Ana mikrobiomu körpənin bağırsaq mikrobiomuna necə təsir edir? Yeni araşdırma mühüm məqamları üzə çıxarıb

Kolorado Universitetinin tədqiqatı ana və körpə arasında mikroorqanizmlərin ötürülməsinin doğuş üsulu ilə əlaqəsini göstərib

Həyatının 2–4-cü aylarında olan körpələrin bağırsaq mikrobiomundakı mikroorqanizm növlərinin orta hesabla üçdə birindən bir qədər çoxu ananın bağırsaq və ya vaginal mikrobiomu ilə ortaqdır. Doğuş zamanı formalaşmağa başlayan və gələcək sağlamlığın müəyyənləşməsində rol oynayan bu mikrob ekosistemi ilə bağlı paylaşım təbii doğuş zamanı qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğuşa nisbətən daha yüksək olur.

Kolorado Universitetinin Anschutz Tibb Kampusunun rəhbərliyi ilə aparılan yeni müşahidə tədqiqatının nəticələri bəzi xəstəliklərə tutulma riskinin niyə atanın deyil, ananın həmin xəstəliklərə meyilliliyi ilə daha çox əlaqəli olduğunu anlamağa kömək edə bilər. Kolorado Universitetinin Anschutz Tibb Məktəbinin pediatriya professoru, tədqiqatın aparıcı müəllifi Noel T. Mueller bildirib ki, anada piylənmə olduqda uşağın da piylənmə riski xeyli yüksəlir. Onun sözlərinə görə, eyni hal astma və ekzema kimi metabolik və immun sistemlə əlaqəli digər xəstəliklərə də aiddir və bu ortaq riskin hamısını genetik amillərlə izah etmək mümkün deyil. Muellerin sözlərinə görə, bu müşahidələr tədqiqatçıları mikrobiomun rolunu araşdırmağa sövq edib. Milyardlarla deyil, trilyonlarla bakteriya, virus və digər mikroorqanizmdən ibarət bu bioloji ekosistemin necə formalaşdığını və insan sağlamlığına necə təsir etdiyini anlamaq elmi sübutlara əsaslanan profilaktik tədbirlərin hazırlanmasına şərait yarada bilər.

Tədqiqatın nəticələri Cell Reports jurnalında dərc olunub.

Körpənin bağırsaq mikrobiomunun nə qədəri anası ilə ortaqdır?

Tədqiqatçıların əsas məqsədi körpələrin mikrobiomunun hansı hissəsinin anadan qaynaqlandığını, mikroorqanizmlərin hansı mənbələrdən gəldiyini və bu göstəricilərin doğuş üsuluna görə dəyişib-dəyişmədiyini müəyyənləşdirmək olub. Kolorado Universitetinin Anschutz Tibb Kampusunda çalışan və Kolorado İctimai Səhiyyə Məktəbinin Epidemiologiya şöbəsində də vəzifəsi olan Mueller bildirib ki, 2–4 aylıq körpələrin bağırsaq mikrobiomundakı mikroorqanizm növlərinin təxminən 35%-i ananın bağırsaq və ya vaginal mikrobiomunda da mövcud olub.

Ortaq mikroorqanizmlərin əsas mənbəyi ananın bağırsaq mikrobiomu olub: göstərici 33,7% təşkil edib. Ananın vaginal mikrobiomunun payı isə 1,8% olub. Tədqiqatçılar, həmçinin təbii doğuşla dünyaya gələn körpələrin mikroorqanizm növlərinin daha böyük hissəsini anaları ilə paylaşdığını müəyyən ediblər. Bu göstərici təbii doğuşla doğulan körpələrdə 38%, qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğulanlarda isə 24,7% olub.

Cons Hopkins Universiteti, Miçiqan Universiteti və Miçiqan Dövlət Universitetinin əməkdaşlarının da iştirak etdiyi araşdırmada 68 ana-körpə cütlüyü tədqiq edilib. Hamiləliyin üçüncü trimestrində hər anadan nəcis və vaginal nümunələr götürülüb. Körpələrin hər birindən isə həyatının 2–4-cü aylarında ən azı bir nəcis nümunəsi toplanıb. Tədqiqatçılar mikroorqanizmlərin həm növlərini, həm də ştammlarını fərqləndirmək üçün müasir texnologiyalardan istifadə ediblər. Bunlara mikrob icmasının müxtəlif üzvlərinin DNT-sini təhlil edən shotgun metagenomik sekvensləmə və mikroorqanizm ştammlarını izləməyə imkan verən StrainPhlAn aləti daxildir. Bu fərqləndirmə vacibdir, çünki bağırsaq bakteriyalarının sağlamlığa təsiri bəzən onların ümumi növündən deyil, konkret ştammından asılı olur.

Bacteroides və Bifidobacterium körpələr üçün niyə vacibdir?

Tədqiqatçılar müxtəlif mikroorqanizm növlərini və ştammlarını qiymətləndirsələr də, xüsusilə iki bakteriya cinsinə — Bacteroides və Bifidobacterium — diqqət yetiriblər. Əvvəlki araşdırmalarda bu bakteriyaların:

• ana ilə uşaq arasında ortaq olduğu;

• körpənin immun sisteminin erkən inkişafında mühüm rol oynadığı;

• qeysəriyyə əməliyyatından sonra bağırsaqda məskunlaşmasının gecikməsi ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.

Mueller bildirib ki, bu iki bakteriya qrupu körpələrin bağırsaq mikrobiomunda həyatın erkən dövründə məskunlaşan tipik mikroorqanizmlər sırasındadır. Onlar piylənmə, digər metabolik pozuntular və immun sistemlə əlaqəli xəstəliklər də daxil olmaqla, müxtəlif sağlamlıq nəticələrinin formalaşmasında rol oynaya bilər. Bu bakteriyaların bəzi növləri ana südündə olan xüsusi karbohidratları — insan südü oliqosaxaridlərini (HMO) parçalamağa kömək edir. Buna görə də tədqiqatçılar ana ilə körpə arasında bu mikroorqanizmlərin paylaşılmasını araşdırıblar. Belə bakteriyalar ana südündən səmərəli istifadə baxımından əhəmiyyətlidir.

Mueller xüsusilə qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğulan körpələrin anaları üçün iki məqamı vurğulayıb. Birincisi, qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğulan hər körpənin mikrobiomu mütləq mənfi təsirə məruz qalmır. İkincisi, mikrobiomun formalaşmasına ətraf mühit amilləri əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.  Onun sözlərinə görə, bu təsir həyatın ilk mərhələsində daha güclüdür, çünki həmin dövrdə mikrobiom əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilir. Buna görə də cərrahi doğuş kimi səbəblərlə ana və körpə arasında mikroorqanizmlərin ötürülməsinin azalması doğuşdan sonrakı amillər, o cümlədən ana südü ilə qidalanma və prebiotiklərlə zəngin qidalanma vasitəsilə müəyyən dərəcədə aradan qaldırıla bilər. Tədqiqatın digər mühüm nəticələrindən biri ana südü ilə qidalanmanın körpənin bağırsağında Bifidobacterium infantis bakteriyasının Bifidobacterium longum bakteriyasına nisbətinin daha yüksək olması ilə əlaqələndirilməsidir.

Muellerin izahına görə, Bifidobacterium infantis ana südündəki insan südü oliqosaxaridlərini parçalamaq qabiliyyəti ən yüksək olan bifidobakteriya növüdür. O bildirib ki, B. infantis bakteriyasının insan südü oliqosaxaridləri ilə birlikdə verilməsi bu mikroorqanizmin anadan və ya digər mənbələrdən əldə edə bilməyən körpələrin bağırsağında məskunlaşmasına kömək edə bilər.  Ana südü ilə qidalandırmağı seçməyən və ya bunu edə bilməyən analar üçün HMO tərkibli ana südü əvəzediciləri alternativ ola bilər. Bu maddələr bağırsaq mikrobiotasını qidalandırır. Mueller, həmçinin mikrobiomu dəyişdirə bilən antibiotiklərdən istifadəyə diqqətlə yanaşmağın vacibliyini qeyd edib.

Mueller vurğulayıb ki, araşdırma kiçik həcmli və müşahidə xarakterli olduğundan, onun nəticələri səbəb-nəticə əlaqəsini təkbaşına sübut edə bilməz.  O bildirib ki, qadınları təsadüfi qaydada qeysəriyyə əməliyyatı və ya təbii doğuşa yönəltmək mümkün olmadığından, doğuş üsulu ilə ana və uşaq arasında mikrobiomun paylaşılması arasındakı əlaqəni, eləcə də bunun sağlamlıq nəticələrinə təsirini qiymətləndirmək üçün müşahidə tədqiqatları vacibdir.  Tədqiqatçının sözlərinə görə, gələcək araşdırmalarda qeysəriyyə əməliyyatı, antibiotiklərdən istifadə, ana südü ilə qidalanmama və digər ətraf mühit amilləri kimi doğuş ətrafındakı təsirlərin mikroorqanizmlərin hansı növlərinə daha çox təsir etdiyi müəyyənləşdirilməlidir.  Növbəti mərhələdə isə körpələrin mikrobiomunu və mikrobiomla əlaqəli sağlamlıq göstəricilərini yaxşılaşdırmağa yönəlmiş müdaxilələr eksperimental tədqiqatlarda, o cümlədən randomizə edilmiş nəzarətli sınaqlarda yoxlanılmalıdır. 

mənbə: medicalxpress.com