Qandakı zülal göstəriciləri uşaqlarda ürək-damar xəstəlikləri riskini erkən müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər

Alimlər 8 yaşından etibarən uşaqlarda ürək-damar, böyrək və metabolik xəstəliklərin erkən əlamətlərini müəyyənləşdiriblər. Bu göstəricilər gələcəkdə artıq çəkiyə qarşı istifadə olunan yeni nəsil dərmanlarla müdaxilə üçün imkan yarada bilər. Vanderbilt Health, UTHealth Houston və Şimali Karolina Universitetinin Çapel-Hill kampusunun tədqiqatçıları uşaqlarda ürək-damar-böyrək-metabolik xəstəliklərin (CKMD) erkən əlamətlərini aşkarlayıblar.

Alimlər qabaqcıl analitik üsullardan istifadə edərək uşaqlar və yeniyetmələrin qanında dövr edən zülalların xüsusi “imzasını” müəyyənləşdiriblər. Bu zülal nümunələri böyüklərdə geri dönməz ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqəli molekulyar biomarkerlərlə oxşarlıq göstərib. 

Nature Metabolism jurnalında dərc olunan nəticələr göstərir ki, dəqiq tibbi yanaşmalar vasitəsilə ürək-damar xəstəlikləri hələ yaranmamış uşaqların sağlamlığını və gələcək həyat müddətini yaxşılaşdırmaq üçün mühüm imkan mövcud ola bilər.

Tədqiqatda ABŞ-Meksika sərhədində, Texas ştatının Kameron dairəsində aparılan Border Health Research Cohort layihəsində iştirak edən 273 uşaq və yeniyetmənin məlumatları araşdırılıb.

İştirakçıların üçdə birindən çoxunda ürək-damar, böyrək və metabolik xəstəliklərlə əlaqəli fiziki göstəricilər müşahidə olunub. Bunlara piylənmə, normadan yüksək arterial təzyiq, prediabetlə əlaqəli insulin müqaviməti və ürək xəstəliyi riskinin artması ilə əlaqələndirilən qanda lipidlərin, yəni yağların yüksək səviyyəsi daxil olub. 

Tədqiqatçılar qan nümunələri və digər fiziki göstəricilər əsasında qanda dövr edən zülalların səviyyəsi ilə xəstəliklə əlaqəli xüsusiyyətlər arasındakı əlaqələri qiymətləndiriblər. Daha sonra maşın öyrənməsi üsullarından istifadə etməklə CKMD ilə əlaqəli proteomik “imzaları” müəyyənləşdiriblər. Oxşar zülal nümunələri həmin Kameron dairəsində yaşayan 685 yetkin insanda da aşkarlanıb. Bundan əlavə, İngiltərədə yerləşən və dünyanın ən böyük genetik və bioloji nümunə bazalarından biri olan UK Biobank-da qan nümunələri saxlanılan 28 mindən çox yetkin şəxsin məlumatlarında da eyni istiqamətdə nəticələr əldə edilib.

Maraqlı məqamlardan biri budur ki, böyüklərdə xəstəliklə əlaqəli bu zülalların səviyyəsinin semaqlutidlə müalicə zamanı azaldığı müəyyən edilib. Semaqlutid 2-ci tip diabetin müalicəsi üçün hazırlanmış GLP-1 reseptor agonistidir və hazırda piylənmə və çəkiyə nəzarət məqsədilə həm böyüklər, həm də uşaqlar arasında geniş istifadə olunur. 2020–2023-cü illər arasında uşaqlara GLP-1 reseptor agonistlərinin təyin edilməsi təxminən 600 faiz artıb.

Bununla belə, tədqiqatçılar belə müalicələrin potensial faydaları ilə yanaşı mümkün risklərinin də diqqətlə qiymətləndirilməsinin vacib olduğunu vurğulayırlar. Uşaqlıq dövründə piylənmənin artmasına qarşı fiziki aktivlik, sağlam qidalanma və getdikcə daha çox istifadə olunan arıqlama dərmanları və cərrahi müdaxilələr vasitəsilə ürək-damar sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş səylər indiyədək məhdud nəticələr verib. Alimlərin fikrincə, yeni məlumatlar bu istiqamətdə səylərin daha da gücləndirilməsinin vacibliyini göstərir.

Tədqiqatın nəticələrinin təsdiqlənməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var. Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, proteomik “imzalar” ürək-damar xəstəliklərinin ən erkən və müdaxilə ilə dəyişdirilə bilən mərhələlərinə bir növ “pəncərə” aça bilər.

Bu göstəricilər gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riski daha yüksək olan uşaqları əvvəlcədən müəyyənləşdirməyə və məqsədyönlü müalicədən daha çox fayda əldə edə biləcək şəxsləri seçməyə kömək edə bilər. Tədqiqatın həmmüəlliflərindən Vanderbilt Health-də ürək-damar təbabəti üzrə professor, Vanderbilt Diabet Mərkəzinin həmrəhbəri Ravi Shah bildirib ki, müəyyən etdikləri zülal nümunələrinin bir çoxu potensial olaraq dəyişdirilə bildiyindən, ürək xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün ən böyük imkan ilk simptomların ortaya çıxmasından onilliklər əvvəl yarana bilər. UTHealth Houston İctimai Səhiyyə Məktəbinin professoru və Border Health Research Center-in direktoru Kari North isə vurğulayıb ki, uşaqlıq yalnız yetkinlik dövründəki sağlamlığın başlanğıcı deyil. Onun sözlərinə görə, yetkinlərdə müşahidə olunan ürək-damar xəstəliklərinin bioloji əsasları artıq uşaqlıq dövründə formalaşmağa başlayır.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gələcəkdə belə molekulyar göstəricilərin müəyyənləşdirilməsi ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında daha erkən, fərdiləşdirilmiş və məqsədyönlü yanaşmaların tətbiqinə imkan verə bilər.

mənbə: medicalxpress.com