Orqanizmdə təbii şəkildə mövcud olan molekul xərçəng müalicəsindən sonra yaranan “beyin dumanı”nı aradan qaldırmağa kömək edə bilər

ABŞ-ın Kaliforniya Universitetinin Los-Anceles kampusunun (UCLA) alimləri apardıqları kiçikmiqyaslı tədqiqatda orqanizmdə təbii şəkildə mövcud olan oksaloasetat molekulunun süd vəzi xərçənginin müalicəsindən sonra davam edən koqnitiv problemlərin və yorğunluğun azaldılmasına kömək edə biləcəyini müəyyən ediblər. UCLA Sağlamlıq Mərkəzinin Consson Kompleks Xərçəng Mərkəzində aparılan araşdırmada səkkiz həftə ərzində oksaloasetat tərkibli qida əlavəsi qəbul edən pasiyentlər düşüncə aydınlığının artdığını, yorğunluğun azaldığını və fiziki fəaliyyət qabiliyyətinin yaxşılaşdığını bildiriblər.  Koqnitiv testlər də iştirakçıların məlumatları emal etmə sürətində və icraedici funksiyalarında müsbət dəyişikliklər aşkar edib. İcraedici funksiyalar planlaşdırma, diqqəti cəmləmə və gündəlik tapşırıqları idarə etmə kimi bacarıqları əhatə edir.

Nəticələr JCO Oncology Advances jurnalında dərc olunub.

 Tədqiqat müəllifləri əldə edilən nəticələrin oksaloasetatın mümkün faydalarının daha geniş araşdırılmasına əsas yaratdığını bildirirlər. 

Süd vəzi xərçəngindən sağalan qadınların təxminən 15–25 faizində xəstəlik və müalicədən sonra uzunmüddətli koqnitiv çətinliklər müşahidə olunur. “Kimyaterapiya beyni” və ya “beyin dumanı” adlandırılan bu vəziyyət yaddaşın zəifləməsi, diqqəti cəmləməkdə çətinlik, düşüncənin ləngiməsi və məlumatları emal etmək qabiliyyətinin azalması ilə özünü göstərə bilər.  Əvvəllər bu simptomlar əsasən kimyaterapiya ilə əlaqələndirilsə də, hazırda alimlər problemin daha geniş səbəblərdən qaynaqlana biləcəyini düşünürlər. Xərçəng xəstəliyinin özü, hormonal müalicə, iltihabi proseslər, hormonal dəyişikliklər, eləcə də digər bioloji və davranış amilləri bu vəziyyətə təsir göstərə bilər.

Tədqiqatın ilk müəllifi, UCLA-nın Devid Gefen adına Tibb Məktəbinin və Fildinq İctimai Səhiyyə Məktəbinin professoru doktor Patrisiya Qanz bildirib ki, xərçənglə əlaqəli koqnitiv pozuntular müalicə başa çatdıqdan uzun müddət sonra da davam edə və insanın gündəlik həyatına ciddi təsir göstərə bilər. Bununla belə, hazırda bu problemlərin müalicəsi üçün effektiv üsulların sayı məhduddur.  Oksaloasetat alimlərin diqqətini iki əsas xüsusiyyətinə görə cəlb edib: bu molekul hüceyrələrdə enerji istehsalında iştirak edir və beyində sinir siqnallarının ötürülməsində rol oynayan qlutamatın tənzimlənməsinə təsir göstərir.  Xərçəng və onun müalicəsi ilə əlaqəli iltihabi proseslər bu mexanizmləri poza, nəticədə koqnitiv problemlərə və zehni yorğunluğa səbəb ola bilər. Tədqiqatçılar oksaloasetat əlavəsinin həmin simptomların azaldılmasına kömək edib-etməyəcəyini araşdırıblar.

II faza klinik tədqiqatına süd vəzi xərçənginin erkən mərhələsindən müalicə almış, diaqnoz qoyulmasından bir-beş il keçmiş və ciddi koqnitiv çətinliklər yaşayan qadınlar cəlb olunub. İştirakçıların orta yaşı təxminən 50 olub. Onların əksəriyyəti kimyaterapiya almış, təxminən 90 faizi isə tədqiqat müddətində hormonal müalicəni davam etdirmişdi.  İştirakçılar səkkiz həftə ərzində gündə iki dəfə 500 milliqram oksaloasetat qəbul ediblər. Tədqiqatçılar müalicədən əvvəl və müalicə müddətində diqqət, yaddaş, məlumatların emal sürəti və icraedici funksiyaları qiymətləndirmək üçün sorğulardan və standart neyropsixoloji testlərdən istifadə ediblər.  Bundan əlavə, yorğunluq, yuxu, narahatlıq, depressiya, fiziki və psixoloji sağlamlıq göstəriciləri, eləcə də mümkün yan təsirlər izlənilib.

Ümumilikdə 16 qadın müalicə kursunu tamamlayıb və onların hamısı koqnitiv simptomlarında nəzərəçarpan yaxşılaşma olduğunu bildirib.  İştirakçıların subyektiv koqnitiv pozuntunu qiymətləndirən əsas göstərici üzrə orta balı 29,1-dən 55,5-ə yüksəlib. Beləliklə, qrupun nəticələri koqnitiv pozuntu hesab edilən göstəricilər aralığından normal hesab olunan səviyyəyə keçib.  Müsbət dəyişikliklər artıq dörd həftədən sonra müşahidə olunub və ümumilikdə səkkizinci həftəyədək artmaqda davam edib.  Yorğunluq azalıb, lakin əlavə araşdırmalara ehtiyac var

Yaddaş və diqqətdəki yaxşılaşma ilə yanaşı, iştirakçılarda ümumi yorğunluq, o cümlədən zehni yorğunluq da əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Fiziki fəaliyyət qabiliyyətində də müsbət dəyişikliklər qeydə alınıb.

Neyropsixoloji testlər məlumatların emal sürətinin və icraedici funksiyaların yaxşılaşdığını göstərib. Bununla belə, tədqiqatçılar iştirakçı sayının az olması səbəbindən bu nəticələrin ilkin xarakter daşıdığını vurğulayırlar.  Oksaloasetat ümumilikdə yaxşı qəbul edilib. Ən çox rast gəlinən yan təsirlər həzm sistemi ilə bağlı olub. Bunlara həzmsizlik, qarında köp, qəbizlik, ishal və ürəkbulanma daxildir. İki iştirakçı mədə-bağırsaq simptomlarına görə müalicəni dayandırıb. Ciddi əlavə təsirlər isə qeydə alınmayıb.  Doktor Patrisiya Qanz ilkin nəticələrin süd vəzi xərçənginin müalicəsindən sonra yaranan koqnitiv problemlərin idarə olunmasında oksaloasetatın potensialını daha dərindən araşdırmaq üçün əsas verdiyini bildirib.

Tədqiqat qrupu xərçənglə əlaqəli koqnitiv pozuntuları olan pasiyentlər arasında təsadüfi bölgü və plasebo nəzarəti əsasında II faza klinik sınağına hazırlaşır. Sınağın 2026-cı ilin sonlarında başlanması gözlənilir.  Bununla yanaşı, oksaloasetatın təsir mexanizmini daha ətraflı öyrənmək üçün siçanlar üzərində kliniköncəsi tədqiqatlar da aparılır. Alimlər bu araşdırmalarda yorğunluğun azalması və fiziki fəaliyyətin yaxşılaşması kimi nəticələrin plasebo nəzarəti şəraitində də müşahidə olunub-olunmadığını yoxlayacaqlar.

Tədqiqat ümidverici nəticələr ortaya qoysa da, iştirakçı sayının azlığı və nəzarət qrupunun olmaması səbəbindən oksaloasetatın effektivliyi barədə qəti nəticə çıxarmaq hələ tezdir. Onun xərçəng müalicəsindən sonra yaranan koqnitiv problemlərin aradan qaldırılmasında istifadəsi əlavə klinik sınaqlarla təsdiqlənməlidir.

mənbə: scitechdaily.com