Yuxu zamanı qan təzyiqi sağlamlığınız haqqında nə deyə bilər?

İnsanların əksəriyyətində yuxu zamanı qan təzyiqi 10–20 faiz azalır. Lakin bəzi insanlarda gecə saatlarında bu azalma baş vermir. Yeni araşdırma böyrəklərin duzu emal etmə ritmində cəmi bir neçə saatlıq gecikmənin belə bu vəziyyətə səbəb ola biləcəyini göstərir. İnsan orqanizmində qan təzyiqi sutka ərzində daim eyni səviyyədə qalmır. Əksər insanlarda yuxu zamanı qan təzyiqi gündüz göstəriciləri ilə müqayisədə təxminən 10–20 faiz azalır. Bu proses ürək və qan damarlarının gecə ərzində dincəlməsinə imkan verir. Lakin bəzi insanlarda yuxu zamanı qan təzyiqində gözlənilən bu azalma baş vermir. “Non-dipper” adlandırılan bu insanlarda gecə qan təzyiqinin yüksək qalması ürək xəstəlikləri, insult, böyrək xəstəlikləri və vaxtından əvvəl ölüm riskinin artması ilə əlaqələndirilir.  Kanadanın Vaterloo Universitetinin alimləri yeni araşdırmada bu vəziyyətin mümkün səbəblərindən birini müəyyən ediblər. PLOS ONE jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələrinə görə, böyrəklərin duzu emal etməsində iştirak edən gündəlik bioloji ritmin cəmi bir neçə saat gecikməsi gecə qan təzyiqinin normal azalmasını poza bilər.

Qan təzyiqinin tənzimlənməsində böyrəklər, qan damarları, sinir sistemi və hormonlar daxil olmaqla bir sıra sistemlər iştirak edir. Bu sistemlərin hər birinin 24 saatlıq öz bioloji ritmi var.

Vaterloo Universitetinin tətbiqi riyaziyyat professoru və riyazi biologiya və tibb üzrə Canada 150 Research Chair Laureatı Anita Leyton bildirib ki, qan təzyiqinə nəzarət edən müxtəlif sistemlərin gündəlik ritmləri yalnız mövcud olmaqla deyil, həm də düzgün vaxtda işləməklə əhəmiyyət daşıyır. Bu daxili “saatlar” birlikdə gün ərzində qan təzyiqinin və orqanizmdə duz balansının tənzimlənməsinə kömək edir.  Lakin bu sistemlərin ritmlərinin bir-birinə uyğun gəlməməsinin ürək-damar sağlamlığına necə təsir etdiyi indiyədək kifayət qədər aydın deyildi. 

Böyrəklərin ritmində kiçik gecikmə böyük dəyişiklik yarada bilər

Tədqiqatçılar bu sualı araşdırmaq üçün insan orqanizminin mürəkkəb kompüter modelindən istifadə ediblər. Model vasitəsilə alimlər qan təzyiqinin tənzimlənməsində iştirak edən müxtəlif fizioloji sistemlərin ritmlərini ayrı-ayrılıqda dəyişdirərək onların yuxu zamanı qan təzyiqinə təsirini sınaqdan keçiriblər.

Bu yanaşma laboratoriya və ya klinik tədqiqatlarda ayrı-ayrı sistemlərin fəaliyyətini bir-birindən təcrid etməklə müqayisə etmək çətin olduğundan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nəticədə məlum olub ki, böyrəklərin sutkalıq ritminin sadəcə zəiflədilməsi gecə qan təzyiqinə nisbətən kiçik təsir göstərir. Lakin böyrəklərin bu ritminin cəmi bir neçə saat gecikdirilməsi normal qan təzyiqi modelinin “non-dipper” tipli, yəni gecə kifayət qədər azalmayan qan təzyiqi modelinə çevrilməsi üçün kifayət edib.

Araşdırmada bu təsirin xüsusilə duz qəbulu yüksək olan və duza daha həssas insanlarda daha güclü olduğu müəyyən edilib.

Həm yüksək duz qəbulu, həm də duza həssaslıq yüksək qan təzyiqi ilə əvvəllər də əlaqələndirilib. Yeni model isə bu amillərin böyrəklərin bioloji ritmi ilə qarşılıqlı təsirinin gecə qan təzyiqinə necə təsir göstərə biləcəyinə dair əlavə izah təqdim edir.

Tədqiqatın müəllifləri xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, araşdırma kompüter modelləşdirilməsinə əsaslanır. Buna görə nəticələr hələ insanlara duz qəbulunun vaxtını dəyişməyi və ya qan təzyiqi dərmanlarını müəyyən saatlarda qəbul etməyi tövsiyə etmək üçün əsas vermir. Bununla belə, alimlərin fikrincə, əldə edilən nəticələr gecə saatlarında yüksək qan təzyiqinin və “non-dipper” tipli qan təzyiqinin yaranmasında rol oynaya biləcək konkret mexanizmi müəyyənləşdirir.

Bu mexanizmin gələcəkdə laboratoriya və klinik tədqiqatlarda yoxlanılması gecə hipertoniya və yuxu zamanı qan təzyiqinin kifayət qədər azalmasının baş verməməsi probleminin daha yaxşı başa düşülməsinə və mümkün müalicə yanaşmalarının inkişaf etdirilməsinə kömək edə bilər.

mənbə: medicalxpress.com