Alimlər iştahanı azaltmadan yağ yandırılmasını artıran yeni maddə aşkar ediblər

TOFA adlı birləşmə siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə enerji sərfiyyatını artırıb, yağ kütləsini azaldıb və maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırıb. ABŞ-ın Kaliforniya Universitetinin Berklidəki alimləri iştahanı azaltmadan orqanizmin daha çox enerji sərf etməsinə və yağ yandırmasına kömək edə bilən yeni yanaşma müəyyənləşdiriblər. Tədqiqatçılar 5-tetradekiloksi-2-furoik turşu (TOFA) adlı molekulyar birləşməni araşdırıblar. Science Advances jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, bu maddə lipidlərin, o cümlədən xolesterin və triqliseridlərin istehsalını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, hüceyrələrdə yağların parçalanması və enerji istehsalında iştirak edən genləri də aktivləşdirir. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə TOFA insulinə həssaslığı və qanda qlükozanın tənzimlənməsini yaxşılaşdırıb, triqliseridlərin səviyyəsini azaldıb və qaraciyərin piylənməsi ilə bağlı bəzi göstəriciləri yaxşılaşdırıb. Artıq çəkili siçanlarda isə birləşmənin tətbiqi əzələ kütləsində əhəmiyyətli azalma olmadan yağ kütləsinin azalmasına səbəb olub. Kaliforniya Universitetinin Berklidəki metabolik biologiya və qidalanma üzrə professoru, araşdırmanın baş müəllifi Anders Naar bildirib ki, bədən çəkisinə iki əsas amil təsir edir: daha az kalori qəbul etmək və daha çox enerji sərf etmək. Onun sözlərinə görə, GLP-1 preparatları əsasən birinci mexanizmə təsir etdiyi halda, tədqiqatçılar ikinci istiqaməti araşdırıblar.

TOFA ilk dəfə 1970-ci illərdə aşkar edilib və orqanizmdə lipidlərin yaranmasında iştirak edən ACC fermentinin fəaliyyətini məhdudlaşdıran birləşmələr qrupuna daxildir. Bir sıra ACC inhibitorları klinik sınaqların orta mərhələlərinə qədər irəliləsə də, onların heç biri metabolik xəstəliklərin müalicəsi üçün təsdiqlənməyib. Bunun əsas səbəblərindən biri bəzi belə maddələrin triqliseridlərin səviyyəsini artıraraq ürək-damar sistemi üçün əlavə risk yarada bilməsidir. Yeni araşdırmada isə TOFA-nın digər ACC inhibitorlarından fərqli xüsusiyyətə malik olduğu müəyyənləşdirilib. Alimlərin məlumatına görə, TOFA ACC-nin fəaliyyətini məhdudlaşdırmaqla yanaşı, PPARα və PPARδ adlı hüceyrə reseptorlarını da aktivləşdirir. Bu reseptorlar hüceyrələrin yağları qəbul etməsinə və enerji əldə etmək üçün yandırmasına kömək edən genləri işə salır. 

Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə bu mexanizm enerji sərfiyyatını 18 faizə qədər artırıb. Bununla belə, heyvanların fiziki aktivliyində və bədən temperaturunda dəyişiklik müşahidə olunmayıb. TOFA digər ACC inhibitorlarından fərqli olaraq triqliseridlərin yüksəlməsinə də səbəb olmayıb. Tədqiqatçılar bunun maddənin eyni vaxtda iki fərqli metabolik mexanizmə təsir göstərməsi ilə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər. Araşdırmanın ilk müəllifi, hazırda Kaliforniya Universitetinin San-Fransisko kampusunda doktorantura sonrası tədqiqatçı olan Castin Y. Li bildirib ki, TOFA sadəcə lipidlərin sintezini bloklamır, eyni zamanda enerji sərfiyyatını artıran metabolik mexanizmləri də aktivləşdirir. 

Tədqiqatçılar TOFA-nın təsirinin iki ayrı mexanizmin sadəcə birləşdirilməsi ilə əldə edilə bilib-bilmədiyini də yoxlayıblar.

Bunun üçün siçanlara bir tərəfdən lipid istehsalını məhdudlaşdıran, digər tərəfdən isə enerji sərfiyyatını artıran ayrı-ayrı maddələr verilib. Lakin bu iki maddənin kombinasiyası ümumi metabolik sağlamlıq göstəricilərini TOFA-nın özü qədər yaxşılaşdırmayıb. Bu nəticə TOFA-nın müxtəlif metabolik təsirlərinin bir-biri ilə əlaqəli şəkildə işləyə biləcəyini göstərir.

Alimlər TOFA-nı semaqlutid və tirzepatid kimi GLP-1 qrupuna aid preparatlarla birlikdə də sınaqdan keçiriblər.

Semaqlutid Ozempic və Wegovy, tirzepatid isə Mounjaro və Zepbound ticarət adları ilə istifadə olunur. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə TOFA-nın bu preparatlarla birlikdə tətbiqi yalnız ayrı-ayrı müalicələrlə müqayisədə bədən çəkisinin, qanda qlükozanın və insulin səviyyəsinin, eləcə də triqliseridlərin daha çox yaxşılaşmasına səbəb olub. Anders Naar bildirib ki, kombinə edilmiş təcrübələrdə TOFA iştahanı azaldan GLP-1 preparatları ilə əlavə və ya sinergetik təsir göstərib. Bu səbəbdən tədqiqatçılar TOFA-nı həmin preparatların alternativindən daha çox, onlarla birlikdə istifadə oluna biləcək tamamlayıcı yanaşma kimi qiymətləndirirlər.

Tədqiqatın mühüm məhdudiyyəti ondan ibarətdir ki, TOFA indiyədək yalnız heyvanlar üzərində öyrənilib. Maddənin insanlarda təhlükəsizliyi və effektivliyi hələ müəyyən edilməyib.

Bu səbəbdən siçanlar üzərində əldə olunan nəticələrin insanlarda da eyni şəkildə təkrarlanacağı barədə nəticə çıxarmaq mümkün deyil. 

Alimlərin qarşıdakı mərhələdə əsas məqsədi TOFA-nın metabolik xəstəliklərin müalicəsində potensialını daha ətraflı araşdırmaq, həmçinin onun insanlarda istifadəsinin mümkün olub-olmadığını və təhlükəsizliyini müəyyənləşdirməkdir.

mənbə: scitechdaily.com