Araşdırma göstərir ki, kifayət qədər yatmasına baxmayaraq, gün ərzində həddindən artıq yuxulu olan insanların bir qismi idiopatik hipersomniyadan əziyyət çəkə bilər. Tədqiqatda bu pozuntunun iştirakçıların 1,5 faizində ehtimal edildiyi müəyyən olunub.
Gecə yaxşı yatdıqdan sonra belə gün ərzində güclü yuxululuq hiss etmək, uzun müddət yatmaq ehtiyacı duymaq və səhərlər oyanmaqda çətinlik çəkmək idiopatik hipersomniyanın əlamətləri ola bilər. Bu nevroloji pozuntu əvvəllər düşünüldüyündən daha geniş yayılmış ola bilər.
Neurology jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, idiopatik hipersomniya insanın gündəlik fəaliyyətinə və həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər.
Bu vəziyyətdə insan kifayət qədər yatsa da, gün ərzində özünü həddindən artıq yuxulu hiss edə, oyanarkən çaşqınlıq yaşaya və ayılmaqda çətinlik çəkə bilər. İdiopatik hipersomniya narkolepsiyadan fərqlənir. Hər iki pozuntu zamanı gün ərzində yuxululuq yaransa da, narkolepsiyası olan insanlar adətən həddindən artıq uzun müddət yatmırlar və qısa yuxudan sonra özlərini gümrah hiss edə bilərlər. Viskonsin–Medison Universitetinin tədqiqatçısı, tibb elmləri doktoru Devid T. Plantenin sözlərinə görə, idiopatik hipersomniyanın nə qədər geniş yayıldığını müəyyənləşdirmək çətindir. Bunun əsas səbəblərindən biri diaqnoz üçün bahalı və vaxt aparan yuxu müayinələrinin tələb olunmasıdır. Alimlər genişmiqyaslı yuxu araşdırmasının məlumatlarını təhlil edərək bu pozuntunun əvvəlki qiymətləndirmələrdən daha çox insanda müşahidə oluna biləcəyini müəyyən ediblər. Onun yayılma tezliyi epilepsiya, bipolyar pozuntu və şizofreniya kimi bəzi nevroloji və psixiatrik xəstəliklərin göstəricilərinə yaxın ola bilər. Tədqiqatda orta yaşı 59 olan 792 nəfərin yuxu məlumatları araşdırılıb. Bütün iştirakçılar gecə yuxu müayinəsindən və gündüz mürgüləmə testindən keçiblər. Sonuncu test zamanı insanın dörd və ya beş qısa yuxu fürsəti ərzində nə qədər tez yuxuya getdiyi ölçülüb.
İştirakçılardan həmçinin gün ərzində yuxululuq və yorğunluq səviyyələri, mürgüləməyə sərf etdikləri vaxt, iş günlərində və istirahət günlərində neçə saat yatdıqları barədə məlumat toplanıb. Nəticədə 12 nəfərdə idiopatik hipersomniyanın ehtimal olunan halları müəyyən edilib. Bu isə iştirakçıların 1,5 faizinə bərabərdir. Pozuntu ehtimal edilən şəxslərdə yuxululuq daha güclü olub, halbuki onların yuxu müddəti digər iştirakçılarla müqayisədə oxşar və ya daha uzun olub.
Tədqiqatçılar iştirakçıların yuxululuğunu 0-dan 24-ə qədər bal şkalası ilə qiymətləndiriblər. Sorğuda, məsələn, insanın oturarkən, söhbət edərkən və avtomobildə dayanmış vəziyyətdə nə dərəcədə yuxulaya biləcəyi barədə suallar yer alıb.
İdiopatik hipersomniya ehtimalı olan şəxslərin orta balı 14, bu pozuntu olmayanların isə 9 olub. 10-dan yüksək nəticə narahatlıq doğuran göstərici hesab edilir. Yuxu müayinələrinin nəticələri də fərqi ortaya qoyub. İdiopatik hipersomniyası olan şəxslər gecə orta hesabla 4 dəqiqəyə, gündüz mürgüləmə testində isə 6 dəqiqəyə yuxuya gediblər. Bu göstəricilər pozuntu olmayan şəxslərdə müvafiq olaraq 13 və 12 dəqiqə təşkil edib. Başqa sözlə, idiopatik hipersomniyası olan iştirakçılar yuxuya daha tez gediblər.
Tədqiqatçılar idiopatik hipersomniyası olan şəxslərdə gün ərzində yuxululuğun uzunmüddətli gedişini də araşdırıblar. Orta hesabla 12 illik müşahidə məlumatları qiymətləndirilib. Məlumatları mövcud olan 10 nəfərin əksəriyyətində həddindən artıq gündüz yuxululuğu uzun müddət davam edib. Bununla belə, dörd nəfərdə — yəni bu qrupun 40 faizində — yuxululuq əlamətləri aradan qalxıb. Doktor Plante bildirib ki, bu nəticə pozuntu ilə yaşayan insanlar üçün ümidverici olmaqla yanaşı, simptomların hansı səbəblərdən və hansı şəraitdə yoxa çıxdığını araşdırmağın vacibliyini də göstərir.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, idiopatik hipersomniyanın əvvəl düşünüləndən daha geniş yayılması bu pozuntuya sahib olan insanlarla diaqnoz və müalicə üçün müraciət edənlərin sayı arasında əhəmiyyətli fərq ola biləcəyini göstərir.
Alimlər daha çox insanın vaxtında müəyyənləşdirilməsi, düzgün diaqnoz alması və müalicə olunması üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Gələcək araşdırmalar xəstəliyin səbəblərini daha yaxşı anlamağa və yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.
Bildirməliyik ki, gün ərzində yorğunluq və yuxululuq hiss etmək mütləq idiopatik hipersomniya demək deyil. Bu əlamətlərin müxtəlif səbəbləri ola bilər. Yuxululuq davamlıdırsa, gündəlik fəaliyyətə mane olursa və ya kifayət qədər yatmağa baxmayaraq keçmirsə, həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur. Diaqnoz yalnız müvafiq tibbi qiymətləndirmə və yuxu müayinələri əsasında qoyula bilər.
mənbə: scitechdaily.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.