Azərbaycan biznesi dövlət standartlarından necə faydalanmalıdır? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanda son illər müxtəlif sahələr üzrə yüzlərlə yeni dövlət standartı qəbul edilib və mövcud standartlar beynəlxalq tələblərə uyğun yenilənib. Bununla belə, standartların əksəriyyətinin könüllü xarakter daşıması onların tətbiqi səviyyəsi, biznes üçün yaratdığı üstünlüklər və ixrac imkanlarına təsiri ilə bağlı suallar doğurur.

"Report" dövlət standartlarının sahibkarların rəqabət qabiliyyətinə, məhsulların keyfiyyətinə və ixrac imkanlarına təsirini, eləcə də onların könüllü tətbiqinin biznes mühitinə necə təsir göstərdiyini araşdırıb.

Deputat Vüqar Bayramov deyir ki, beynəlxalq tələblər və çağırışlar nəzərə alınmaqla Azərbaycanda milli standartlar mütəmadi olaraq yenilənir. Onun sözlərinə görə, bu prosesdə milli xüsusiyyətlərin qorunması əsas prioritet olaraq saxlanılır: "Standartlar sahibkarlar üçün həm daxili bazarda fəaliyyət, həm də məhsul və xidmətlərin xarici bazarlara çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə, qeyri-neft ixracının şaxələndirilməsi və yeni bazarlara çıxış üçün beynəlxalq standartların tətbiqi vacibdir. Hazırda Azərbaycanın qeyri-neft ixracının təxminən 50 %-i iki ölkənin - Rusiya və Türkiyənin payına düşür. Bununla yanaşı, Avropa İttifaqı (Aİ) kimi yeni bazarlara çıxışın genişləndirilməsi qeyri-neft ixracının dayanıqlığı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir".

V.Bayramov əlavə edib ki, ərzaq və qeyri-ərzaq məhsullarında keyfiyyət standartlarının tətbiqində olan çətinliklər bəzi Azərbaycan məhsullarının Avropa bazarına çıxışını məhdudlaşdırır: "Aİ 500 milyondan çox istehlakçısı olan, yüksək alıcılıq qabiliyyətinə malik iri bazardır. Bu səbəbdən Azərbaycan istehsalçılarının həmin bazarda rəqabət apara bilməsi üçün beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərməsi vacibdir".

Vüqar Bayramov
Vüqar Bayramov
Onun sözlərinə görə, standartlara dair iş təkcə onların qəbul edilməsilə yekunlaşmamalıdır: "Sahibkarların bu sahədə maarifləndirilməsi, müvafiq təlimlərin təşkili və standartların tətbiqi ilə bağlı dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi də zəruridir. Bu istiqamətdə atılacaq addımlar qeyri-neft ixracının artmasına, yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə, Azərbaycan iqtisadiyyatının dayanıqlığının güclənməsinə töhfə verəcək".

Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyindən isə "Report"un sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, dövlət standartları mallara, işlərə, xidmətlərə, istehsal proseslərinə, istehsal metodlarına və idarəetmə sistemlərinə tətbiq olunur və ticarətdə texniki maneələri aradan qaldırmağa xidmət edir: "Standartların tətbiqi sahibkarlar üçün məhsulun keyfiyyətinin yüksəldilməsi, istehsalın səmərəliliyinin artırılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi, risklərin azaldılması kimi üstünlüklər yaradır. Standartlaşdırma innovasiyaların səmərəli tətbiqini və yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalını dəstəkləyir, eyni zamanda istehlakçıların məhsulun keyfiyyətinə və təhlükəsizliyinə olan etimadının möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu çərçivədə istehlakçılara məhsulun keyfiyyəti barədə dəqiq və etibarlı məlumatın təqdim edilməsinə şərait yaradılır, məhsulun keyfiyyəti və təhlükəsizliyi ilə bağlı yanlış və ya çaşdırıcı məlumatların verilməsinin qarşısı alınır, insan sağlamlığının və ətraf mühitin mühafizəsi təmin edilir".

Dövlət Agentliyi qeyd edib ki, nəticə etibarilə standartların tətbiqi istehlakçı etimadını gücləndirir, istehsalçıların bazardakı rəqabət qabiliyyətini və nüfuzunu artırır: "Standartlaşdırma inkişaf etmiş iqtisadiyyatın əsasını təşkil edən mühüm sahələrdəndir. Bu baxımdan Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin tabeliyindəki Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu öz fəaliyyətini ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf prioritetləri və iqtisadi fəaliyyət istiqamətlərini nəzərə alaraq həyata keçirir. Qəbul edilən standartlar yeni texnologiyaların tətbiqi və innovasiyaların geniş yayılması üçün vahid hüquqi və texniki baza formalaşdırır. Eyni zamanda, standartlar enerji səmərəliliyinin artırılmasına, ekoloji tələblərə əməl olunmasına və resurslardan səmərəli istifadəyə töhfə verməklə ölkənin iqtisadi və ekoloji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, istehsal xərclərinin azaldılmasına və dayanıqlı inkişafın təmin olunmasına xidmət edir".

Agentlik dövlət standartlarının könüllü xarakter daşımasının onların tətbiqinə təsirinə də aydınlıq gətirib: "Standart təkrar və ümumi istifadə üçün nəzərdə tutulan, mala, işə, xidmətə, onlarla əlaqəli proseslərə, o cümlədən idarəetmə sistemlərinə və istehsal metodlarına dair norma, qayda və tövsiyələri müəyyən edən, tətbiqi könüllü olan normativ sənəddir. Dövlət standartlarının könüllü xarakter daşıması onların tətbiqinin bazar iştirakçılarının təşəbbüsünə və iqtisadi məqsədəuyğunluğuna əsaslanmasını təmin edir. Bu formada yanaşma sahibkarlara istehsal proseslərini və məhsullarını bazarın tələblərinə, müasir texnologiyalara və istehlakçı gözləntilərinə uyğun təşkil etmək imkanı verir".

Qurum vurğulayıb ki, könüllü xarakter daşımasına baxmayaraq, dövlət standartları məhsulların keyfiyyətinin yüksəldilməsi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, uyğunluğun qiymətləndirilməsi prosesinin sadələşdirilməsi və istehlakçı hüquqlarının qorunması baxımından geniş tətbiq olunur: "Nəticə etibarilə, dövlət standartlarının könüllü tətbiqi bazar iqtisadiyyatının prinsiplərinə uyğun olaraq sahibkarların seçim azadlığını qorumaqla yanaşı, keyfiyyət mədəniyyətinin formalaşmasına, rəqabətin inkişafına və milli iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafına müsbət təsir göstərir".

Agentlik həmçinin xatırladıb ki, istehlakçılara təqdim olunan qeyri-qida mallarına dair məcburi tələblər texniki reqlamentlərlə müəyyən edilir: "Texniki reqlament mallara dair təhlükəsizlik normalarını özündə ehtiva edən normativ hüquqi aktdır. Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, texniki reqlamentlər qüvvəyə minənə qədər onların əhatə etdiyi mallara, həmin mallarla əlaqəli proseslərə və ya istehsal metodlarına dair standartlar, həmçinin uyğunluğun qiymətləndirilməsi ilə bağlı müddəaları müəyyən edən normativ hüquqi aktlar hüquqi qüvvəsini saxlayır. Bu səbəbdən təsərrüfat subyektləri həmin standartların və normativ hüquqi aktların tələblərinə riayət etməlidirlər".