Qan analizi mədəaltı vəzi xərçəngini erkən mərhələdə aşkarlamaq üçün ümidverici nəticə göstərib

“City of Hope” tədqiqat mərkəzinin rəhbərliyi ilə aparılan geniş beynəlxalq araşdırma mədəaltı vəzi xərçəngini erkən mərhələdə müəyyən edə bilən yeni qan testinin ümidverici nəticələr verdiyini göstərib. PANXEON adlanan eksperimental maye biopsiya testi xəstəliyin 1-ci və 2-ci mərhələlərində mədəaltı vəzi xərçəngini yüksək həssaslıqla aşkarlayıb və yanlış müsbət nəticələrin nisbəti aşağı olub. Test həmçinin xərçəngönü vəziyyət hesab olunan yüksək dərəcəli displaziyanı da müəyyən edə bilib. Bu isə xərçəng inkişaf etməzdən əvvəl müdaxilə imkanını yarada bilər. Mədəaltı vəzi xərçənginin yüksək ölüm göstəricilərinin əsas səbəblərindən biri xəstəliyin əksər hallarda gec, artıq digər orqanlara yayıldıqdan sonra aşkarlanmasıdır.

Nature Medicine jurnalında dərc olunan araşdırmada PANXEON testinin müxtəlif klinik şəraitlərdə effektivliyi ABŞ, Avropa və Asiyadan təxminən 1 800 xəstənin iştirakı ilə qiymətləndirilib.

“City of Hope”un Molekulyar Diaqnostika və Eksperimental Terapiya Departamentinin rəhbəri, tədqiqatın baş müəllifi Acay Qoyel bildirib ki, nəticələr simptomlar ortaya çıxmazdan əvvəl mədəaltı vəzi xərçənginin aşkarlanmasına və müalicə imkanlarının daha geniş olduğu mərhələdə müdaxiləyə doğru mühüm addımdır. Mədəaltı vəzi xərçəngi bütün xərçəng növləri arasında ən aşağı sağqalma göstəricilərindən birinə malikdir. Diaqnoz qoyulduqdan beş il sonra xəstələrin yalnız 14%-i yaşayır.

Bu xəstələrin təxminən 90%-də şiş xəstəliyin artıq yayıldığı inkişaf etmiş mərhələlərdə aşkarlanır. PANXEON testi bu problemin həlli üçün fərqli yanaşmadan istifadə edir. Test qan nümunəsində yalnız bir deyil, mədəaltı vəzi xərçəngi ilə əlaqəli üç biomarkeri eyni vaxtda analiz edir:

• dövr edən mikroRNT-lər;

• ekzosomal mikroRNT-lər;

• CA19-9 adlı zülal.

Daha sonra süni intellekt bu üç göstəricidən əldə olunan məlumatları birləşdirərək xəstənin riskini qiymətləndirən vahid skor formalaşdırır.

Tədqiqatçıların bildirdiyinə görə, bu üç biomarkeri vahid testdə birləşdirən ilk eksperimental yanaşmadır. Yeni araşdırmada testin nəticələri əvvəlki tədqiqatlarda əldə edilmiş ümidverici göstəricilərin müxtəlif klinik şəraitlərdə də qorunub-qorunmadığını müəyyən etmək məqsədilə yoxlanılıb.

Nəticələrə əsasən, PANXEON 1-ci və 2-ci mərhələ mədəaltı vəzi xərçəngini 87% hallarda düzgün müəyyən edib. Yanlış müsbət nəticələrin göstəricisi aşağı risk qruplarında 3%, yüksək risk qruplarında isə 16% olub. Tədqiqatın müəllifləri bildirirlər ki, PANXEON görüntüləmə və digər diaqnostik üsulları əvəz etmək üçün nəzərdə tutulmayıb. Bunun əvəzinə test əlavə müayinəyə ehtiyacı olan yüksək riskli xəstələrin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Testin diqqətçəkən nəticələrindən biri yüksək dərəcəli displaziyanın da müəyyən edilməsidir. Bu, xərçəngdən əvvəlki inkişaf etmiş vəziyyətdir və bəzi hallarda mədəaltı vəzi xərçənginin “0-cı mərhələsi” kimi qiymətləndirilir. PANXEON bu vəziyyəti 64%-dən çox hallarda aşkarlaya bilib.

Bu nəticə həkimlərə mədəaltı vəzidəki hansı kistaların daha yaxından izlənilməsinə və ya xərçəng inkişaf etməzdən əvvəl müdaxiləyə ehtiyac olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.

Mədəaltı vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması uzun illərdir tədqiqatçıların əsas məqsədlərindən biridir. Lakin əvvəlki qan əsaslı testlər gözlənilən nəticəni verməyib. Qoyelin sözlərinə görə, PANXEON-u fərqləndirən əsas məqam bir neçə biomarkerin vahid testdə birləşdirilməsi və testin yalnız sağlam insanlarda deyil, irsi və ailəvi risk daşıyan, mədəaltı vəzi kistaları və xroniki pankreatiti olan insanlarda da qiymətləndirilməsidir.

“Əksər biomarkerlər hekayənin yalnız bir hissəsini göstərir. Bir neçə bioloji siqnalın birləşdirilməsi mədəaltı vəzidə baş verən proseslər haqqında daha aydın təsəvvür yaradır”, – Qoyel bildirib. Tədqiqatçılara görə, testdən ən çox faydalana biləcək qruplara irsi risk daşıyan, ailəsində mədəaltı vəzi xərçəngi olan, mədəaltı vəzi kistaları və ya xroniki pankreatiti olan insanlar daxildir.

Belə şəxslər hazırda əsasən görüntüləmə və digər müayinələr vasitəsilə nəzarətdə saxlanılır. Lakin mövcud yanaşmalar invaziv ola, baha başa gələ və xərçəngi ən erkən mərhələdə aşkarlama baxımından məhdud imkanlara malik ola bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, etibarlı qan testi əlavə müayinəyə ehtiyacı olan şəxslərin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Qoyel vurğulayıb ki, xərçəngin daha erkən mərhələdə aşkarlanması yalnız statistik göstərici deyil: xəstəlik nə qədər tez müəyyən edilərsə, effektiv müdaxilə üçün imkanların qalma ehtimalı da bir o qədər yüksək olur.

mənbə: medicalxpress.com