City of Hope tədqiqatçıları şüa terapiyası zamanı sağlam ağciyər toxumasının zədələnməsinə səbəb ola bilən immun mexanizmi müəyyən ediblər. Siçanlar üzərində aparılan sınaqlarda bu mexanizmin bloklanması iltihabı, ağciyər zədələnməsini və fibrozlaşmanı azaldıb. City of Hope tibb və tədqiqat mərkəzinin alimləri şüalanma ilə əlaqəli ağciyər zədələnməsində rol oynaya biləcək immun mexanizmi aşkar edib və onun qarşısını almaq üçün potensial strategiya müəyyənləşdiriblər.
Nature Communications jurnalında dərc olunan klinikayaqədərki tədqiqatın nəticələri gələcəkdə şüa terapiyasının sağlam ağciyər toxumasına zərər verməsinin qarşısını alan və xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıran yeni müalicələrin hazırlanmasına zəmin yarada bilər.
ABŞ-da hər il təxminən 230 min insana ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulur. Bu xəstəliyə tutulanların 70%-dək hissəsi müalicənin müəyyən mərhələsində şüa terapiyası alır. Şüalanma bir çox hallarda həyatı xilas etsə də, sağlam ağciyər toxumasına qalıcı zərər vura və gələcəkdə xərçəngə qarşı digər müalicə üsullarının tətbiqini məhdudlaşdıra bilər. Sağlam ağciyər toxumasının zədələnməsi ağır və uzunmüddətli nəticələrə səbəb ola bilər. Xəstələrin 20%-dək hissəsi ciddi tənəffüs çətinliyi və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi ilə üzləşir. Bəzi pasiyentlər gündəlik həyatlarını davam etdirmək üçün böyük oksigen balonlarından asılı vəziyyətə düşürlər.
Tədqiqatın əlaqələndirici müəllifi, City of Hope-da şüa onkologiyası və immunonkologiya kafedralarının dosenti Heather McGee bildirib ki, bu sahədə çalışan bir çox alim şüalanmanın xərçənglə mübarizə aparan T hüceyrələri kimi tanınmış immun hüceyrələrini necə aktivləşdirdiyini araşdırır. Onun sözlərinə görə, tədqiqat qrupu şüalanmanın həmçinin anadangəlmə limfoid hüceyrələr (ILC) adlanan, nisbətən az öyrənilmiş immun hüceyrələrini yenidən proqramlaşdırdığını və bu hüceyrələrin sağlam ağciyər toxumasının zədələnməsində mühüm rol oynadığını göstərən ilk qrupdur. McGee-nin rəhbərlik etdiyi komanda anadangəlmə limfoid hüceyrələrin şüalanmaya qarşı reaksiyada rolunu araşdırır. Şüalanmanın sağlam ağciyər toxumasına necə zərər verdiyini daha yaxşı anlamaq üçün tədqiqatçılar siçanlarda şüalanmanın yaratdığı ağciyər zədələnməsini modelləşdiriblər. İmmun sistemində baş verən dəyişiklikləri izləməyə imkan verən qabaqcıl üsullardan istifadə edən alimlər üç əsas nəticə əldə ediblər. Birincisi, şüalanma anadangəlmə limfoid hüceyrələrdə ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Hüceyrələr fərqli xüsusiyyətlər qazanaraq funksiyalarını dəyişiblər. Ağciyərləri zədələnmədən qorumağa kömək edən ILC2 hüceyrələri şüalanmanın təsiri ilə ILC1 adlanan başqa bir hüceyrə tipinə çevrilib. ILC1 hüceyrələri isə sağlam ağciyər toxumasına zərər verən iltihabi prosesləri gücləndirir. İkincisi, tədqiqatçılar bu çevrilməni hərəkətə gətirən mexanizmi müəyyən ediblər. Şüalanma interferon-beta (IFN-β) adlı siqnal zülalının səviyyəsini artırıb. Bu zülal qoruyucu ILC2 hüceyrələrinin iltihabı təşviq edən ILC1 hüceyrələrinə çevrilməsini başladan bir növ bioloji açar rolunu oynayıb.
İnsan anadangəlmə limfoid hüceyrələri üzərində aparılan sınaqlarda da oxşar bioloji dəyişikliklər müşahidə edilib.
McGee bu prosesi oyunçunun bir komandadan digərinə keçməsinə bənzədib: şüalanmanın yaratdığı IFN-β immun hüceyrələrinin qoruyucu funksiyasını dəyişərək onları iltihabı gücləndirən hüceyrələrə çevirə bilər. Onun sözlərinə görə, bu nəticələr şüalanmanın yaratdığı ağciyər zədələnməsinin əvvəllər məlum olmayan mexanizmini aydınlaşdırır.
Üçüncü mərhələdə tədqiqatçılar şüalanma zamanı IFN-β siqnal mexanizminin bloklanmasının immun hüceyrələrinin zərərli çevrilməsini dayandırıb-dayandırmayacağını yoxlayıblar.
Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə bu siqnal yolunun pozulması iltihabı azaldıb, ağciyər zədələnməsini məhdudlaşdırıb və sağlam ağciyər toxumasında qalıcı çapıqlaşmaya səbəb ola bilən fibrozlaşmanı zəiflədib. Tədqiqatın ilk müəllifi, City of Hope-da şüa onkologiyası üzrə doktorantura sonrası tədqiqatçı Jaeho Kim bildirib ki, nəticələr IFN-β səviyyəsinin yüksəlməsinin şüa terapiyası zamanı ağciyər zədələnməsinin inkişafına töhfə verdiyini göstərir. Onun sözlərinə görə, bu siqnal mexanizminin bloklanması ağır və həyat keyfiyyətini aşağı salan yan təsirin azaldılması üçün potensial müalicə yanaşması ola bilər.
Əgər tədqiqatçıların təklif etdiyi yanaşmanın insanlarda da effektiv olduğu təsdiqlənərsə, bu üsul xəstələri uzunmüddətli ağciyər zədələnməsindən qoruya bilər. Həmçinin xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (XOAX) kimi xroniki ağciyər problemləri olan şəxslər üçün şüa terapiyasının tətbiqi imkanlarını genişləndirə və zəruri hallarda daha intensiv şüalanma müalicəsinə şərait yarada bilər.
Tədqiqat şüalanmanın immun hüceyrələrini necə dəyişdirdiyinə və bu dəyişikliklərin ağciyər toxumasının zədələnməsinə necə töhfə verə biləcəyinə dair yeni məlumatlar təqdim edir. Bununla belə, nəticələr hələlik klinikayaqədərki tədqiqata əsaslanır. Siçanlar və insan hüceyrələri üzərində müşahidə edilən dəyişikliklərin insanlarda müalicə baxımından nə dərəcədə effektiv olacağını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalar aparılmalıdır.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.