ABŞ-da 30 mindən çox yetkin insanın məlumatlarının təhlili göstərib ki, günün ilk və son yeməyinin vaxtı ölüm riski və gözlənilən ömür uzunluğu ilə əlaqəli ola bilər. Tədqiqatda ilk yeməyini günün daha gec saatlarında yeyən və gecə yarısından sonra qidalanan insanlarda risklərin daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Sağlam həyat tərzinin qorunmasında qəbul etdiyimiz qidaların mühüm rolu var. Əsas mikroelementlərlə zəngin və balanslaşdırılmış qidalanma orqanizmi enerji ilə təmin etməklə yanaşı, metabolik və ürək-damar xəstəliklərindən qorunmağa da kömək edə bilər. Lakin alimlər başqa bir suala da diqqət çəkirlər: sağlamlıq üçün nə yediyimiz qədər nə vaxt yediyimiz də vacibdirmi?
European Journal of Clinical Nutrition jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada ABŞ-da 40 yaş və yuxarı 30 mindən çox insanın məlumatları təhlil edilərək yemək vaxtının və gün ərzində qidalanma müddətinin ölüm riski və gözlənilən ömür uzunluğu ilə əlaqəsi araşdırılıb.
Nəticələr göstərib ki, günün ilk yeməyini daha gec saatlarda yemək həm bütün səbəblərdən ölüm, həm də ürək-damar xəstəliklərindən ölüm riskinin tədricən artması ilə əlaqəlidir.
İlk yeməyini günorta saat 12-dən sonra yeyən insanların bütün səbəblərdən ölüm riski səhər saat 07:00-08:00 arasında ilk yeməyini yeyənlərlə müqayisədə 29 faiz daha yüksək olub.
Günün son yeməyi üçün isə ən aşağı risk saat 19:00-20:00 arasında müşahidə edilib. Gecə yarısından sonra yemək yeyənlərdə isə risk ən yüksək səviyyədə olub.
İnsan orqanizminin 24 saatlıq dövrlə sinxronlaşan daxili bioloji saatı – sirkadiyalı ritm – yalnız yuxunu deyil, hormonların ifrazından hüceyrələrin bərpasına qədər bir sıra mühüm bioloji prosesləri tənzimləyir.
Alimlər son illərdə qidalanma vaxtının sirkadiyalı ritmlə əlaqəsini daha ətraflı araşdırırlar. Bu istiqamət xronoqidalanma (chrononutrition) adlanır və yemək vaxtının orqanizmin bioloji ritmləri ilə qarşılıqlı əlaqəsinin sağlamlıq, maddələr mübadiləsi və çəkinin tənzimlənməsinə təsirini öyrənir.
Bu sahəyə marağın artmasının səbəblərindən biri müasir həyat tərzinin ənənəvi qidalanma rejimlərini dəyişdirməsidir. Araşdırmalara görə, ABŞ-da yetkin insanların təxminən hər beş nəfərindən biri səhər yeməyini ötürür, təxminən hər 10 nəfərdən altısı isə gecə saatlarında yemək yeyir.
Əvvəlki tədqiqatlar səhər yeməyinin ötürülməsinin və gec saatlarda qidalanmanın orqanizmin daxili bioloji saatını poza və metabolik sağlamlığa mənfi təsir göstərə biləcəyini göstərib. Lakin ilk və son yeməyin vaxtının uzunmüddətli sağqalma və ürək xəstəlikləri riski ilə əlaqəsi tam aydın deyildi.
Yemək vaxtı ilə sağqalma arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirmək üçün tədqiqatçılar 1999-2018-ci illər arasında ABŞ-ın Milli Sağlamlıq və Qidalanma Müayinəsi Sorğusunda (NHANES) iştirak etmiş 40 yaş və yuxarı 31 044 nəfərin məlumatlarını təhlil ediblər.
İştirakçılardan yemək vaxtlarını sonradan xatırlamaları istənilməyib. Bunun əvəzinə tədqiqatçılar onların qidalanmasını real vaxtda qeydə alan üzbəüz 24 saatlıq qida gündəliklərindən istifadə ediblər.
Daha sonra bu məlumatlar Milli Ölüm İndeksi ilə əlaqələndirilib və iştirakçılar 2019-cu il dekabrın 31-dək izlənilib. Orta hesabla 8,6 il davam edən müşahidə müddətində bütün səbəblərdən, ürək xəstəliklərindən və insultdan baş verən ölümlər qeydə alınıb.
Tədqiqatçılar səhər saat 07:00-08:00 arasında ilk yeməyi qəbul etməyi əsas göstərici kimi götürüblər.
İlk yeməyini saat 08:00-10:00 arasında yeyən insanlarda bütün səbəblərdən ölüm riski 10 faiz daha yüksək olub. İlk yeməyin saat 10:00-12:00 arasında qəbul edilməsi bu riski 19 faizə yüksəldib. Bu qrupda insultdan ölüm riski isə demək olar ki, iki dəfə artaraq 59 faiz yüksəlib. Səhər yeməyini tamamilə ötürərək ilk yeməyi günorta saat 12-dən sonra yeyənlərdə bütün səbəblərdən ölüm riski 29 faiz, ürək xəstəliklərindən ölüm riski isə 43 faiz daha yüksək olub.
Axşam yeməyinin vaxtı ilə bağlı nəticələr də diqqət çəkib. Saat 19:00-dan əvvəl yemək bütün səbəblərdən ölüm riskinin 13 faiz artması ilə əlaqələndirilib. Daha gec, xüsusilə gecə yarısından sonra yemək isə daha yüksək risklə əlaqəli olub. Bu zaman bütün səbəblərdən ölüm riski 27 faiz, ürək xəstəliklərindən ölüm riski isə 51 faiz artıb. Ən aşağı risk isə axşam saat 19:00-20:00 arasında yemək yeyənlərdə müşahidə olunub.
Tədqiqatçılar 50 yaş və yuxarı iştirakçılar arasında gözlənilən ömür uzunluğunu da hesablayıblar.
Nəticələrə görə, səhər saat 08:00-10:00 arasında ilk yeməyi qəbul etmək əsas göstərici ilə müqayisədə gözlənilən ömür uzunluğunun 0,9 il azalması ilə əlaqəli olub. İlk yeməyi günorta saat 12-dən sonra qəbul edənlərdə isə bu fərq 2,5 il təşkil edib. Axşam yeməyi ilə bağlı hesablamalarda saat 19:00-20:00 aralığı əsas göstərici kimi götürülüb. Saat 19:00-dan əvvəl yemək gözlənilən ömür uzunluğunun 1,2 il, gecə yarısından sonra yemək isə 2,4 il azalması ilə əlaqələndirilib.
Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, araşdırma müşahidə xarakterlidir. Buna görə nəticələr yeməyin gec saatlarda qəbul edilməsinin birbaşa daha erkən ölümə səbəb olduğunu sübut etmir.
Alimlərin fikrincə, nəticələr qidalanma ilə bağlı sağlamlıq yanaşmasının yalnız nə yediyimizə deyil, nə vaxt yediyimizə də diqqət yetirməli olduğunu göstərir. Optimal yemək vaxtının sağlam və keyfiyyətli qidalanma ilə birlikdə nəzərə alınması əhalinin sağlamlığının yaxşılaşdırılması üçün mümkün strategiyalardan biri ola bilər.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.