Yüksək dozada kannabis (çətənə bitkisi) beyində narahatlığı artıran mexanizmi aktivləşdirə bilər

ABŞ-ın Şimal-Qərb Universitetinin tədqiqatçıları kannabinoidlərin stressli şəraitdə qorxu və narahatlığı necə gücləndirə biləcəyini izah edən neyron mexanizmi aşkarlayıblar. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, beynin qorxu və stressi emal edən nahiyəsindəki müəyyən sinir hüceyrələri bu reaksiyada mühüm rol oynayır.

Tədqiqatın nəticələri oktyabrın 2-də Nature Communications jurnalında dərc olunub. 

Alimlər ilk dəfə olaraq kannabinoid qəbul etmiş siçanlarda narahatlıq davranışının yaranmasına töhfə verən konkret beyin hüceyrələrini müəyyənləşdiriblər.  Təcrübə zamanı sintetik kannabinoid verilən siçanlar tülkü sidiyindən alınan qoxu ilə qarşılaşdıqda daha tez-tez hərəkətsiz qalıb və qoxunu araşdırmağa daha az vaxt sərf ediblər. Müqayisə üçün istifadə edilən plasebo verilmiş siçanlarda isə bu davranışlar daha az müşahidə olunub.  Sintetik kannabinoidlər kannabisin əsas psixoaktiv maddəsi olan THC ilə eyni maddələr sinfinə daxildir. Tədqiqatçılar siçanların reaksiyalarını izləməklə bu maddələrin təhlükəli və ya stresli şəraitdə narahatlığı necə gücləndirə biləcəyini araşdırıblar.

Tədqiqatçılar siçanların davranışları ilə beyin fəaliyyətini əlaqələndirmək üçün sintetik kannabinoidin müxtəlif dozalarını sınaqdan keçiriblər. Onlar heyvanların təhlükə yaradan qoxunun yaxınlığında nə qədər vaxt keçirdiyini, hərəkətsiz qalıb-qalmadığını və ya uzaqlaşmağa çalışıb-çalışmadığını izləyiblər.

Eyni zamanda, siçanların beyninə yerləşdirilmiş kiçik mikroskop vasitəsilə qoxuya reaksiya zamanı sinir hüceyrələrinin fəaliyyəti qeydə alınıb. Beyin toxuması üzərində aparılan əlavə təcrübələr isə preparatın neyronlar arasındakı əlaqəyə necə təsir etdiyini araşdırmağa imkan verib.  Alimlər diqqəti mərkəzi amiqdala adlanan beyin nahiyəsində yerləşən somatostatin neyronlarına yönəldiblər. Mərkəzi amiqdala qorxu və stress reaksiyalarının emalında iştirak edir. Normal şəraitdə bu neyronların fəaliyyətini məhdudlaşdıran siqnallar mövcuddur. Başqa sözlə, həmin siqnallar sinir hüceyrələrinin həddindən artıq aktivləşməsinin qarşısını alan bir növ “əyləc” rolunu oynayır.

Tədqiqatın baş müəllifi, Şimal-Qərb Universitetinin Faynberq Tibb Məktəbinin psixiatriya və davranış elmləri kafedrasının rəhbəri, doktor Saçin Patel bildirib ki, kannabinoidin yüksək dozaları ilə ətraf mühitdəki stress birlikdə bu məhdudlaşdırıcı mexanizmi zəiflədə bilər. Nəticədə mərkəzi amiqdalada aktivlik artır və narahatlıq reaksiyası güclənir. 

Tədqiqatçılar genetik üsulla somatostatin neyronlarının fəaliyyətini zəiflədərək onların siçanların davranışına təsirini də yoxlayıblar. Bu müdaxilədən sonra kannabinoid verilmiş siçanların təhlükə yaradan qoxudan yayınma davranışı azalıb. Nəticə həmin neyronların müşahidə edilən narahatlıq reaksiyasının yaranmasında iştirak etdiyini göstərir. Patelin sözlərinə görə, bu nəticələr kannabis istifadəsi zamanı əvvəlcə xoş hisslərlə müşayiət olunan təcrübənin niyə qısa müddətdə narahatlıq və qorxuya çevrilə biləcəyini izah etməyə kömək edə bilər. Bu, xüsusilə maddə həddindən artıq qəbul edildikdə və ya insan özünü stresli, qorxulu şəraitdə tapdıqda baş verə bilər.

Bununla belə, tədqiqat siçanlar üzərində aparılıb və nəticələr birbaşa insanlara şamil edilə bilməz.

ABŞ-da son illərdə kannabis istifadəsi artıb və onun mənfi təsirləri ilə əlaqəli təcili tibbi yardım müraciətləri də diqqət çəkib. Əvvəlki araşdırmalarda kannabis istifadəsi ilə uzunmüddətli narahatlıq riski arasında əlaqə də müşahidə olunub. Eyni zamanda, dünyada narahatlıq və əhval pozuntuları ilə bağlı problemlər artmaqdadır. Patel hesab edir ki, kannabinoidlərin beyin fəaliyyətinə necə təsir etdiyini anlamaq bəzi insanlarda yarana biləcək mənfi nəticələrin qarşısını almaq üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər. Alimin fikrincə, mərkəzi amiqdaladakı somatostatin neyronlarının fəaliyyətini azaltmaq gələcəkdə yalnız kannabisin yan təsirləri ilə bağlı deyil, digər narahatlıq hallarının müalicəsində də araşdırıla biləcək istiqamət ola bilər. Lakin bu yanaşmanın insanlarda təhlükəsiz və effektiv olub-olmadığı hələ məlum deyil. Tədqiqatçılar siçanlarda müşahidə edilən mexanizmin kannabis istifadə edən insanlarda da eyni şəkildə işləyib-işləmədiyini müəyyənləşdirməlidirlər.

Beləliklə, araşdırma kannabinoidlərin yüksək dozalarının stresslə birlikdə narahatlığı gücləndirə biləcəyinə dair mümkün beyin mexanizmini ortaya qoyur. Bunun insanlarda necə işlədiyini və gələcək müalicələr üçün istifadə imkanlarını müəyyənləşdirmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

mənbə: scitechdaily.com