Süni intellekt insana bənzəyə bilər, amma bu, insanların onu şüurlu hesab etdiyi anlamına gəlmir

Süni intellekt sistemləri səslərə reaksiya verə, emosiyaları tanıya, ətraf mühitə uyğunlaşa və insana çox bənzər şəkildə davrana bilir. Lakin yeni araşdırma göstərir ki, insanlar bu davranışları avtomatik olaraq süni intellektin şüura malik olması ilə əlaqələndirmirlər. Almaniyanın Lüdviq və Maksimilian Münhen Universitetinin (LMU) yeni araşdırmasına görə, süni intellekt sistemi və insan eyni şəraitdə tamamilə eyni davranışı nümayiş etdirdikdə belə, insanlar süni intellekti daha az şüurlu hesab edirlər. Maraqlıdır ki, iştirakçılardan “şüur” əvəzinə “fərqindəlik” və ya “agahlıq” barədə fikir bildirmələri istənildikdə fərq xeyli azalır. Bu isə süni intellektin zehni qabiliyyətlərinin necə qəbul edilməsində istifadə olunan sözlərin mühüm rol oynadığını göstərir.

Tədqiqatçılar davranışa dair qiymətləndirmələri şüurla bağlı mülahizələrdən ayırmağa çalışıblar. “Əvvəlki araşdırmalar əsasən insanların süni intellektin həqiqətən zehni vəziyyətlərə malik olub-olmadığı barədə ümumi fikirlərini araşdırıb. Bizim araşdırmamız isə ilk dəfə insanların tamamilə eyni şəraitdə eyni davranışı nümayiş etdirən süni intellekt və insanlara eyni zehni vəziyyətləri necə aid etdiyini birbaşa müqayisə edir”, – Lonqin bildirib. Tədqiqatçılar təxminən 1100 iştirakçı cəlb ediblər. İştirakçıların bir hissəsi ətrafındakı hadisələrə, məsələn, səslərə və ya digər insanların emosional vəziyyətinə müxtəlif dərəcələrdə reaksiya verən süni intellekt sistemləri ilə bağlı qısa ssenarilər oxuyub. Digər qrup isə eyni ssenariləri süni intellekt əvəzinə insan obrazlarının iştirakı ilə oxuyub. Daha sonra iştirakçılardan hər bir obrazın ətrafında baş verənlərdən nə dərəcədə xəbərdar və şüurlu olduğunu qiymətləndirmələri istənilib. 

Həm insanlar, həm də süni intellekt üçün ətraf mühitə daha güclü reaksiya daha yüksək şüur və fərqindəlik qiymətləri ilə əlaqələndirilib. Yəni ətrafında baş verənlərə daha güclü reaksiya verən agentin daha zəngin zehni vəziyyətə malik olduğu düşünülüb. Lakin iştirakçılardan konkret olaraq şüur barədə soruşulduqda nəticələr kəskin şəkildə dəyişib.  Hətta ətraf mühitə ən güclü reaksiya verən süni intellekt sistemi belə, ən az reaksiya verən insanla müqayisədə daha az şüurlu hesab edilib.

Fərqindəliklə bağlı qiymətləndirmələrdə isə uçurum xeyli kiçik olub. Süni intellekt və insan agentləri bu baxımdan bir-birinə daha yaxın qiymətləndirilib.  “İctimai müzakirələrdə insanların süni intellektin insana bənzər davranışlarını görərək bu sistemləri insanabənzər zehni vəziyyətlərə malik kimi qəbul etməsindən narahatlıq artır”, – araşdırmanın aparıcı müəllifi Lonqin deyib.

“Biz daha mürəkkəb mənzərə ilə qarşılaşdıq. İnsanlar süni intellektin nəyisə müşahidə etdiyini və ətrafından xəbərdar olduğunu deməyə kifayət qədər meyillidirlər. Lakin söhbət ‘şüur’dan gedəndə onlar aydın sərhəd çəkirlər. Davranışları eyni olsa belə, insanlar süni intellektə insanlarla müqayisədə ardıcıl olaraq daha az şüur aid edirlər”, – alim əlavə edib.

Bu fərq insanların istifadə olunan terminləri necə başa düşməsi ilə bağlı ola bilər.  “Fərqindəlik” agentin ətraf mühitdəki məlumatları aşkar etməsini və onlara reaksiya verməsini ifadə edə bilər. “Şüur” isə adətən subyektiv təcrübəyə, yəni fərdin hadisələri daxildən yaşamasına dair daha güclü məna daşıyır.

“Süni intellekt haqqında danışarkən zehni terminlərdən istifadə edə bilərik, lakin bunun səbəbi daha uyğun sözlərin olmaması da ola bilər. Nəticə etibarilə, süni intellekt insan kimi davranmaq və danışmaq üçün öyrədilib və buna görə də bu təsvirlər bizə təbii görünür”, – tədqiqatın baş müəlliflərindən filosof Ofeliya Deroy bildirib. Nəticələr göstərir ki, insanlar süni intellekti qiymətləndirərkən müşahidə edilə bilən fərqindəliklə subyektiv şüuru bir-birindən fərqləndirirlər.

Bu fərq mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki “xəbərdar”, “şüurlu” və ya “niyyətli” kimi ifadələr süni intellekt sisteminin zehni vəziyyəti haqqında tamamilə fərqli təsəvvür yarada bilər.  “Bizim araşdırmamız süni intellekt haqqında necə ünsiyyət qurmalı olduğumuza dair mühüm dərslər verir”, – sosial neyroelm üzrə mütəxəssis və tədqiqatın digər baş müəllifi Bahador Bəhremi bildirib.  Onun sözlərinə görə, şirkətlər və jurnalistlər süni intellekt modellərini təsvir edərkən tez-tez şişirdilmiş ifadələrdən istifadə edir, onlara niyyətlər, planlar, hətta mənəvi vicdan və tərəddüd kimi xüsusiyyətlər aid edirlər.

“Bizim araşdırmamız göstərir ki, insanların gündəlik mühakimələri daha seçicidir. Onlar süni intellektlə insanı zehni baxımdan eyni tərəzidə qiymətləndirmirlər. Bununla belə, sərhəd hansı terminlərdən istifadə etdiyimizdən də asılıdır. ‘Fərqindəlik’ kimi daha neytral ifadələrdən istifadə etdikdə bu fərq böyük ölçüdə aradan qalxa bilər. Buna görə də söz seçimimiz mühüm əhəmiyyət daşıyır”, – Bəhremi qeyd edib.

mənbə: scitechdaily.com