Süni intellekt emosional dəstək üçün istifadə olunur, lakin bu, müəyyən risklər də yaradır

Süni intellekt emosional dəstək üçün istifadə olunur, lakin bu, müəyyən risklər də yaradır

Getdikcə daha çox insan stress və narahatlıq hiss etdikdə dəstək üçün süni intellektə müraciət edir. Leyden Universitetinin tədqiqatçıları insanların emosional dəstək məqsədilə çatbotlardan necə və hansı səbəblərlə istifadə etdiyini araşdırıblar. Onların qənaətinə görə, süni intellekt real bir ehtiyacı qarşılasa da, bununla yanaşı ciddi narahatlıqlar da doğurur.

Gecə saatlarında psixoterapevtlə əlaqə saxlamaq həmişə mümkün olmaya bilər, lakin həmin vaxt chatbota mesaj göndərmək mümkündür. Duyğularını bir maşınla bölüşmək hələ də qeyri-adi görünsə də, bu tendensiya getdikcə geniş yayılır. Tədqiqatçı Natalya Amat-Lefor bildirib ki, insanlar özlərini çıxılmaz vəziyyətdə hiss etdikdə dəstək axtarırlar. Onun sözlərinə görə, chatbotlar sutkanın 24 saatı əlçatandır, insanı mühakimə etmir və əksər hallarda ödənişsiz xidmət göstərir.

Emosional dəstək üçün süni intellektdən kimlər istifadə edir?

Tədqiqatçılar bir neçə Avropa ölkəsində 4 600 nəfər arasında sorğu keçirərək onların emosional dəstək üçün süni intellektdən istifadə edib-etmədiyini və bunun səbəblərini araşdırıblar. İştirakçılar çatbotlarla apardıqları real yazışmalardan nümunələr də təqdim ediblər. Natalya Amat-Leforun sözlərinə görə, araşdırmanın məqsədi insanların bu sistemlərdən praktikada necə istifadə etdiyini anlamaq olub.

arXiv preprint serverində dərc olunan tədqiqat göstərib ki, insanların əksəriyyəti süni intellektdən əsasən stress və narahatlıqla mübarizə aparmaq üçün istifadə edir. Münasibətlərdə yaşanan problemlər də çatbotlara edilən müraciətlərin geniş yayılmış mövzularından biridir. Tədqiqatçılardan Flor Miryam Plaza del Arko bildirib ki, istifadəçilərin tez-tez verdiyi sorğular arasında "Partnyorumla problem yaşayıram, nə etməliyəm?" kimi suallar üstünlük təşkil edib.

Araşdırma Nataliya Amat-Lefor, Flor Miryam Plasa del Arko, Mert Yazan və Amanda Serkas Karri tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Süni intellektə münasibət ölkələr üzrə fərqlənir

Araşdırmaya əsasən, süni intellektdən emosional dəstək məqsədilə istifadə səviyyəsi ölkələr arasında fərqlənir. ABŞ və Böyük Britaniyada bu texnologiyaya maraq daha yüksək olduğu halda, Niderland və Fransa kimi ölkələrdə insanlar daha ehtiyatlı yanaşırlar. Flor Miryam Plasa del Arko qeyd edib ki, Avropada insanlar şəxsi məlumatlarını paylaşmaq məsələsində daha diqqətlidirlər.

Tədqiqatın maraqlı nəticələrindən biri də yüksək gəlirli insanların süni intellektdən daha çox istifadə etməsi və ona daha çox etibar göstərməsidir. Nataliya Amat-Leforun sözlərinə görə, tədqiqatçılar əvvəlcə süni intellektin hər kəs üçün emosional dəstəyi daha əlçatan edəcəyini gözləyirdilər. Onların fikrincə, müşahidə olunan fərq yeni texnologiyaların daha erkən mənimsənilməsi və yüksək rəqəmsal savadlılıq səviyyəsi ilə bağlı ola bilər.

Araşdırma həmçinin göstərib ki, 25–44 yaş aralığında olanlar, evli şəxslər və dini inanclara malik insanlar da emosional dəstək məqsədilə süni intellektdən istifadə etməyə və ona müsbət yanaşmağa daha meyillidirlər.

Çətin söhbətlər aparmağı öyrənmək vacibdir

Tədqiqatın nəticələri insanların hisslərini bölüşə biləcəyi təhlükəsiz mühitlərə ehtiyacın yüksək olduğunu göstərir. Nataliya Amat-Leforun sözlərinə görə, insanlar mühakimə olunmadan özlərini ifadə etmək istəyirlər. Araşdırmada iştirak etməyən psixoterapevt və assistent professor Kelli Zimer də öz peşə təcrübəsində bununla tez-tez qarşılaşdığını bildirib. Onun fikrincə, insanlar yalnız çatbotların əlçatan olmasına görə deyil, həm də real insanlarla emosional söhbət aparmağın çətin görünməsi səbəbindən süni intellektə üz tuturlar. Kelli Zimer qeyd edib ki, bir çox insanın çətin söhbətlər aparmaq üçün kifayət qədər emosional hazırlığı və ya bacarığı olmur. Buna görə də hisslərinin incidiyini kiməsə demək onlara narahatlıq yaradır. Onun sözlərinə görə, süni intellekt təhlükəsiz alternativ təqdim etsə də, müəyyən risklər də yaradır. İnsanlar emosiyalarını əsasən çatbot vasitəsilə emal etdikdə, başqaları ilə sağlam ünsiyyət qurmaq bacarıqlarını inkişaf etdirməkdən yayınırlar. Halbuki narahatlıq doğuran, lakin səmimi söhbətlər münasibətlərin möhkəmlənməsi və şəxsi inkişaf üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Süni intellekt peşəkar psixoloji dəstəyi əvəz etmir

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, süni intellekt sistemləri peşəkar psixoloji yardımı əvəz etmək üçün hazırlanmayıb. Flor Miryam Plaza del Arko bildirib ki, bu sistemlər emosional yardım göstərmək məqsədilə yaradılmayıb. Onun sözlərinə görə, çatbotlar bəzən istifadəçilə həddindən artıq razılaşmağa meyilli olur. Bu isə insanların mövcud düşüncələrinin daha da möhkəmlənməsinə və süni intellektdən asılılığın yaranmasına səbəb ola bilər. Ciddi vəziyyətlərdə isə çatbotlar insanın peşəkar yardıma ehtiyac duyduğunu müəyyən etməkdə çətinlik çəkə bilər.

Kelli Zimer əlavə edib ki, süni intellektin daim əlçatan olması insanların qeyri-müəyyənliklə davranışına da təsir göstərə bilər. Onun sözlərinə görə, əgər bütün cavablar dərhal əldə olunursa, insanlar zamanla qeyri-müəyyənliyə dözmək bacarığını itirə bilərlər. Halbuki real münasibətlərdə hər zaman ani cavab almaq mümkün olmur və insan bu qeyri-müəyyənliyi qəbul etməyi bacarmalıdır.

Tənqidi yanaşmanı qorumaq vacibdir

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, süni intellekt faydalı vasitə ola bilər, lakin ondan ehtiyatla istifadə edilməlidir. Flor Miryam Plaza del Arko bildirib ki, süni intellekt müəyyən dəstək təqdim etsə də, insan münasibətlərini əvəz edə bilməz. Kelli Zimer də bu fikri bölüşür. Natalya Amat-Lefor isə vurğulayıb ki, süni intellekt müəyyən anda kömək edə bilər, lakin insanlar onun verdiyi məlumatlara hər zaman tənqidi yanaşmalıdırlar.

Mənbə:techxplore.com