Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

Alimlər yaddaşı gücləndirən eksperimental burun damcısı hazırlayıblar

Alimlər yaddaşı gücləndirən eksperimental burun damcısı hazırlayıblar
Avstraliyanın Sidney Universitetinin alimləri yaddaşı və öyrənmə qabiliyyətini yaxşılaşdıran eksperimental burun damcısı hazırlayıblar. Siçanlar üzərində aparılan sınaqlarda bu üsul yaşlı heyvanların yaddaş göstəricilərini gənc siçanların səviyyəsinə yaxınlaşdırıb, həmçinin Alzheimer xəstəliyinin siçan modelində koqnitiv zəifləmənin qarşısını almağa kömək edib. Tədqiqatın əsas xüsusiyyəti COVID-19 vaksinlərində istifadə olunan texnologiyaya bənzər mRNT sistemindən yararlanılmasıdır. Alimlər bu üsulla dərman maddəsini burun vasitəsilə beyinə çatdırmağın mümkünlüyünü araşdırıblar. 

Araşdırma Sidney Universitetinin Çarlz Perkins Mərkəzində professor Qreq Nili rəhbərliyi altında aparılıb. Alimlər burun damcısının tərkibində lipid nanohissəcikləri ilə qorunan məlumatçı RNT-dən (mRNT) istifadə ediblər. Bu mRNT hüceyrələrə beyin mənşəli neyrotrofik faktor (BDNF) adlı zülalı istehsal etmək üçün təlimat verir. BDNF neyronların yaşamasını, sinir hüceyrələri arasındakı əlaqələrin möhkəmlənməsini və yaddaşın formalaşmasını dəstəkləyən təbii zülaldır. Yaşlanma və Alzheimer xəstəliyi zamanı BDNF səviyyəsinin azalması müşahidə oluna bilər. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu zülalın istehsalını artırmaq beyin hüceyrələrinin fəaliyyətini qorumağa və koqnitiv funksiyaları dəstəkləməyə kömək edə bilər.
Sınaqlarda yaşlı siçanlara tətbiq edilən damcılar onların işçi yaddaşını, məkan yaddaşını və obyektləri tanımaq qabiliyyətini yaxşılaşdırıb. Müxtəlif davranış testlərində müalicə alan yaşlı siçanların nəticələri gənc heyvanların göstəricilərinə yaxın olub. 

Tədqiqatçılar yeni üsulu Alzheimer xəstəliyinin sürətli inkişafını modelləşdirən 5XFAD adlı genetik modifikasiya edilmiş siçanlarda da sınaqdan keçiriblər. Bu modeldə xəstəliklə əlaqəli beyin dəyişiklikləri təxminən iki aylıq yaşdan müşahidə oluna, koqnitiv zəifləmə isə dördüncü aydan etibarən üzə çıxa bilər. Təcrübə zamanı siçanlara iki aylıq yaşlarından başlayaraq həftədə iki dəfə BDNF istehsalını stimullaşdıran burun damcısı verilib. Dörd aylıq olduqda müalicə alan heyvanlarda model üçün xarakterik olan ciddi koqnitiv geriləmə müşahidə edilməyib.
Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri isə müalicənin beyində Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqələndirilən amiloid lövhələrinin miqdarını azaltmadan beyin funksiyalarını qoruması olub. Bu nəticə yeni yanaşmanın amiloid lövhələrini hədəf alan mövcud müalicələri əvəz etməkdən daha çox, gələcəkdə onlarla birlikdə istifadə oluna biləcəyini düşündürür. 

Nevroloji xəstəliklərin müalicəsində əsas çətinliklərdən biri dərmanların beyinə çatdırılmasıdır. Qan-beyin baryeri orqanizmi zərərli maddələrdən qorusa da, bir çox potensial müalicə vasitəsinin beyin toxumasına keçməsinə mane olur.
Alimlərin təklif etdiyi burun vasitəsilə çatdırılma üsulu burun boşluğu ilə beyin arasındakı anatomik əlaqələrdən istifadə edir. Beləliklə, dərman maddəsinin cərrahi müdaxilə və ya birbaşa beyin və onurğa beyninə inyeksiya olmadan mərkəzi sinir sisteminə çatdırılması hədəflənir. Tədqiqatda istifadə olunan mRNT texnologiyası BioNTech-in COVID-19 vaksini üçün hazırlanmış platformaya əsaslanır. Lakin burada məqsəd immun sistemini virusla mübarizəyə hazırlamaq deyil, hüceyrələrə müalicəvi təsirə malik BDNF zülalını istehsal etmək üçün təlimat verməkdir. Tədqiqatçılar həmçinin yaddaş və öyrənmə proseslərində mühüm rol oynayan hipokampda yeni neyronların yaranmasının — neyrogenezin artdığını müşahidə ediblər. Təcrübə müddətində siçanlarda ciddi əlavə təsirlər qeydə alınmayıb. 

Alimlər əldə olunan nəticələri perspektivli hesab etsələr də, araşdırmanın hələ klinikadan əvvəlki mərhələdə olduğunu xüsusi vurğulayırlar. Yəni bu üsulun insanlarda effektivliyi və təhlükəsizliyi hələ təsdiqlənməyib. Professor Qreq Nili qeyd edib ki, insan və siçanların burun quruluşu fərqli olduğundan texnologiyanın insan orqanizmində necə işləyəcəyini ayrıca yoxlamaq lazımdır. Klinik sınaqlara başlamazdan əvvəl əlavə heyvan təhlükəsizliyi tədqiqatları da aparılmalıdır. Tədqiqatçılar yaxın iki il ərzində insanlarda sınaqlara başlamağa ümid edirlər. Gələcək araşdırmaların əsas istiqamətləri çatdırılma sisteminin təkmilləşdirilməsi, uzunmüddətli təhlükəsizliyin və müalicənin effektivliyinin qiymətləndirilməsi olacaq. Alimlər bu texnologiyanın gələcəkdə yalnız Alzheimer xəstəliyində deyil, digər neyrodegenerativ xəstəliklərdə, insult və travmatik beyin zədələrində də tətbiq oluna biləcəyini ehtimal edirlər. Bununla belə, bu imkanların reallaşması əlavə tədqiqatlardan asılıdır. 









Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.