Uzunmüddətli sağlamlığın qorunmasında qidaların emal səviyyəsindən daha çox ümumi qidalanma keyfiyyəti həlledici rol oynayır. Bu nəticə 200 mindən çox insanın məlumatlarının təhlilinə əsaslanan yeni araşdırmada əldə olunub. Tədqiqat göstərib ki, insanların qidalanma keyfiyyəti ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip diabet və vaxtından əvvəl ölüm riski ilə sıx əlaqəlidir. Bununla yanaşı, bu əlaqələrin qidaların emal dərəcəsindən əhəmiyyətli dərəcədə asılı olmadığı müəyyən edilib.
Araşdırmanın nəticələri ABŞ-nin Merilend ştatının Neşnl Harbor şəhərində keçirilən Amerika Qidalanma Cəmiyyətinin (American Society for Nutrition) illik NUTRITION 2026 konfransında təqdim olunub.
Tədqiqatın müəllifi, Harvard T.H. Çan İctimai Sağlamlıq Məktəbinin Qidalanma Departamentinin doktoranturadan sonrakı tədqiqatçısı Syaoven Vanq bildirib ki, yüksək dərəcədə emal olunmuş qidaların əksəriyyəti aşağı qidalanma dəyərinə malik olduğundan onların istehlakı məhdudlaşdırılmalıdır. Lakin onun sözlərinə görə, qidanın emal olunması özlüyündə zərərli hesab edilə bilməz. Alim vurğulayıb ki, insanlar ilk növbədə ümumi qidalanma tərzinə diqqət yetirməli, yalnız məhsulun emal olunub-olunmamasına əsaslanmamalıdırlar. Onun sözlərinə görə, tam taxıllar, meyvələr, tərəvəzlər, qoz-fındıq, paxlalılar və sağlam bitki mənşəli yağlarla zəngin qidalanma, tərkibində müəyyən qədər emal olunmuş məhsullar olsa belə, sağlamlıq üçün faydalıdır. Məqalədə qeyd olunur ki, qidalanma keyfiyyəti ilə yüksək dərəcədə emal olunmuş məhsulların istehlakı çox vaxt bir-biri ilə əlaqəlidir. Belə məhsulların əksəriyyətində əlavə şəkər, natrium və təmizlənmiş karbohidratların miqdarı yüksək olur ki, bu da ümumi qidalanma keyfiyyətini aşağı salır. Bununla yanaşı, vitamin və minerallarla zənginləşdirilmiş səhər yeməyi dənli məhsulları, tam taxıllı məhsullar, konservləşdirilmiş lobya, eləcə də bitki mənşəli süd məhsulları kimi bəzi yüksək emal olunmuş qidalar lif, antioksidantlar və digər faydalı maddələrin mənbəyi ola bilər.
Tədqiqat zamanı alimlər qidalanmanın ümumi keyfiyyətini məhsulların emal səviyyəsindən ayrı qiymətləndirməyə çalışıblar.
Bunun üçün 1980-ci illərdən 2020-ci illərə qədər ABŞ-də 200 mindən çox yetkin şəxsin izlənildiyi üç genişmiqyaslı araşdırmanın məlumatları təhlil edilib. İştirakçıların qidalanması bitki mənşəli qidalanma indeksi əsasında qiymətləndirilib. Təhlildə əsas diqqət heyvan mənşəli məhsullara deyil, bitki mənşəli qidaların növü, keyfiyyəti və emal səviyyəsinə yönəldilib. İzləmə dövründə iştirakçıların təxminən yarısında ya ürək-damar xəstəliyi və ya 2-ci tip diabet inkişaf edib, yaxud onlar vəfat ediblər.
Nəticələr göstərib ki, sağlam qidalanma bütün hallarda bu riskləri azaldır, sağlam olmayan qidalanma isə artırır. Eyni zamanda, hər bir qrup daxilində risk göstəriciləri qidaların yüksək və ya minimal emal olunmasından asılı olmayaraq demək olar ki, eyni olub.
Alimlər bildirirlər ki, bu nəticələr qidaların emal səviyyəsinin sağlam qidalanmanın əsas göstəricisi kimi qəbul edilməsinin məqsədəuyğunluğunu sual altına qoyur. Çünki NOVA sistemi məhsulların qida dəyərini nəzərə almır. Nəticədə bəzi qida baxımından faydalı məhsullar "yüksək emal olunmuş", bəzi minimal emal olunmuş məhsullar isə sağlam olmayan qidalar kimi təsnif edilə bilər.
Syaoven Vanqın sözlərinə görə, insanlara bütün yüksək emal olunmuş qidalardan imtina etməyi tövsiyə etmək bəzi hallarda qidalanma keyfiyyətinin daha da pisləşməsinə səbəb ola bilər. Çünki yüksək emal olunmuş bəzi məhsullar faydalı, minimal emal olunmuş bəzi məhsullar isə sağlamlıq üçün əlverişsiz ola bilər.
Tədqiqatın müəllifi hesab edir ki, insanların əsas diqqəti qidaların emal səviyyəsinə deyil, onların qida dəyərinə və keyfiyyətinə yönəlməlidir. Qida maddələri ilə zəngin, yüksək keyfiyyətli məhsulların seçilməsi xroniki xəstəliklərin riskini azaltmağa kömək edə bilər.
Araşdırmanın nəticələrinə əsasən, alimlər qidalanma üzrə rəsmi tövsiyələrin Aralıq dənizi pəhrizi və sağlam bitki əsaslı qidalanma kimi elmi cəhətdən sübut olunmuş modellərə üstünlük verməsinin daha məqsədəuyğun olduğunu bildirirlər. Onların fikrincə, qida istehsalçılarının qablaşdırılmış məhsulların qida dəyərini artırması da sağlam qidalanmanın daha əlçatan və praktik olmasına töhfə verə bilər.
mənbə: medicalxpress.com
