İş yerində erqonomik tədbirlər qol, boyun və çiyin ağrılarını azaltmaqda az fayda verə bilər

Yenilənmiş Cochrane icmalı göstərib ki, işlə əlaqəli qol, boyun və çiyin problemləri yaşayan əməkdaşlarda erqonomik müdaxilələr ağrıların azaldılması, funksional vəziyyətin yaxşılaşdırılması, sağalma və xəstəlik məzuniyyətinin müddəti baxımından nəzərəçarpacaq fayda verməyə bilər. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu tədbirlərin effektivliyini dəqiqləşdirmək üçün daha keyfiyyətli araşdırmalara ehtiyac var.  Cochrane təşkilatının yenilənmiş elmi icmalı müəyyən edib ki, işlə əlaqəli qol, boyun və çiyin şikayətləri (CANS) olan əməkdaşlarda erqonomik müdaxilələr heç bir müalicə tətbiq edilməməsi ilə müqayisədə ağrı, funksional vəziyyət, sağalma və xəstəlik məzuniyyəti baxımından əhəmiyyətli üstünlük göstərmir.

Araşdırmanın nəticələri Cochrane Database of Systematic Reviews jurnalında dərc olunub.

CANS termini təkrarlanan hərəkətlər, əlverişsiz bədən vəziyyətləri və vibrasiyalı alətlər kimi xarici təsirlər nəticəsində yaranan qol, boyun və çiyin problemlərini əhatə edir. Bu pozuntular dünyanın müxtəlif ölkələrində çalışan insanlara ciddi təsir göstərir.  İş yerlərində, xüsusilə ofis mühitində, bu problemlərin qarşısını almaq və ya onları azaltmaq məqsədilə erqonomik tədbirlərə böyük vəsait ayrılır. Belə tədbirlərə ofis mebellərinin dəyişdirilməsi, biomekanika və erqonomika üzrə təlimlər daxildir. 

Sidney Texnologiya Universitetinin tədqiqatçılarının rəhbərliyi ilə aparılan icmalda işlə əlaqəli CANS problemi olan ümumilikdə 2 478 nəfəri əhatə edən 20 klinik sınağın nəticələri təhlil edilib. Bu sınaqların 16-sı konkret səbəbi müəyyənləşdirilməyən CANS problemlərinə həsr olunub. İştirakçılar arasında iş zamanı kompüterdən tez-tez istifadə edən əməkdaşlar da olub.  İcmalın nəticələrinə görə, heç bir müalicə tətbiq edilməməsi, adi tibbi yardım və ya plasebo ilə müqayisədə erqonomik müdaxilələr qısa müddətdə ağrılara çox az təsir göstərə və ya ümumiyyətlə fərq yaratmaya bilər. Bu tədbirlərin funksional vəziyyətə, xəstəlik məzuniyyətinə və sağalma prosesinə təsirinin də çox az olduğu və ya əhəmiyyətli fərq yaratmadığı ehtimal edilir.  Sübutların etibarlılıq səviyyəsi aşağı olan bəzi nəticələr erqonomik müdaxilələrin həyat keyfiyyətinə və tibbi xidmətlərdən istifadəyə mümkün müsbət təsirini göstərir. Bununla belə, nəticələr birmənalı deyil: bir təhlildə tibbi xidmətlərdən istifadənin azaldığı, digərində isə çox az fərq olduğu və ya heç bir fərq olmadığı müəyyən edilib.  Ümumilikdə, erqonomik yanaşmalar fiziki məşqlərlə müqayisədə daha az effektiv görünür. Bununla belə, çiyin rotator manjetinin tendiniti kimi müəyyən problemləri olan bəzi insan qruplarında kiçik faydalar müşahidə oluna bilər.

Sidney Texnologiya Universitetindən tədqiqatın aparıcı müəllifi, doktor Poonam Mehta nəticələri belə şərh edib:  “Ən yaxşı mövcud klinik sınaqların nəticələrini birləşdirib təhlil etdikdə məlum oldu ki, erqonomik müdaxilələr heç bir müalicə ilə müqayisədə ağrı, funksional vəziyyət, sağalma və xəstəlik məzuniyyəti baxımından çox az fərq yaradır və ya ümumiyyətlə fərq yaratmır. Bu sübutların etibarlılığı aşağı və orta səviyyələr arasında dəyişir. Bu isə göstərir ki, həmin müdaxilələrin effektivliyinə dair əsaslar insanların çoxunun düşündüyündən daha zəifdir. Bu nəticəni təsdiqləmək üçün əlavə sübutlara ehtiyacımız var, çünki bu sahədə yüksək keyfiyyətli tədqiqatların sayı azdır”.

Bir çox şirkət iş yerlərində erqonomik tədbirlərin tətbiqini təşviq edir və bu məqsədlə ciddi vəsait xərcləyir. Belə tədbirlərə erqonomika üzrə təlimlər, oturmaq və ayaq üstə işləmək arasında keçid etməyə imkan verən masalar, eləcə də xüsusi kompüter siçanları və erqonomik klaviaturalar kimi avadanlıqlar daxildir.

Təkrarlanan gərginlik nəticəsində yaranan zədələr işçilərin işə çıxmamasına, kadr dövriyyəsinin artmasına və kompensasiya tələblərinin çoxalmasına səbəb ola bilər. Ağrı yaşayan əməkdaşların məhsuldarlığı da azala bilər.

Doktor Mehta bildirib:  “Erqonomik müdaxilələr təşkilatlar üçün ciddi maliyyə yükü yarada bilər. Nəticələrimiz göstərir ki, hazırkı elmi sübutlara əsasən, yalnız bu tədbirlərin qısa müddətdə ağrıları və ya xəstəlik məzuniyyətini azaltması gözlənilməməlidir. İşəgötürənlər bu tədbirlərin xərcini onların mümkün faydaları ilə müqayisə etməlidirlər”.  Tədqiqatın həmmüəllifi doktor Piter Stubbs da metodoloji çatışmazlıqların və nəticələrin qərəzli olma riskinin yüksəkliyinin əldə olunan nəticələrə inamı azaltdığını vurğulayıb. İcmalda zədələrin və ya şikayətlərin təkrarlanması ilə bağlı məlumatlar olmayıb. Həmçinin xəstəlik məzuniyyətindən başqa, işlə əlaqəli nəticələr barədə məlumatlar məhdud olub.

Müəlliflər qeyd edirlər ki, erqonomik strategiyalar müəyyən işçi qrupları üçün və ya daha geniş iş yeri sağlamlığı, yaxud reabilitasiya proqramının tərkib hissəsi kimi faydalı ola bilər. Lakin hazırda bu ehtimalı dəstəkləyən sübutlar məhdud və qeyri-müəyyəndir.

Tədqiqat müəllifləri CANS problemlərinin idarə olunmasında erqonomik yanaşmaların rolunu dəqiq müəyyənləşdirmək üçün yüksək keyfiyyətli və düzgün planlaşdırılmış klinik sınaqların keçirilməsinə çağırırlar.

mənbə: medicalxpress.com