ABŞ-ın Los-Anceles şəhərində yerləşən La Brea Tar Pits fosil kolleksiyalarında onilliklər ərzində gizli qalan yeni nəsli kəsilmiş suda-quruda yaşayan növü aşkar edilib. Alimlər hesab edirlər ki, Spea labreae adlandırılan bu kiçik Buz dövrü qurbağası qədim Los-Ancelesin iqliminin nə qədər kəskin dəyişdiyinə dair mühüm məlumatlar verə bilər. Los-Anceles Dairəsinin Təbiət Tarixi Muzeyinin tədqiqatçıları tərəfindən aşkar edilən növ məşhur fosil ərazisində müəyyən edilmiş ilk yeni nəsli kəsilmiş suda-quruda yaşayan növüdür. Bu kəşf olduqca nadir hesab olunur. Şimali Amerikada indiyədək yalnız bir başqa nəsli kəsilmiş Pleystosen dövrü suda-quruda yaşayanı müəyyən edilib. Bu, Floridada yaşamış ağac qurbağası olub.
Spea labreae La Brea Tar Çuxurları ilə əlaqələndirilən mamont və qılıncdişli pişiklərlə müqayisədə olduqca kiçik canlı olub. Buna baxmayaraq, onun fosilləri son Buz dövrünün başa çatmasına yaxın Los-Anceles ərazisində baş verən iqlim və ekoloji dəyişikliklər haqqında mühüm ipucları verə bilər.
Araşdırmanın nəticələri “Journal of Vertebrate Paleontology” jurnalında dərc olunub.
Kəşf, həmçinin muzeyin tarixi transformasiyası çərçivəsində yaradılan Samuel Oşin Qlobal Buz Dövrü Araşdırmaları Mərkəzində yeni elmi nəticələrin əldə edilməsinin davam etdiyini göstərir. Tədqiqatın rəhbəri doktor Alberto Kruz əvvəlcə yeni növ kəşf etmək məqsədi daşımayıb. O, La Brea Tar Çuxurlarında postdoktorant kimi çalışarkən nisbətən az araşdırılmış sürünən və suda-quruda yaşayan fosillərini öyrənməyə başlayıb.
Hazırda Kruz La Brea Tar Çuxurlarında tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərir və Meksikanın SECIHTI Quinametzin Paleontoloji Tədqiqat Mərkəzində, Milli Antropologiya və Tarix İnstitutunda tədqiqatçı kimi çalışır. Kruz özünü daha çox paleoekoloq və paleocoğrafiyaçı kimi xarakterizə edir. Lakin fosilləri araşdırarkən onların məlum ayaqüstü qurbağa növlərindən fərqləndiyini göstərən qeyri-adi xüsusiyyətlərə diqqət yetirib. Əvvəlcə alim bu fərqlərin heyvanın həyatı zamanı xəstəlik və ya zədə keçirməsi nəticəsində yarandığını və bunun paleopatologiya nümunəsi ola biləcəyini düşünüb. Müasir ayaqüstü qurbağaların sümükləri ilə aparılan müqayisələr isə fərqlərin tamamilə başqa səbəbdən yarandığını göstərib. Kruz çoxsaylı nümunələri dəfələrlə araşdırdıqdan sonra onların yeni növə aid olduğuna əmin olub. Maraqlısı budur ki, bu fosil materialları ilk dəfə hələ 1950-ci illərdə toplanıb.
Bu fakt muzey kolleksiyalarında onilliklər ərzində araşdırılmamış və elm üçün əhəmiyyətli məlumatların gizli qala biləcəyini göstərir.
La Brea Tar Çuxurlarının Samuel Oşin Qlobal Buz Dövrü Araşdırmaları Mərkəzinin kuratoru və qazıntı sahəsinin direktoru doktor Emili Lindsi bildirib ki, ərazidə təxminən bir əsrdir qazıntı və araşdırmalar aparılmasına baxmayaraq, alimlər hələ də yeni məlumatlar əldə edirlər.
La Brea Tar Çuxurlarında ən çox diqqəti Buz dövrünün iri məməliləri cəlb edir. Lakin Kruzun araşdırdığı daha kiçik sürünən və suda-quruda yaşayanlar bəzən qədim iqlim və ətraf mühit şəraiti barədə daha dəqiq məlumat verə bilər.
Suda-quruda yaşayanlar həyatları boyunca adətən uzaq məsafələr qət etmirlər və yaşadıqları mühitdəki dəyişikliklərə qarşı olduqca həssasdırlar. Bu xüsusiyyətlər onları qədim iqlimin öyrənilməsi üçün mühüm göstəricilərə çevirir. Müəyyən bir suda-quruda yaşayan növünün hansı ərazilərdə mövcud olduğunu və ya olmadığını müəyyənləşdirməklə alimlər keçmişdə ətraf mühitin daha lokal miqyasda necə dəyişdiyini bərpa edə bilirlər. Kruzun sözlərinə görə, ətraf mühit dəyişdikdə bitki örtüyü və iqlim də dəyişir və bu proses həmin heyvanlara birbaşa təsir göstərir. Lakin bu canlıların öyrənilməsinin qarşısında ciddi problem var. Qurbağaların, qurbağaların və salamandraların skeletləri olduqca kövrəkdir və buna görə də onların fosilləşməsi asan baş vermir.
La Brea Tar Çuxurları kimi asfalt tərkibli fosil yataqları istisna olmaqla, bu canlıların qalıqlarına fosil qeydlərində nadir hallarda rast gəlinir. Bu səbəbdən Spea labreae kimi əvvəllər məlum olmayan kiçik suda-quruda yaşayan növünün aşkarlanması xüsusilə əhəmiyyətlidir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu kövrəklik səbəbindən bir çox nəsli kəsilmiş sürünən və suda-quruda yaşayan növlər ümumiyyətlə fosil qeydlərində iz buraxmamış ola bilər.
Fosillərin yeni növə aid olduğunu müəyyənləşdirmək üçün Kruz La Brea Tar Çuxurlarının kolleksiyasında saxlanılan suda-quruda yaşayanların sümüklərini ətraflı şəkildə araşdırıb. Bu kolleksiya təxminən 30 il ərzində ətraflı şəkildə qiymətləndirilməmişdi. Tədqiqatçı sümüklərin forma və ölçülərindəki fərqləri sənədləşdirib və fosilləri Los-Anceles Dairəsinin Təbiət Tarixi Muzeyinin Herpetologiya Kolleksiyasında və Kaliforniya Universitetinin Berkli şəhərciyində yerləşən Onurğalı Zoologiyası Muzeyində saxlanılan 80 nümunə ilə müqayisə edib. Müqayisələr nəticəsində La Brea fosillərinin məlum bir növün qeyri-adi fərdi nümunələrinə deyil, ayrıca ayaqüstü qurbağa növünə aid olduğu təsdiqlənib.
Tədqiqat zamanı daha bir mühüm kəşf edilib. Alimlər ABŞ-ın cənub-qərbində Meksika yuvaqazan qurbağasının (Rhinophrynus) ilk məlum izinə rast gəliblər. Bu qurbağalar artıq Los-Anceles ərazisinin heç bir yerində yaşamır. Onların bu gün yaşayan ən yaxın populyasiyaları Los-Ancelesdən təxminən 2 500 kilometr uzaqda, Meksikanın cənubunda yerləşir. Bu fakt növün keçmişdə indikindən tamamilə fərqli coğrafi ərazidə yayıldığını göstərir.
Meksika yuvaqazan qurbağasının keçmiş yayılma arealındakı bu böyük dəyişiklik və Spea labreae növünün nəslinin kəsilməsi son Buz dövrünün başa çatdığı vaxt baş verən mürəkkəb ekoloji dəyişikliklərin başqa bir göstəricisidir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qədim iqlim dəyişiklikləri zamanı suda-quruda yaşayanların necə reaksiya verdiyini öyrənmək müasir dövrdə insan fəaliyyətinin yaratdığı iqlim dəyişikliyinin bu canlılara necə təsir göstərə biləcəyini anlamağa da kömək edə bilər.
mənbə: www.sciencealert.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.