Alimlər Ötzi Buz Adamının 5 300 illik cəsədində gözlənilməz həyat izləri aşkar ediblər

5300 il əvvəl yaşamış Ötzi Buz Adamının cəsədi alimləri təəccübləndirməyə davam edir. Son araşdırma göstərib ki, məşhur mumiya təkcə qədim insan qalıqları deyil, həm də minilliklər ərzində qorunub qalmış mikroorqanizmlər üçün bir növ "zaman kapsulu" rolunu oynayır.

Eurac Research-un alimləri Ötzinin sağlığında orqanizmində mövcud olmuş mikroorqanizmlərlə ölümündən sonra cəsədinə düşən mikrobları bir-birindən ayırmağa nail olublar. Araşdırma zamanı onun ilkin bağırsaq mikrobiomunun izləri, həmçinin buzlaq mənşəli olduğu ehtimal edilən və bu günə qədər mumiyanın üzərində qalan soyuğasevər maya göbələkləri aşkarlanıb.

Tədqiqatın nəticələri Microbiome jurnalında dərc olunub.

Hazırda Ötzi mənfi 6 dərəcə Selsi temperaturu və 99 faiz nisbi rütubət saxlanılan xüsusi soyuducu kamerada mühafizə olunur.

Araşdırma çərçivəsində alimlər mumiyanın səthindəki buzdan, cəsədin daxilində əmələ gələn ərinti suyundan və müxtəlif nahiyələrdən götürülmüş yaxma nümunələrindən istifadə ediblər. Bundan əlavə, bağırsaq toxuması və mədə möhtəviyyatı ilə bağlı əvvəlki tədqiqatların məlumatları da təhlilə cəlb olunub.

Mikroorqanizmlərin haradan gəldiyini müəyyən etmək üçün Ötzinin 1991-ci ildə tapıldığı ərazidən götürülmüş və həmin vaxtdan dondurulmuş vəziyyətdə saxlanılan torpaq nümunəsi də araşdırılıb.

Genetik analizlər Ötzinin bağırsaq və mədə möhtəviyyatında onun sağlığında mövcud olmuş bağırsaq mikrobiomunun izlərini təsdiqləyib. Alimlər bildirirlər ki, bu mikrobiom erkən insan cəmiyyətlərinə aid indiyədək məlum olan azsaylı nümunələrlə böyük oxşarlıq təşkil edir. Həmin bakteriyaların əksəriyyətinə müasir sənayeləşmiş ölkələrdə yaşayan insanlarda çox nadir hallarda rast gəlinir. Bu isə qədim insanların orqanizmində yaşayan mikroorqanizmləri öyrənmək üçün unikal imkan yaradır.

Araşdırmanın ən maraqlı nəticələrindən biri isə soyuq mühitə uyğunlaşmış maya göbələklərinin aşkarlanması olub. Bu mikroorqanizmlər dəri nümunələrində, mumiyanın daxilindəki ərinti suyunda və mədə möhtəviyyatında müəyyən edilib.

Genetik analizlər onların Antarktida kimi son dərəcə soyuq bölgələrdə yaşayan maya göbələklərinə yaxın olduğunu göstərib. Bu da onların buzlaq mənşəli olduğu və minilliklər boyu Ötzi ilə birlikdə qorunub qaldığı ehtimalını gücləndirir.

Tədqiqat zamanı həm ciddi şəkildə parçalanmış qədim DNT, həm də yaxşı qorunmuş müasir DNT aşkar edilib. Alimlər hesab edirlər ki, bu, mikroorqanizmlərin sadəcə qədim dövrdən qalmış izlər olmadığını, mövcud saxlanma şəraitində hələ də yaşaya və ya passiv vəziyyətdə mövcudluğunu davam etdirə bildiyini göstərir.

Eurac Research-un Mumiya Araşdırmaları İnstitutunun direktoru Frank Maiksner bildirib ki, əldə olunan nəticələr bu maya göbələklərinin minilliklər boyu Ötzini "müşayiət etdiyini" göstərir.

Onun sözlərinə görə, "Ötzi statik tarixi eksponat deyil, dinamik bioloji sistemdir."

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, mumiyanın aşkar olunmasından sonra tətbiq edilən bəzi konservasiya üsulları da müəyyən maya göbələklərinin yaşamasına şərait yaradıb. Belə ki, müəyyən edilən dörd növdən üçünün fenolu parçalama qabiliyyətinə malik olduğu məlum olub.

Fenoldan Ötzi tapıldıqdan sonra mumiyanın səthində yaranan göbələkləri aradan qaldırmaq üçün istifadə edilirdi. Alimlər ehtimal edirlər ki, həmin maya göbələkləri bu maddədən qida mənbəyi kimi yararlana biliblər.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, mikrobioloq Mohamed S. Sarhan bildirib ki, Ötzinin mikrobiomu həm 5 min ildən artıq yaşı olan qədim mikroorqanizmləri, həm də mumiya aşkar edildikdən sonra ona keçmiş müasir mikrobları özündə birləşdirdiyi üçün tamamilə unikaldır.

Hazırda mumiyanın qorunmasına Cənubi Tirol Arxeologiya Muzeyi nəzarət edir. Muzeyin direktoru Elizabet Vallatsa bildirib ki, konservasiya şəraiti sabitdir və daimi mikrobioloji nəzarət sayəsində mumiyanın zədələnməsinin qarşısı alınır. Bununla belə, onun gələcək nəsillər üçün qorunması məqsədilə əlavə tədqiqatların və konservasiya tədbirlərinin davam etdirilməsi vacibdir.

Tədqiqatın həmmüəllifi Marko Samadelli isə qeyd edib ki, buzlaq mumiyalarının minilliklər boyu necə qorunduğu hələ də tam aydın deyil və bu araşdırma həmin mexanizmlərin daha yaxşı başa düşülməsinə töhfə verir.

Alimlərin fikrincə, tədqiqatın nəticələri yalnız Ötzinin və digər qədim qalıqların daha yaxşı qorunmasına deyil, həm də sənayedə yeni tətbiqlərə yol aça bilər. Soyuğa davamlı mikroorqanizmlər aşağı temperaturda fəaliyyət göstərə bildiyi üçün enerjiyə qənaət edən fermentasiya və digər istehsal proseslərində istifadə oluna bilər.

Bu xüsusiyyət onların gələcəkdə müxtəlif sənaye sahələri üçün də faydalı ola biləcəyini göstərir.

mənbə: www.sciencedaily.com