Tüpürcəkdə kortizol göstəriciləri 11 il ərzində koqnitiv zəifləmə ilə əlaqələndirilib

Yeni araşdırma tüpürcəkdə stress hormonu olan kortizolun daha yüksək səviyyələrinin və gün ərzində daha az dəyişməsinin sonrakı illərdə koqnitiv funksiyaların daha sürətli zəifləməsi ilə əlaqəli olduğunu göstərib.

JAMA Network Open jurnalında dərc olunan araşdırmada tüpürcəkdə kortizol səviyyəsinin qeyri-sabit və davamlı olaraq yüksək olması ilə sonrakı dövrdə koqnitiv zəifləmə arasında əlaqə müəyyən edilib.

Araşdırmada həmçinin qaradərili iştirakçıların ümumi kortizol səviyyələrinin ağdərili iştirakçılardan daha aşağı olduğu və gün ərzində kortizol səviyyələrində daha az dəyişiklik baş verdiyi müəyyənləşdirilib. “Biz tüpürcəkdəki kortizolu araşdırdıq, çünki o, orqanizmdə aktiv şəkildə dövr edir və beyin də daxil olmaqla müxtəlif orqanlarla qarşılıqlı əlaqədə olur”, – Rush Universitetinin tədqiqatçısı, gerontoloq və nevroloq Ted K.S. Ng bildirib.

Onun sözlərinə görə, tədqiqat kortizol göstəricilərində irqi qruplar arasında fərqlərin olduğunu göstərir və bu fərqlər uzunmüddətli stressə məruz qalma ilə yanaşı, sosial və iqtisadi şəraitin icmalara təsirini də əks etdirə bilər.

Kortizol gün ərzində necə dəyişir?

Tədqiqatçılar 24 saat ərzində kortizol səviyyəsini günün üç müxtəlif vaxtında – səhər, günorta və axşam ölçüblər.

Nəticələr qaradərili və ağdərili iştirakçılar arasında kortizol göstəricilərinin fərqləndiyini göstərib. Qaradərili iştirakçılarda ümumi kortizol səviyyəsi daha aşağı olub, gün ərzində dəyişikliklər daha az müşahidə edilib və səhərdən axşama qədər daha hamar, yəni az dəyişən kortizol profili qeydə alınıb.  Bununla belə, kortizol göstəriciləri ilə koqnitiv zəifləmə arasındakı əlaqə hər iki qrupda oxşar olub. Gün ərzində kortizol səviyyəsində daha çox dəyişiklik müşahidə olunan insanların koqnitiv funksiyalarında zəifləmə daha yavaş baş verib. Əksinə, ümumi kortizol səviyyəsi ən yüksək olan iştirakçılarda koqnitiv zəifləmə daha sürətli olub.

Tədqiqatda orta yaşı 76,7 olan 3 895 nəfər iştirak edib. İştirakçılar Chicago Health and Aging Project (CHAP) layihəsinə daxil olan insanlardan seçilib. Onların 2 503-ü qaradərili, 1 392-si isə ağdərili iştirakçılar olub. Araşdırmaya daxil edilən şəxslər Çikaqonun cənub hissəsində yerləşən dörd məhəllədən seçilib və 11 ilədək müddətdə izlənilib. Tədqiqatın müəllifləri iştirakçıların 60%-dən çoxunun yaşlı qaradərili insanlardan ibarət olmasını araşdırmanın mühüm üstünlüklərindən biri hesab edirlər. Tədqiqatçı Ted K.S. Ng bildirib ki, əvvəlki araşdırmaların bir çoxu əsasən ağdərili əhali qrupları üzərində aparılıb. Bu araşdırma isə müxtəlif irqi qruplarda tüpürcəkdə kortizol göstəricilərini və onların koqnitiv zəifləmə ilə əlaqəsini müqayisə etmək imkanı yaradıb.

Stress beyin funksiyasına necə təsir göstərə bilər?

Kortizol orqanizmin stressə cavab olaraq təbii şəkildə ifraz etdiyi hormondur. Bu hormon qan-beyin baryerini keçə bilir və beynin koqnitiv funksiyalara cavabdeh olan bölgələrindəki reseptorlara bağlanır. Bu səbəbdən tədqiqat nəticələri uzunmüddətli stressin beyin funksiyasına mümkün təsirlərinə dair əlavə məlumat verir.

Tədqiqatçıların fikrincə, kortizol kimi stresslə əlaqəli biomarkerlər gələcəkdə koqnitiv zəifləmə riski daha yüksək olan insanların müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Lakin alimlər bu istiqamətdə əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Kortizol səviyyələrinin ölçülməsinə əsaslanan tədqiqatların müəyyən məhdudiyyətləri olduğundan, uzun müddət ərzində baş verən dəyişiklikləri daha yaxşı anlamaq və sağlam koqnitiv qocalmanı dəstəkləyən yeni yanaşmalar hazırlamaq üçün əlavə araşdırmalar tələb olunur. 

Tədqiqatın mühüm nəticələrindən biri də budur ki, kortizol göstəricilərinin sonrakı dövrdə kimin Alzheimer xəstəliyinə tutulacağını proqnozlaşdırdığı müəyyən edilməyib.

Buna görə də əldə olunan nəticələr kortizol səviyyəsinin Alzheimer xəstəliyinə səbəb olduğunu və ya xəstəliyin inkişafını birbaşa proqnozlaşdırdığını göstərmir. Araşdırma əsasən kortizol göstəriciləri ilə uzunmüddətli koqnitiv zəifləmə arasındakı əlaqəni ortaya qoyur.

mənbə: medicalxpress.com