NASA Ayda öz bazasını yaratmağa başlayır: 2029-cu ilə qədər 20-dən çox eniş planlaşdırılır

NASA Ayın cənub qütbü yaxınlığında gələcək Ay bazasının yaradılması istiqamətində işləri sürətləndirir. 2029-cu ilə qədər Ay səthinə 20-dən çox robotik enişin həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

ABŞ Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar İdarəsi (NASA) Ayın cənub qütbü yaxınlığında elmi araşdırmalar, yeni texnologiyaların sınaqdan keçirilməsi və gələcəkdə insanların fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulan davamlı baza yaratmağa hazırlaşır. Bu məqsədlə NASA kommersiya tərəfdaşları ilə birlikdə bir sıra robotik missiyalar həyata keçirir. Blue Origin, Firefly Aerospace, Intuitive Machines və Voyager Lunar Systems şirkətləri 2028-ci ilə qədər Ay səthinə müxtəlif avadanlıq və infrastruktur elementləri çatdırmaq üçün eniş aparatları hazırlayırlar. Bu missiyalar Ayda uzunmüddətli fəaliyyət üçün lazım olacaq nəqliyyat, logistika və səthi infrastrukturun əsasını formalaşdırmalıdır.

NASA-nın Ay bazası planının hazırda həyata keçirilən birinci mərhələsi 2029-cu ilə qədər davam edəcək. Bu mərhələdə 20-dən çox robotik eniş həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Missiyaların hər biri əvvəlkilərin nəticələri əsasında növbəti mərhələyə hazırlıq məqsədi daşıyacaq. Əsas məqsəd mühüm sistemlərin Ay şəraitində etibarlı işlədiyini yoxlamaq və gələcək missiyalar üçün riskləri azaltmaqdır. Astronavtlar Ay səthinə göndərilməzdən əvvəl robotik aparatlarla elmi cihazlar çatdırılacaq. Bu avadanlıqlar Ayın səthini və ətraf mühiti araşdıracaq, yeni texnologiyaları sınaqdan keçirəcək və gələcəkdə insanların yaşayışı üçün lazım olacaq infrastrukturun ilkin elementlərini yerləşdirəcək.

NASA-nın CLPS (Commercial Lunar Payload Services) proqramı çərçivəsində müntəzəm yük daşımalarının Ay üçün etibarlı təchizat zəncirinin yaradılmasına kömək edəcəyi gözlənilir.

Blue Origin şirkəti “Blue Moon MK1” eniş aparatının Ay missiyasına hazırlığını davam etdirir.

“Endurance” adlandırılan ilk uçuş yeni nəsil kommersiya eniş aparatının imkanlarını nümayiş etdirəcək. Aparatın böyük həcmli yükləri Ay səthinə çatdırması nəzərdə tutulur.

Kosmik aparat NASA-nın Hyustondakı Conson Kosmik Mərkəzində aparılan termal-vakuum sınağı da daxil olmaqla bir sıra mühüm testlərdən keçib. Sınaqlar zamanı eniş aparatının Ayda qarşılaşacağına bənzər şəraitdə işləmək qabiliyyəti yoxlanılıb. Hazırda aparatın növbəti sınaq mərhələsinə hazırlıq görülür. Onun konstruksiyası, hərəkət sistemi və avionikası artıq tam yığılıb.

“Endurance” missiyası zamanı dəqiq eniş texnologiyasının, Ay mühiti haqqında məlumat toplama imkanlarının və gələcək Ay bazası missiyalarında istifadə oluna biləcək avtonom sistemlərin sınaqdan keçirilməsi planlaşdırılır.

Firefly Aerospace şirkəti “Blue Ghost Mission 2” missiyasını hazırlayır. Yeni missiya şirkətin daha əvvəlki uğurlu Ay enişinin davamıdır və Ayın uzaq tərəfində fəaliyyət göstərmək üçün hazırlanıb.

“Blue Ghost” eniş aparatı Firefly şirkətinin orbital kosmik aparatı Elytranın üzərində yerləşəcək. İki aparat birlikdə təxminən 6,7 metr hündürlüyündə sistem təşkil edəcək. Bu, 2025-ci ildə istifadə olunan “Blue Ghost Mission 1” aparatından təxminən üç dəfə böyükdür.

Elytra həm Ay orbitində, həm də Ay səthində yük yerləşdirməyə imkan verdiyindən gələcək missiyalar üçün daha geniş elmi və logistika imkanları yaradacaq. “Blue Ghost Mission 2”nin Ayın uzaq tərəfinə enən ilk Amerika missiyası olması planlaşdırılır. Missiya alimlərə Ayın uzaq tərəfinin geologiyasını və ilk ulduzların görünməyə başladığı “Kosmik Qaranlıq Əsrlər” kimi tanınan dövrü araşdırmaq imkanı verəcək. Missiya çərçivəsində NASA-nın üç elmi yükünün də Ay səthinə çatdırılması nəzərdə tutulur.

Intuitive Machines şirkəti “IM-3” missiyasına hazırlaşır. Bu, şirkətin “Nova-C” seriyasından olan üçüncü Ay enişi olacaq. Missiya zamanı şirkətin ilk Ay məlumat ötürücü peyki Altus-1 də Ay orbitinə göndəriləcək. Peyk eniş aparatı ilə birlikdə kosmosa çıxarılacaq.

Missiyada istifadə olunacaq “Nova-C” eniş aparatına “Trinity” adı verilib. Aparatın yığılması və sistemlərin inteqrasiyası davam edir. “Trinity”nin Ay səthinə 5 NASA yükü, 6 kommersiya yükü və 1 mülki yük çatdırması planlaşdırılır. Altus-1 isə üç yükü Ay orbitinə yerləşdirəcək.

Missiyanın əsas məqsədlərindən biri Ay səthindəki qeyri-adi maqnit quruluşlardan biri olan Reiner Gamma bölgəsinin geomanyetik xüsusiyyətlərini araşdırmaqdır. “IM-3”ün Ay səthində “lunar swirl” adlanan maqnit burulğanlarından birini araşdıran ilk missiya olması gözlənilir.

Voyager Technologies şirkəti “Griffin-1” eniş aparatını NASA-nın Cənubi Kaliforniyada yerləşən Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının Ətraf Mühit Sınaqları Laboratoriyasında sınaqdan keçirir.

“Griffin-1” infrastruktur üçün nəzərdə tutulan böyük eniş aparatı kimi hazırlanıb və onun 2026-cı ilin sonlarında buraxılması planlaşdırılır. Aparatın Ay səthinə kommersiya missiyaları tarixində ən böyük yükü çatdıracağı gözlənilir. “Griffin-1”in üzərində Astrolab şirkətinin “FLIP” (“FLEX Lunar Innovation Platform”) roverinə NASA-nın beş elmi yükü yerləşdiriləcək. Rover və bu avadanlıqlar Ay səthində hərəkət imkanlarının təkmilləşdirilməsi, yeni texnologiyaların sınaqdan keçirilməsi və uzunmüddətli Ay missiyalarına hazırlıq məqsədi daşıyır.

NASA Northrop Grumman şirkəti ilə birlikdə Ay səthinə çatdırılması planlaşdırılan üç texnologiya nümayişi üzərində də işləyir. Bu sistemlər əvvəlcə NASA-nın “Gateway” proqramının HALO (“Habitation And Logistics Outpost”) modulu üçün hazırlanmış enerji və avionika avadanlıqlarından istifadə edir.

İlk sınaqlarda Ay gecəsinə və digər sərt şəraitə davam gətirə bilən sistemlər yoxlanılacaq. Buraya bir neçə gün ərzində kölgədə qalan ərazilərdə işləməli olan texnologiyalar da daxildir.

NASA və Northrop Grumman, həmçinin mühüm elmi yükləri və gələcək Ay bazası avadanlıqlarını enerji ilə təmin edə biləcək ümumi səthi enerji sistemi üzərində işləyirlər.

Kommersiya şirkətlərinin yükdaşıma missiyaları, elmi tədqiqatlar, yeni texnologiyaların sınaqları və səthi infrastrukturun yaradılması NASA-nın gələcək Ay bazası üçün lazım olan sistemləri mərhələli şəkildə formalaşdırmasına imkan verir.

NASA-nın daha geniş məqsədi Ayın uzunmüddətli tədqiqini təmin etmək və gələcəkdə Ay səthində davamlı insan mövcudluğu yaratmaqdır. Bu prosesdə robotik missiyaların da davam etdirilməsi nəzərdə tutulur.

mənbə: www.sciencedaily.com