Yeni proqnozlaşdırma aləti ürək çatışmazlığı dərmanlarının istifadəsini artıra bilər

Yeni hazırlanmış hesablama aləti ürək çatışmazlığı olan xəstələrdə müxtəlif dərman kombinasiyalarının qan təzyiqi, böyrək funksiyası və qanda kalium səviyyəsinə göstərə biləcəyi təsirləri əvvəlcədən proqnozlaşdırmağa imkan verir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu vasitə həkimlərin müalicəyə başlamaqla bağlı narahatlıqlarını azaltmağa və effektiv dərmanların daha geniş istifadəsinə kömək edə bilər. Yeni hesablama aləti ürək çatışmazlığının müalicəsində ən böyük problemlərdən birinin – effektiv dərmanların kifayət qədər geniş tətbiq edilməməsinin – aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.

Alət müalicənin xəstənin qan təzyiqinə, böyrək funksiyasına və qanda kalium səviyyəsinə gözlənilən təsirini fərdi şəkildə proqnozlaşdırır.

Araşdırmanın nəticələri Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin (ESC) Konqresində təqdim olunub və eyni vaxtda Nature Medicine jurnalında dərc edilib.

Tədqiqatda doqquz böyük ürək çatışmazlığı klinik sınağında iştirak etmiş 38 753 nəfərin fərdi məlumatlarından istifadə olunub. George Institute for Global Health-in kardioloqu və baş elmi əməkdaşı Nelson Wang bildirib ki, son 30 il ərzində ürək çatışmazlığı olan xəstələrin müalicəsində əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə edilsə də, bu müalicələrin tətbiq səviyyəsi hələ də aşağıdır. Onun sözlərinə görə, həkimlərin müalicəyə başlamaqdan çəkinməsinin əsas səbəbləri mümkün yan təsirlərlə bağlı narahatlıqlardır. Xüsusilə qan təzyiqinin həddindən artıq aşağı düşməsi, böyrək funksiyasının pisləşməsi və qanda kalium səviyyəsinin yüksəlməsi həkimlərin əsas narahatlıqları arasında yer alır.

Pulsuz təqdim olunan yeni alət müxtəlif dərman kombinasiyalarının xəstənin vəziyyətinə necə təsir göstərə biləcəyini əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verir. Hesablamalar xəstənin yaşı, cinsi, bədən kütlə indeksi, müalicədən əvvəlki qan təzyiqi, böyrək funksiyası, qanda kalium səviyyəsi və əvvəllər ürək çatışmazlığı səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilib-yerləşdirilməməsi kimi göstəricilər əsasında aparılır.

Alət ürək çatışmazlığının müalicəsində istifadə olunan beş əsas dərman qrupunun müxtəlif kombinasiyaları üzrə proqnozlar təqdim edir. Bunlara angiotenzin reseptor-neprilizin inhibitoru (ARNI), angiotenzinçevirici ferment inhibitoru və ya angiotenzin reseptor blokeri (ACEİ/ARB), natrium-qlükoza kotransporter-2 inhibitoru (SGLT2i), steroid mineralokortikoid reseptor antaqonisti (sMRA) və qeyri-steroid mineralokortikoid reseptor antaqonisti (nsMRA) daxildir.

Bu yanaşmaya beta-bloker, ARNI, sMRA və SGLT2 inhibitorunun istifadəsi daxildir. Araşdırmalara əsasən, belə müalicə bütün səbəblərdən ölüm riskini 60 faizə qədər azalda bilər. Lakin buna baxmayaraq, registr məlumatları müvafiq müalicəyə uyğun olan xəstələrin yalnız təxminən 2 faizinin bu dörd komponentli müalicəni aldığına işarə edir. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, tövsiyə olunan dərman kombinasiyaları qan təzyiqində nisbətən cüzi azalma və müalicənin ilkin mərhələsində böyrək funksiyasında müəyyən zəifləmə ilə əlaqələndirilir. Bununla yanaşı, qanda kalium səviyyəsində kiçik və ya orta dərəcədə artım müşahidə oluna bilər. Lakin bu dəyişikliklər ürək çatışmazlığının ağırlaşması riskində əhəmiyyətli azalma ilə müqayisədə daha məhdud təsirlər olub. Tədqiqatda standart müalicə ilə müqayisədə ürək çatışmazlığının ağırlaşması ilə bağlı hadisələrin riskinin 31-61 faiz arasında azaldığı müəyyənləşdirilib.

Yeni hesablama alətinin etibarlılığı dörd əlavə klinik sınaqda iştirak edən 1016 nəfərin məlumatları əsasında yoxlanılıb. Alətin proqnozlaşdırdığı müalicə təsirləri real həyatda müşahidə olunan nəticələrlə uyğunluq göstərib. Bu da modelin etibarlılığını dəstəkləyən göstərici kimi qiymətləndirilib. Ürək çatışmazlığının dünyada təxminən 64 milyon insana təsir etdiyi təxmin edilir. Əhalinin yaşlanması və infarkt keçirdikdən sonra insanların daha uzun müddət yaşaması səbəbindən xəstəliyin yayılmasının artmaqda davam etdiyi bildirilir. Ürək çatışmazlığı yüksək xəstələnmə, həyat keyfiyyətinin azalması və bir il ərzində ölüm riskinin 30 faizə qədər yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir. Bu səbəbdən effektiv müalicə üsullarının daha geniş tətbiqinin təmin edilməsi xəstəliyin artan yükünün azaldılmasında əsas prioritetlərdən biri hesab olunur.

Nelson Wang bildirib ki, yeni hesablama aləti gündəlik klinik praktikada həkimlərin qərar qəbul etməsinə dəstək verə bilər. Onun sözlərinə görə, kombinə edilmiş müalicəyə başlanıldıqda konkret xəstədə hansı dəyişikliklərin baş verə biləcəyinə dair fərdi proqnozun təqdim edilməsi qeyri-müəyyənliyi azalda və həkimlərin müalicəyə eyni vaxtda başlamaqla bağlı inamını artıra bilər. Bu isə daha çox xəstənin uzunmüddətli nəticələri yaxşılaşdıran effektiv müalicələrdən faydalanmasına imkan yarada bilər.

Tədqiqat George Institute for Global Health və Harvard Tibb Məktəbinin Brigham and Women's Hospital xəstəxanasının əməkdaşlığı çərçivəsində aparılıb. 

Müəlliflər qeyd edirlər ki, hesablama aləti klinik sınaqlarda iştirak edən insanların məlumatları əsasında hazırlanıb və onun verdiyi proqnozlar daha geniş əhali qruplarına tam şəkildə tətbiq olunmaya bilər.

mənbə: medicalxpress.com