutur.  PMS və PMDD zamanı insanın öz emosional reaksiyalarını mühakimə etməməsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bu yanaşma yaşanan narahatlığın insanın düşüncələrində daha da böyüdülməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.  Bundan başqa, həyat hadisələrini anlaşılan və idarəolunan hesab etmək bacarığı güclü olan şəxslər menstruasiyaöncəsi artan stressin öhdəsindən daha yaxşı gələ bilirlər.

Keçmiş travmalar menstruasiyaöncəsi simptomlara necə təsir edir?

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, keçmişində travmatik hadisələr yaşamış şəxslər üçün daxili vəziyyətlərini və hisslərini dəqiq ifadə etmək, eləcə də öz emosional reaksiyalarına mühakimə etmədən yanaşmaq xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər.  Bu bacarıqlar travmatik təcrübələrin menstruasiyaöncəsi simptomlara mənfi təsirini azaltmağa kömək edə bilər.  Nəticələr psixoloji xüsusiyyətlərin yalnız gündəlik stresslə mübarizədə deyil, həm də keçmişdə yaşanmış çətin hadisələrin menstrual dövrlə əlaqəli əlamətlərə təsirinin zəiflədilməsində rol oynaya biləcəyini göstərir.

Araşdırmanın nəticələri menstruasiya görən və ağır menstruasiyaöncəsi simptomlarla qarşılaşan çoxsaylı insanlar üçün əhəmiyyətli ola bilər. Alimlər hesab edirlər ki, əldə olunan məlumatlar şüurlu fərqindəlik təlimləri və özünə şəfqətə əsaslanan terapiya kimi yanaşmaların tətbiqinə imkan yarada bilər. Bu üsullar bəzi hallarda dərman müalicəsinə ehtiyacın azaldılmasına da töhfə verə bilər.  Rahela Antoş-Rekutska vurğulayıb ki, insanın özünə qarşı daha anlayışlı, diqqətli və şəfqətli münasibəti ağır menstruasiyaöncəsi simptomlarla mübarizədə faydalı ola bilər. Onun sözlərinə görə, PMS və PMDD uzunmüddətli xarakter daşıyan vəziyyətlərdir. Buna görə də şüurlu fərqindəliyə əsaslanan terapiya, şəfqət yönümlü terapiya və insanın həyat hadisələrini anlama və idarə etmə hissini gücləndirən strategiyalar bu vəziyyətlərlə daha səmərəli mübarizə aparmağa və ümumi həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. 

Qeyd edək ki, tədqiqat psixoloji yanaşmaların menstruasiyaöncəsi simptomların yüngülləşdirilməsində potensial faydasını göstərsə də, bu üsulların tibbi müalicəni hər bir halda əvəz etdiyini sübut etmir. Xüsusilə gündəlik həyata ciddi təsir göstərən simptomlar zamanı mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.

mənbə: medicalxpress.com