Son xəbərlər
ARAŞDIRMA

50 yaşdan sonra gecə 9 saatdan çox yatmaq iş həyatının qısalması ilə əlaqəli ola bilər

50 yaşdan sonra gecə 9 saatdan çox yatmaq iş həyatının qısalması ilə əlaqəli ola bilər
76 mindən çox insanın məlumatlarını əhatə edən Finlandiya araşdırması göstərib ki, 50 yaşdan sonra yuxu problemləri yaşayan və ya müntəzəm olaraq gecə 9 saatdan çox yatan şəxslərin əmək fəaliyyətini davam etdirmə müddəti daha qısa ola bilər. Alimlər bu əlaqənin xüsusilə sosial-iqtisadi baxımdan əlverişsiz şəraitdə yaşayan insanlar arasında nəzərəçarpan olduğunu bildirirlər.  Əhalinin yaşlanması və pensiya yaşının artırılması fonunda insanların daha uzun müddət əmək fəaliyyətində qalmasına kömək edən amillər getdikcə daha çox araşdırılır. Finlandiyada aparılan genişmiqyaslı tədqiqat yuxunun müddəti və keyfiyyətinin də bu proseslə əlaqəli ola biləcəyini göstərib.  Araşdırmaya əsasən, 50 yaşdan sonra tez-tez yuxu problemi yaşayan insanlar əmək bazarında daha az müddət qala bilirlər. Eyni zamanda, müntəzəm olaraq gecə 9 saat və ya daha çox yatan şəxslərdə də gözlənilən iş fəaliyyəti müddəti daha qısa olub.  Şiddətli yuxu pozuntuları yaşayan insanların yuxu problemi nadir hallarda müşahidə edilən şəxslərlə müqayisədə əmək fəaliyyətində təxminən 8 ay az qalacağı hesablanıb. Gecə ən azı 9 saat yatanlarda isə fərq tədqiqat qrupundan asılı olaraq təxminən 9 aydan 2 ildən çox müddətə qədər dəyişib.

Occupational & Environmental Medicine jurnalında dərc olunan tədqiqat İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv ölkələrin yarıdan çoxunun əhalinin yaşlanması səbəbindən qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşını artırdığı dövrə təsadüf edir.

Əvvəlki araşdırmalarda insanların işdən vaxtından əvvəl ayrılmasına səbəb olan əlillik, xəstəlik və pensiyaya çıxmaq qərarları öyrənilsə də, yuxunun müddəti və keyfiyyətinin əmək fəaliyyətinin davametmə müddəti ilə əlaqəsi ayrıca araşdırılmamışdı. Tədqiqatçılar əmək fəaliyyəti üzrə gözlənilən ömür müddətini araşdırıblar. Bu göstərici insanın müəyyən yaşdan etibarən orta hesabla neçə il işləməyə davam edə biləcəyini ifadə edir. Alimlər insanların ümumi ömür uzunluğunu deyil, 50–68 yaş aralığında əmək bazarında qalacaqları ehtimal olunan müddəti qiymətləndiriblər.  Təhlil Finlandiyada aparılmış iki geniş tədqiqatın məlumatlarına əsaslanıb və ümumilikdə 76 mindən çox insanı əhatə edib.
Birinci tədqiqat – Finlandiyanın Dövlət Sektoru Araşdırması (FPS) 2000–2016-cı illərdə dövlət sektorunda çalışan 70 339 nəfərin məlumatlarını əhatə edib. İştirakçıların təxminən 80 faizi qadın olub.
İkinci tədqiqat – Sağlamlıq və Sosial Dəstək Araşdırması (HeSSup) 1998–2013-cü illərdə əmək qabiliyyətli yaşda olan 6071 Finlandiya vətəndaşından təsadüfi seçilmiş nümunəyə əsaslanıb. Burada qadınların payı 54 faiz təşkil edib.

Alimlər hər bir iştirakçının 50 yaşı tamam olduqdan sonra doldurduğu ilk sorğudakı yuxu məlumatlarını təhlil ediblər. Daha sonra Finlandiya Pensiya Mərkəzinin gəlir və əmək stajı reyestrindəki məlumatlardan istifadə edərək onların məşğulluq göstəricilərini araşdırıblar.  Sorğularda iştirakçılardan adətən neçə saat yatdıqları, yuxuya getməkdə, yuxunu davam etdirməkdə, vaxtından əvvəl oyanmaqda və yuxudan sonra dincəlmiş hiss etməkdə nə qədər çətinlik çəkdikləri soruşulub. Bu problemlər əvvəlki dörd həftə üzrə qiymətləndirilib.  Yuxu pozuntuları həftədə bir dəfədən çox olmayan şəxslər yuxu problemi yaşamayanlar, həftədə 2–4 gecə belə çətinliklərlə üzləşənlər orta səviyyəli pozuntusu olanlar, həftədə 5–6 gecə və ya demək olar ki, hər gecə problem yaşayanlar isə ağır yuxu pozuntusu olanlar qrupuna daxil edilib.
Yuxu müddəti ayrıca üç kateqoriyaya bölünüb:
• Qısa yuxu – gecə 7 saatdan az;
• Orta müddətli yuxu – 7 saatdan 8,5 saata qədər;
• Uzun yuxu – gecə 9 saat və daha çox.
Tez-tez yuxu pozuntuları daha qısa iş fəaliyyəti ilə əlaqələndirilib
Nəticələr yuxunun pozulması ilə əmək fəaliyyətinin gözlənilən müddətinin azalması arasında ardıcıl əlaqə olduğunu göstərib.
Yuxu pozuntusu olmayan şəxslərin 50 yaşdan sonra orta hesabla 13 il 5 ay işləməyə davam edəcəyi hesablanıb. Orta səviyyəli yuxu problemi olanlarda bu müddət təxminən 13 ilə, ağır pozuntusu olanlarda isə 12 il 10 aya qədər azalıb.  Beləliklə, yuxu problemi olmayanlarla müqayisədə orta səviyyəli pozuntusu olanların təxminən 5 ay, ağır pozuntusu olanların isə 8 ay daha az işləyəcəyi proqnozlaşdırılıb.  Bu əlaqə həm kişilərdə, həm də qadınlarda, eləcə də üç əsas peşə kateqoriyasında – mütəxəssis və peşəkar işlərdə, orta ixtisas tələb edən işlərdə və rutin xarakterli işlərdə müşahidə edilib.

Tədqiqatçılar yuxu göstəricilərini cins və peşə ilə birlikdə təhlil etdikdə fərqlərin daha aydın olduğunu görüblər. Yuxu pozuntusu olmayan peşəkar qadınların 50 yaşdan sonra təxminən 14 il işləmək ehtimalı qeydə alınıb. Ağır yuxu pozuntusu yaşayan rutin işlərdə çalışan kişilərdə isə bu müddət təxminən 12 il yarım olub. Yuxunun müddəti ilə bağlı təhlildə fərqli nəticələr əldə olunub.  Finlandiyanın Dövlət Sektoru Araşdırmasında gecə 7 saatdan az yatanlarla 7–8,5 saat yatanların əmək fəaliyyəti üzrə gözlənilən müddəti eyni – 13 il 2 ay olub.  Lakin müntəzəm olaraq gecə 9 saat və daha çox yatanlarda bu göstərici cəmi 12 il 5 ay təşkil edib. Orta müddətdə yatanlarla müqayisədə bu, təxminən 9 ay az əmək fəaliyyəti deməkdir.  HeSSup tədqiqatında isə əlaqə daha güclü olub. Gecə 9 saat və daha çox yatmaq 7–8,5 saat yatanlarla müqayisədə əmək fəaliyyətinin gözlənilən müddətinin 30 aydan bir qədər çox azalması ilə əlaqələndirilib.
Bununla yanaşı, alimlər 7 saatdan az yatan şəxslərin cinsindən və peşəsindən asılı olmayaraq, orta müddətdə yatanlarla müqayisədə daha qısa əmək fəaliyyəti göstərəcəyinə dair aydın sübut əldə etməyiblər.

Tədqiqat zamanı təhsil səviyyəsi və peşənin də yuxu ilə əmək fəaliyyəti arasındakı əlaqəyə təsir göstərə biləcəyi müəyyən edilib.  Alimlər ən əlverişli vəziyyətdə olan iştirakçıları – ali təhsilli və ya peşəkar işlərdə çalışan, yuxu pozuntusu yaşamayan, yaxud gecə qısa və orta müddətdə yatan şəxsləri daha əlverişsiz vəziyyətdə olanlarla müqayisə ediblər. Sonuncu qrupa aşağı təhsil səviyyəsinə malik və ya rutin işlərdə çalışan, ağır yuxu pozuntuları yaşayan və ya uzun müddət yatan şəxslər daxil edilib.  İki qrup arasındakı əmək fəaliyyəti üzrə gözlənilən müddət fərqi FPS tədqiqatında təxminən 1 il 5 ay, HeSSup tədqiqatında isə 5 il olub.  Yuxu müddəti sosial-iqtisadi vəziyyətlə birlikdə daha ətraflı təhlil edildikdə, FPS tədqiqatında gecə qısa müddət yatan peşəkar işlərdə çalışan 50 yaşlı kişi və qadınların ən uzun əmək fəaliyyəti göstəricisinə – təxminən 13 il 7 aya malik olduğu müəyyən edilib.  HeSSup tədqiqatında isə ali təhsilli qadınlarda bu göstərici təxminən 11 il yarım olub.  Əks vəziyyətdə, rutin işlərdə çalışan və ya təhsil səviyyəsi aşağı olan, müntəzəm olaraq gecə 9 saat və daha çox yatan kişilərin hər iki tədqiqat üzrə gözlənilən əmək fəaliyyəti müddəti cəmi 6 il 5 ay təşkil edib.

Tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin yuxu problemlərinin və ya uzun müddət yatmağın insanların işdən daha tez ayrılmasına birbaşa səbəb olduğunu sübut etmədiyini xüsusi vurğulayırlar.
Araşdırma müşahidə xarakteri daşıyıb və alimlər nəticələrə təsir göstərə biləcək bir sıra amilləri, o cümlədən fiziki və psixi sağlamlıq vəziyyətini, mövcud xəstəlikləri, sağlamlıq üçün riskli davranışları və növbəli iş kimi əmək şəraitini tam nəzərə ala bilməyiblər.  Bu amillər həm yuxu vərdişlərinə, həm də insanın əmək fəaliyyətini davam etdirmək qabiliyyətinə təsir göstərə bilər.  Bununla belə, tədqiqatçılar hesab edirlər ki, orta yaş dövründə yuxu problemlərinin idarə olunmasına kömək etmək insanların daha uzun müddət əmək bazarında qalmasına dəstək ola bilər. Bu, xüsusilə sosial-iqtisadi baxımdan əlverişsiz vəziyyətdə olan şəxslər üçün əhəmiyyətlidir.

Alimlərin qənaətinə görə, orta yaş dövründə yuxu sağlamlığının təşviqi və yuxu pozuntularının aradan qaldırılması üçün dəstəyin göstərilməsi yaş artdıqca əmək fəaliyyətində iştirak səviyyəsinin yüksəldilməsinə kömək edə bilər.






mənbə: scitechdaily.com 

Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.