Ev şəraitində işıqlandırmanın artırılması yaşlı insanların sağlam qocalmasına kömək edə bilər

Təbii işığa daha az məruz qalan şəhər sakinləri arasında parlaq işıq terapiyası lampalarından istifadə yuxunu, gündəlik aktivliyi və sirkadiyalı ritmləri yaxşılaşdıra bilər. Sarey Universitetinin yeni araşdırması göstərib ki, şəhər ərazilərində yaşayan və təbii işığa daha az məruz qalan yaşlı insanlarda parlaq işıq terapiyası lampaları yuxunun, fiziki aktivlik səviyyəsinin və sirkadiyalı ritmlərin yaxşılaşmasına kömək edə bilər. Alimlər hesab edirlər ki, bu üsul şəhər mühitində sağlam qocalmanı dəstəkləmək üçün dərmansız və nisbətən aşağı xərcli vasitə ola bilər.

Sarey alimləri Avropanın müxtəlif ölkələrini əhatə edən ENLIGHTENme layihəsi çərçivəsində apardıqları araşdırmada parlaq işıq terapiyası lampalarının faydalarının gündəlik həyat şəraitində də müşahidə olunub-olunmadığını araşdırıblar.

Nəzarət olunan laboratoriya tədqiqatları göstərib ki, oxşar lampalar sirkadiyalı ritmin pozulmasını azalda bilər. Bu vəziyyət aradan qaldırılmadıqda yuxu problemlərinə, hormonal tarazlığın pozulmasına, həmçinin metabolik və ürək-damar xəstəlikləri riskinin artmasına səbəb ola bilər. 

Tədqiqatçılar real həyat şəraitində insanların bu lampalardan necə və nə vaxt istifadə etməsinə təsir göstərən davranış və ətraf mühit amillərini də araşdırıblar. Sarey Universitetinin yuxu və xronobiologiya üzrə baş müəllimi Daan van der Veen bildirib:

“Gün ərzində işığa məruz qalmaq sirkadiyalı ritmlərin və yuxu rejiminin tənzimlənməsi üçün çox vacibdir. Lakin şəhər ərazilərində yaşayan yaşlı insanlar görmənin zəifləməsi və ya evdən çıxmağa mane olan hərəkətlilik problemləri səbəbindən çox vaxt kifayət qədər işıq ala bilmirlər. Bu isə yuxu və sağlamlıq problemlərinə gətirib çıxara və xroniki xəstəliklər riskini artıra bilər.”

Sarey Universitetinin neyroendokrinologiya professoru Debra Skene bildirib ki, laboratoriya şəraitində yaşlı insanlarda əldə olunan nəticələrin indi müxtəlif səviyyələrdə təbii işıq və fərqli mədəni mühitlərdə, real həyat şəraitində də təsdiqlənməsi mühüm nəticədir. İki həftəlik ilkin qiymətləndirmədən sonra iştirakçılar iki qrupa bölünüb. Birinci qrupa işıq terapiyası lampası verilib, nəzarət qrupuna isə lampa təqdim olunmayıb.

İşıq terapiyası qrupundakı iştirakçılardan lampanı evdə vaxtlarının çoxunu keçirdikləri otaqda baş səviyyəsində yerləşdirmək tələb olunub. Onlara lampanı oyandıqdan sonra bir saat ərzində yandırmaq və adi yuxu vaxtından ən gec dörd saat əvvəl söndürmək tapşırılıb. Bu rejim 12 həftə davam edib. Bütün iştirakçılar aktivlik səviyyəsini və işığa məruz qalmanı ölçmək üçün biləkdə taxılan aktigrafiya monitoru və asqı şəklində işıq sensoru istifadə ediblər. Tədqiqat təbii işıq səviyyəsində mövsümi dəyişiklikləri nəzərə almaq üçün ilin bütün fəsillərində təkrarlanıb.

Alimlər müəyyən ediblər ki, ilkin mərhələdə təbii işığa daha çox məruz qalan iştirakçılar gün ərzində daha yüksək aktivlik səviyyəsinə malik olublar. Onlarda gündüz oyaqlıq daha fasiləsiz olub və yuxunun keyfiyyəti ilə bağlı göstəricilər də daha yaxşı olub. Araşdırmada həmçinin məlum olub ki, “səhər tipi”, yəni “torağay” kimi təsnif edilən və işıq terapiyasına səhər daha erkən başlayan insanlar gün ərzində daha aktiv olublar. Onlarda istirahət və aktivlik ritmlərinin pozulması da səhər saatlarında daha gec başlayan həmyaşıdları ilə müqayisədə daha az olub.

Bundan əlavə, işıq terapiyasını daha erkən başa çatdıran və bununla da axşam saatlarında işığa məruz qalmanı azaldan qrupda istirahət-aktivlik ritminin parçalanması daha aşağı səviyyədə olub.

Metabolik xəstəlikləri olanlarda işığa məruz qalma daha azdır

İlkin qiymətləndirmə zamanı iştirakçıların təqdim etdiyi məlumatların təhlili də maraqlı nəticə ortaya qoyub.

Yüksək qan təzyiqi, şəkərli diabet, piylənmə və ürək-damar xəstəlikləri daxil olmaqla metabolik pozuntuları olan iştirakçıların ümumi işığa məruz qalma səviyyəsi metabolik xəstəlik barədə məlumat verməyən şəxslərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olub. Sarey Universitetinin magistratura sonrası tədqiqatçısı Debora Konstantino bildirib: “Müəyyən etdiyimiz nəticələr göstərir ki, işıq əlavəsinin səhər erkən tətbiqi yaşlı insanlarda aktivlik səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və istirahət-aktivlik ritminin parçalanmasını azaldır.”

Onun sözlərinə görə, nəticələr işığın sadə, dərmansız və potensial olaraq sərfəli müdaxilə vasitəsi olduğuna dair real həyat şəraitindən əldə edilmiş sübutlar təqdim edir. Bu yanaşma ictimai səhiyyə siyasəti baxımından sağlam qocalmanı dəstəkləməyə kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr şəhər ərazilərində yaşlı insanların qayğı sistemlərinə və yaşlılara xidmət göstərən müəssisələr üçün hazırlanmış təlimatlara strukturlaşdırılmış qapalı məkan işıqlandırmasının daxil edilməsi üçün imkan yaradır.

mənbə: medicalxpress.com