Təxminən 30 illik müşahidələrin təhlili göstərib ki, tropik fırtınalar güclənməzdən əvvəl onların strukturunda müəyyən dəyişikliklər baş verir. Alimlər bu dəyişikliklərdən dördünü əsas göstərici kimi müəyyən ediblər. Tropik siklon kənardan güclü görünsə də, onun atmosferdəki dövranı müxtəlif hündürlüklərdə bir-birindən uzaqlaşıbsa, fırtınanın daha da güclənməsi çətinləşir. Alimlərin fikrincə, güclənmənin baş verməsi üçün fırtınanın müxtəlif hündürlüklərdə yerləşən dövran mərkəzləri bir-birinə yaxınlaşaraq şaquli şəkildə uyğunlaşmalıdır. ABŞ-ın Mayami Universitetinin Rosenstiel Dəniz, Atmosfer və Yer Elmləri Məktəbinin və NOAA-nın Atlantik Okeanoqrafik və Meteoroloji Laboratoriyasının alimləri 1997–2024-cü illər arasında toplanmış məlumatları araşdırıblar.
Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilib ki, fırtınanın şaquli şəkildə düzülüb-düzülməməsinə onun daxili quruluşu, fırtınanın küləklərə nisbətən meyillik istiqaməti və ətraf mühit şəraiti təsir göstərir.
Bu prosesin vaxtında müəyyən edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki sürətlə güclənən qasırğalar sahilyanı ərazilərdə yaşayan insanların və fövqəladə hallar xidmətlərinin hazırlıq üçün malik olduğu vaxtı əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Mayami Universitetinin Atmosfer Elmləri Departamentinin dosenti Maykl S. Fişerin sözlərinə görə, tropik siklon güclənməzdən əvvəl sanki “dik vəziyyətə gəlməlidir”. Onun izahına görə, atmosferin yuxarı qatlarında əsən güclü küləklər fırtınanın yuxarı hissəsindəki dövran mərkəzini okean səthinə yaxın olan mərkəzdən uzaqlaşdıra bilər. Bu mərkəzlər yenidən uyğunlaşmayana qədər fırtınanın əhəmiyyətli dərəcədə güclənməsi adətən mümkün olmur.
Fırtınanın güclənməsindən əvvəl hansı 4 əlamət görünür?
Alimlər şaquli şəkildə uyğunlaşaraq güclənməyə başlayan fırtınalarda dörd əsas xüsusiyyətin daha çox müşahidə edildiyini müəyyənləşdiriblər.
Birinci əlamət – aşağı səviyyədə yığcam dövranıdır. Okean səthinə yaxın hissədə fırtınanın dövranı daha güclü və kompakt olduqda onun şaquli şəkildə uyğunlaşması ehtimalı artır.
İkinci əlamət – fırtınanın meyillik istiqamətinin külək şəraitinə uyğun olmasıdır. Müxtəlif hündürlüklərdə küləyin sürətinin və istiqamətinin dəyişməsi “şaquli külək kəsilməsi” adlanır. Güclü külək kəsilməsi fırtınanın müxtəlif səviyyələrdəki mərkəzlərini bir-birindən uzaqlaşdıra bilər.
Üçüncü əlamət – güclü yüksələn hava axınları və intensiv yağıntıdır. Fırtınanın aşağı səviyyədəki mərkəzi ətrafında güclü ildırım buludlarının və yüksələn hava axınlarının yaranması onun daha yaxşı təşkilatlanmasına kömək edə bilər.
Dördüncü əlamət – əlverişli atmosfer şəraitidir. İsti okean suyu, atmosferdə yüksək rütubət və orta hündürlüklərdə nisbətən zəif küləklər fırtınanın güclənməsi üçün əlverişli mühit yaradır.
Tədqiqatçılar NOAA-nın tropik siklonlarla bağlı xüsusi radar məlumat bazasından istifadə ediblər. Məlumat bazasında NOAA-nın “Hurricane Hunter” təyyarələri tərəfindən 28 qasırğa mövsümü ərzində toplanmış 1 510 radar analizi yer alır. Nəticələr göstərib ki, sonradan şaquli şəkildə uyğunlaşaraq güclənən fırtınalar bu proses başlamazdan təxminən bir gün əvvəl digər fırtınalardan fərqlənməyə başlayır. Belə fırtınalarda okean səthinə yaxın daha güclü və yığcam dövran müşahidə olunub. Eyni zamanda həmin mərkəz ətrafında daha geniş yayılmış güclü ildırım buludları və yüksələn hava axınları qeydə alınıb. Alimlər hesab edirlər ki, bu ildırım buludları yalnız fırtınanın artıq təşkilatlanmasının nəticəsi deyil. Onlar fırtınanın meyilli dövranının yenidən şaquli vəziyyətə gəlməsində də rol oynaya bilər.
Tədqiqatın nəticələri gələcəkdə tropik siklonların inkişafını daha dəqiq proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər. Hazırda meteoroloji müşahidələr zamanı xüsusi təyyarələr fırtınanın aşağı səviyyələrində küləyin sürətini, siklonun ölçüsünü, ildırım buludlarının yayılmasını və fırtınanın meyillik istiqamətini müəyyən edə bilir. Bu məlumatlardan yüksək dəqiqlikli kompüter modellərinin fırtınanın şaquli şəkildə uyğunlaşması və sonradan güclənməsi prosesini nə dərəcədə düzgün əks etdirdiyini yoxlamaq üçün də istifadə etmək mümkündür.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, fırtınanın güclənəcəyi barədə proqnozun hətta bir gün əvvəl bir qədər dəqiqləşdirilməsi belə sahilyanı ərazilərdə yaşayan insanlar üçün əlavə hazırlıq vaxtı yarada bilər.
Araşdırmanın əsas nəticəsi: Tropik fırtınanın güclənməsi qəfil baş verən proses kimi görünsə də, ondan əvvəl fırtınanın strukturunda müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Bu dəyişikliklərin dörd əsas göstəricisinin birlikdə izlənilməsi təhlükəli fırtınaların daha erkən müəyyən edilməsinə və onların inkişafının daha dəqiq proqnozlaşdırılmasına imkan verə bilər.
mənbə: scitechdaily.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.