Qan təzyiqinin zamanla dəyişməsi ölüm və insult riskinin artması ilə əlaqələndirilib

Böyük Britaniyada 57 mindən çox insanın məlumatlarının təhlili qan təzyiqinin zamanla daha çox dəyişməsinin ölüm riskinin artması ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Bəzi qan təzyiqi göstəricilərindəki dəyişkənliyin insult riski ilə də əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Araşdırmanın nəticələri sentyabrın 28-dən oktyabrın 2-dək İtaliyanın Milan şəhərində keçirilən Avropa Diabet Araşdırmaları Assosiasiyasının (EASD) illik toplantısında təqdim olunub. Niderlandlı tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, sistolik qan təzyiqində yüksək dəyişkənlik və diabeti eyni vaxtda olan iştirakçılarda, qan şəkəri normal və qan təzyiqi dəyişkənliyi aşağı olan şəxslərlə müqayisədə bütün səbəblərdən ölüm riski təxminən üç dəfə yüksəkdir.  Hazırda sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilərkən qan təzyiqinin orta göstəricisi nəzərə alınsa da, onun zaman ərzində nə qədər dəyişdiyi, yəni qan təzyiqinin dəyişkənliyi adətən ayrıca qiymətləndirilmir.  Yeni nəticələr göstərir ki, qan təzyiqindəki dəyişkənlik əvvəllər diqqətdən kənarda qala biləcək yüksək riskli pasiyentlərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Bununla belə, bu yanaşmanın klinik praktikada istifadəsini təsdiqləmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Niderlandın Amsterdam Universiteti Tibb Mərkəzinin Ümumi Praktika şöbəsindən doktor Fariba Əhmədizarın rəhbərlik etdiyi araşdırmaya 57 611 iştirakçı daxil edilib. İştirakçıların ilkin müayinə zamanı və ən azı bir sonrakı vizitdə qan təzyiqi ölçülüb. Onların orta yaşı 55,4 olub, iştirakçıların 52 faizi qadınlar təşkil edib.

Araşdırmanın əvvəlində 50 744 iştirakçının qan şəkəri normal olub. 5 397 nəfərdə prediabet, yəni qan şəkərinin normaldan yüksək, lakin diabet diaqnozu qoyulması üçün kifayət qədər yüksək olmadığı vəziyyət müəyyən edilib. 1 470 iştirakçıda isə 2-ci tip diabet olub.  Tədqiqatçılar müxtəlif müayinələr zamanı ölçülən qan təzyiqi göstəricilərinin nə qədər dəyişdiyini, həmçinin ölçmələr arasındakı zaman intervalını nəzərə alıblar.

İştirakçılar qan təzyiqindəki dəyişkənliyin hesablanmasının mümkün olduğu ilk müayinədən sonra median 5,1 il ərzində izlənilib. Bu müddətdə 319 nəfərdə demensiya, 571 nəfərdə insult qeydə alınıb, 1 460 iştirakçı isə dünyasını dəyişib.

Tədqiqatda dörd əsas qan təzyiqi göstəricisi araşdırılıb:

• sistolik qan təzyiqi;

• diastolik qan təzyiqi;

• orta arterial təzyiq;

• nəbz təzyiqi.

Bu göstəricilərin hər birində daha yüksək dəyişkənlik bütün səbəblərdən ölüm riskinin artması ilə əlaqəli olub. Bu əlaqə iştirakçıların orta qan təzyiqi, qan şəkərinin vəziyyəti və digər amillər nəzərə alındıqdan sonra da özünü qoruyub. Başqa sözlə, müxtəlif müayinələr arasında qan təzyiqinin daha çox dəyişməsi orta qan təzyiqi göstəricisi nəzərə alındıqdan sonra belə daha yüksək ölüm riski ilə əlaqəli olub. Sistolik qan təzyiqinin dəyişkənliyində hər bir standart kənarlaşma artımı ölüm riskinin 11 faiz yüksəlməsi ilə əlaqələndirilib. Diastolik qan təzyiqinin dəyişkənliyində eyni səviyyəli artım isə ölüm riskinin 8 faiz yüksəlməsi ilə əlaqəli olub.

Diastolik qan təzyiqinin və orta arterial təzyiqin daha çox dəyişməsi insult riski ilə də əlaqələndirilib.  Bu göstəricilərdə hər bir standart kənarlaşma artımı insult ehtimalının müvafiq olaraq 12 faiz və 10 faiz yüksəlməsi ilə əlaqəli olub.  Tədqiqatçılar bildiriblər ki, standart kənarlaşma iştirakçılar arasında qan təzyiqinin dəyişkənliyinin nə qədər fərqləndiyini göstərən statistik ölçüdür. Buna görə də qeyd olunan faizləri qan təzyiqinin millimetr civə sütunu (mm civə sütunu) ilə ifadə olunan konkret dəyişməsi kimi birbaşa şərh etmək olmaz. Diabet və yüksək qan təzyiqi dəyişkənliyi birlikdə riski artırıb

Alimlər qan şəkərinin vəziyyəti ilə qan təzyiqinin dəyişkənliyi arasındakı əlaqəni də ayrıca araşdırıblar. Qan şəkəri normal və sistolik qan təzyiqinin dəyişkənliyi aşağı olan iştirakçılarla müqayisədə 2-ci tip diabeti və sistolik qan təzyiqinin yüksək dəyişkənliyi olan şəxslərin müşahidə müddətində ölüm ehtimalı 2,8 dəfə yüksək olub. Prediabeti və sistolik qan təzyiqinin yüksək dəyişkənliyi olan iştirakçılarda isə ölüm riski qan şəkəri normal və qan təzyiqinin dəyişkənliyi aşağı olan şəxslərlə müqayisədə 62 faiz yüksək olub. Bununla belə, tədqiqat müəllifləri vurğulayıblar ki, bu müqayisələrdə həm qan şəkərinin vəziyyəti, həm də qan təzyiqinin dəyişkənliyi nəzərə alındığından, artmış riskin yalnız qan təzyiqindəki dəyişkənliklə bağlı olduğunu söyləmək olmaz.

Tədqiqatçılar həmçinin 10 illik ölüm riskini hesablayıblar. Qan şəkəri normal və sistolik qan təzyiqinin dəyişkənliyi aşağı olan iştirakçılarda bu risk təxminən 1 faiz, 2-ci tip diabeti və qan təzyiqinin yüksək dəyişkənliyi olan şəxslərdə isə təxminən 2,9 faiz qiymətləndirilib. Demensiya ilə bağlı isə statistik baxımdan əhəmiyyətli əlaqə müəyyən edilməyib.

Araşdırmanın rəhbəri Fariba Əhmədizar bildirib ki, nəticələr qan təzyiqinin zamanla dəyişməsinin rutin müayinələr zamanı əldə edilən orta qan təzyiqi göstəricilərindən əlavə məlumat verə biləcəyini göstərir. Onun sözlərinə görə, qan təzyiqindəki dəyişkənliyin gündəlik klinik praktikada mütəmadi şəkildə nəzərə alınmasını tövsiyə etmək üçün hələ əlavə araşdırmalar aparılmalıdır. 

mənbə: medicalxpress.com