Səsiniz beyninizin nə qədər sürətlə qocaldığını göstərə bilər

İnsan səsi xronoloji yaşdan daha çox məlumat daşıya bilər. Yeni araşdırmaya görə, insanın danışığında olan bəzi xüsusiyyətlər onun beyninin nə qədər sürətlə qocaldığını göstərə bilər.

Latın Amerikasından təxminən 3 min insanın iştirak etdiyi tədqiqatda alimlər maşın öyrənməsindən istifadə edərək insanların danışıq xüsusiyyətləri əsasında onların yaşını təxmin etməyə çalışıblar. Nəticələr göstərib ki, səsi real yaşından daha yaşlı görünən insanların beyin qocalması, bioloji qocalma və koqnitiv geriləmə göstəriciləri də daha yüksək olub.

Science Advances jurnalında dərc olunan araşdırmada insan səsinin yüzlərlə akustik və linqvistik xüsusiyyəti təhlil edilib. Bunlara danışıq sürəti, pauzalar, səs tonu, emosiyalar, söz ehtiyatı, semantika və nitqin genişliyi daxildir. Bu göstəricilər birləşdirilərək insanın “nitq yaşı” müəyyənləşdirilib. 

Daha yüksək nitq yaşı fərqi həm struktur, həm də funksional neyrogörüntüləmə nəticələrində beynin daha sürətli qocalması ilə əlaqəli olub.  Bundan əlavə, nitq yaşı DNT metilasiyasına əsaslanan üç müstəqil bioloji saat vasitəsilə ölçülən daha sürətli epigenetik qocalma ilə də əlaqələndirilib. Nitq yaşının daha sürətli artdığı insanlarda ümumi koqnitiv qabiliyyət, icraedici funksiyalar, yaddaş və gündəlik fəaliyyətlərlə bağlı testlərdə daha zəif nəticələr müşahidə olunub. Bu əlaqə yalnız dil qabiliyyətlərini ölçən testlərlə məhdudlaşmayıb, dilə aid olmayan koqnitiv göstəricilərdə də özünü göstərib. “Görünür, səsimiz qocalma haqqında əvvəllər düşündüyümüzdən daha çox məlumat daşıyır”, – Dublin Triniti Kollecinin Beyin Sağlamlığı üzrə professoru, Global Brain Health Institute və Tibb Məktəbinin professoru, araşdırmanın baş müəllifi Aqustin İbanyes bildirib.

Tədqiqata sağlam insanlar, yüngül koqnitiv pozuntu, Altsheymer xəstəliyi və frontotemporal demensiyanın müxtəlif formalarından əziyyət çəkən şəxslər daxil edilib.  Sağlam iştirakçılarda nitq yaşı fərqi ən aşağı səviyyədə olub. Daha böyük fərqlər isə demensiya qruplarında müşahidə edilib. Altsheymer xəstəliyi olan insanlarda nitq yaşı qan plazmasında p-tau217 səviyyəsinin yüksəlməsi ilə də əlaqəli olub. p-tau217 Altsheymer xəstəliyinin patologiyasını göstərən mühüm qan biomarkeridir. Bu göstərici eyni zamanda koqnitiv və klinik funksiyalarla da əlaqə göstərib. Nitq yaşı həmçinin insanın həyatı boyunca qarşılaşdığı sosial və ətraf mühit amillərinin daha əlverişsiz olması ilə əlaqələndirilib. Buraya təhsil səviyyəsi, maddi vəziyyət, qida çatışmazlığı, səhiyyə xidmətlərinə çıxış və erkən yaş dövründə yaşanan təcrübələr daxildir.

MRT müayinələri, qan analizləri və molekulyar testlərdən fərqli olaraq, nitq məlumatlarını uzaqdan, dəfələrlə və nisbətən aşağı xərclə toplamaq mümkündür. Bu xüsusiyyət nitqi xüsusilə inkişaf etmiş diaqnostik imkanlara çıxışı məhdud olan əhali qruplarında qocalma prosesinin öyrənilməsi üçün əlverişli vasitəyə çevirə bilər. Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, hazırlanmış “nitq saatı” demensiyanın diaqnostik testi deyil. Araşdırma əsasən müəyyən bir zaman kəsiyində aparıldığı üçün nitqin yaşlı görünməsinin gələcəkdə koqnitiv geriləməyə səbəb olduğunu və ya onu əvvəlcədən proqnozlaşdırdığını göstərmək mümkün deyil.

“Bununla belə, daha geniş nəticə diqqətəlayiqdir: insanın səsi qocalmanın bir neçə fərqli ölçüsünü əks etdirən olduqca yığcam göstərici ola bilər”, – İbanyes əlavə edib.

“Əgər bu nəticələr uzunmüddətli tədqiqatlarda və müxtəlif əhali qruplarında təsdiqlənərsə, nitq gələcəkdə sağlam və sürətlənmiş qocalmanı izləmək üçün ən geniş miqyasda tətbiq oluna bilən vasitələrdən birinə çevrilə bilər. Bu isə gündəlik insan davranışını qocalmanın bioloji mexanizmlərinə açılan bir pəncərəyə çevirə bilər”, – alim bildirib.

mənbə: scitechdaily.com