Tokio Universitetinin alimləri saniyənin kvadrilyonda birindən milyardda birinə qədər davam edən prosesləri cəmi 11 kadrla qeydə almağa imkan verən yeni optik görüntüləmə metodu hazırlayıblar. “Loqarifmik ultra sürətli fotoqrafiya” adlanan texnologiya lazer impulsları və zərbə dalğaları kimi son dərəcə qısa müddətdə baş verən hadisələrin müxtəlif mərhələlərini bir çəkilişdə izləməyə imkan verir. Elm adamları üçün ən böyük çətinliklərdən biri bəzi fiziki proseslərin həddindən artıq sürətlə baş verməsidir. Lazer impulsları, materialların ani dəyişməsi və zərbə dalğaları saniyənin trilyonda birindən də qısa müddətdə formalaşa və yox ola bilər. Belə hadisələrin ardıcıl görüntülərini əldə etmək üçün ənənəvi üsullar adətən bərabər zaman intervalları ilə çəkilmiş kadrlardan istifadə edir. Lakin prosesin ilkin və sonrakı mərhələləri fərqli zaman miqyaslarında baş verdikdə, bu yanaşma mühüm dəyişikliklərin qeydə alınmamasına səbəb ola bilər. Tokio Universitetinin tədqiqatçıları bu problemi aradan qaldırmaq üçün yeni görüntüləmə metodu hazırlayıblar. Optica jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, texnologiya məhdud sayda kadrdan istifadə etməklə hadisənin müxtəlif mərhələlərini daha geniş zaman intervalında birləşdirməyə imkan verir.
Tokio Universitetinin Bio mühəndisliyi kafedrasının dosenti Keiichi Nakagawa rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən hazırlanan metod “loqarifmik ultra sürətli fotoqrafiya” adlanır.
Bu texnologiyanın əsas xüsusiyyəti kadrların bərabər zaman intervalları ilə deyil, loqarifmik prinsip əsasında yerləşdirilməsidir. Beləliklə, hadisənin ilkin mərhələlərində görüntülər bir-birinə daha yaxın zamanlarda, sonrakı mərhələlərində isə daha böyük intervallarla qeydə alınır.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Nakagawa qrupunun doktorantura sonrası tədqiqatçısı Keitaro Şimada bildirib: “Biz bir ölçmə daxilində bu qədər fərqli zaman miqyasını birləşdirməyin yolunu tapmaq istəyirdik. Başqa sözlə, hadisənin həm ilk anlarını, həm də sonrakı inkişafını görmək, bunlardan yalnız birini seçmək məcburiyyətində qalmamaq istəyirdik”. Alimlər yeni metodu ardıcıl zamanlamalı tam optik xəritələmə fotoqrafiyası (STAMP) texnikasına inteqrasiya ediblər. Bu texnologiya ultra sürətli görüntüləməni yüksək təsvir keyfiyyəti ilə birləşdirir. Kadrların zamanlamasını tənzimləmək üçün isə BRIDGE adlanan üsuldan – dalğa uzunluqlarına görə ayrılmış fərdi gecikmələrin yaradılmasından istifadə olunub. Bu yanaşma işıq spektrinin müxtəlif dalğa uzunluğu diapazonlarını ardıcıl şəkildə ayırmağa və onların hər birinin çəkiliş vaxtını müstəqil tənzimləməyə imkan verir. Beləliklə, hər bir dalğa uzunluğu diapazonu qeydə alınan prosesin konkret bir anına uyğunlaşdırılır.
Yeni texnologiya alimlərə femtosaniyələrdən nanosaniyələrə qədər davam edən prosesləri eyni çəkilişdə izləmək imkanı verir.
Femtosaniyə saniyənin kvadrilyonda birinə, nanosaniyə isə milyardda birinə bərabərdir. Tədqiqatçılar cəmi 11 kadrdan istifadə etməklə zaman baxımından beş tərtib dərəcəsini, yəni 100 min dəfə fərqli zaman miqyasını əhatə edə biliblər. Bu, hadisənin ilkin mərhələsində baş verən son dərəcə sürətli dəyişiklikləri və daha sonra meydana çıxan prosesləri eyni görüntü ardıcıllığında birləşdirməyə imkan verir. Tədqiqatda texnologiyanın təxminən saniyədə 260 kadr çəkilişinə uyğun ekvivalent göstərici ilə də müqayisəsi aparılıb.
Alimlər yeni metodun imkanlarını yoxlamaq üçün şüşə və sümük, eləcə də dişlərin əsas mineral komponentlərindən biri olan hidroksiapatit (HAP) nümunələrindən istifadə ediblər.
Nümunələr ultra qısa lazer impulsuna məruz qoyulub və materiallarda baş verən dəyişikliklər qeydə alınıb. Əldə olunan 11 kadr ilkin lazer təsirindən başlayaraq sonrakı zərbə dalğalarını və materialın səthdən ayrılmasını əks etdirib. Beləliklə, əvvəllər müxtəlif təcrübələrdə ayrı-ayrılıqda müşahidə edilməli olan proseslərin mərhələlərini bir hadisə daxilində izləmək mümkün olub.
Tədqiqatın həmmüəllifi və layihənin rəhbəri Keiichi Nakagawa bildirib ki, alimlər xüsusilə eyni şəkildə təkrarlanması çətin olan hadisələri araşdırmaqda maraqlıdırlar. Onun sözlərinə görə, eyni hadisənin həm ilkin, həm də sonrakı mərhələlərini bir çəkilişdə qeydə almaq müxtəlif təcrübələrdən əldə edilən görüntüləri birləşdirərkən itə biləcək əlaqələri aşkar etməyə imkan verir. Bu texnologiyanın gələcəkdə lazerlə material emalı, materialların dinamikası, plazma fizikası, zərbə dalğalarının tədqiqi və biotibbi tətbiqlərdə istifadə olunması nəzərdə tutulur.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, yeni yanaşma son dərəcə qısa müddətdə baş verən, təkrarlanması çətin olan fiziki hadisələrin daha dərindən öyrənilməsinə şərait yaradacaq.
mənbə: scitechdaily.com





Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.