Alimlər DEHB-nin yaradıcı düşüncəni necə gücləndirə biləcəyini araşdırıblar

Yeni araşdırma göstərir ki, diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB) ilə əlaqəli bəzi diqqət xüsusiyyətləri düzgün istiqamətləndirildikdə yaradıcı düşüncəyə və müəyyən vəziyyətlərdə güclü fokuslanmaya kömək edə bilər. Alimlər incəsənət, musiqi və rəqs kimi yaradıcı fəaliyyətlərin DEHB olan insanlar üçün dərmansız dəstək üsulu kimi potensialını da araşdırıblar. Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB) milyonlarla insan üçün gündəlik həyatda ciddi çətinliklər yarada bilər. Lakin bu xüsusiyyətlərə malik insanların arasında yaradıcı sahələrdə və müxtəlif fəaliyyətlərdə yüksək nailiyyətlər göstərən şəxslərin də olması alimləri DEHB ilə yaradıcılıq arasındakı əlaqəni daha dərindən araşdırmağa sövq edir.

Constructor University-nin nevroloqu, doktor Radva Xəlilin rəhbərlik etdiyi və iScience jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada diqqət və yaradıcılığın beyində necə əlaqələndiyi araşdırılıb.

Tədqiqat göstərib ki, DEHB ilə əlaqəli bəzi zehni proseslər, o cümlədən diqqətin daha geniş sahəyə yayılması, düzgün istiqamətləndirildikdə yaradıcı düşüncəni dəstəkləyə bilər.

Alimlərin fikrincə, əldə olunan nəticələr dünya üzrə DEHB olan uşaqların yaradıcı fəaliyyətlər vasitəsilə dəstəklənməsi üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasına imkan yarada bilər.

Araşdırma DEHB-yə yalnız çatışmazlıq prizmasından yanaşan ənənəvi baxışın yenidən nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini göstərir. 

Onun fikrincə, neyrodivergent diqqət xüsusiyyətləri yalnız problem deyil. Düzgün istiqamətləndirildikdə onlar güclü yaradıcı düşüncəyə aparan yeni yollar aça bilər. Tədqiqatçılar müxtəlif elmi sahələrdən əldə olunan nəticələri bir araya gətirərək yaradıcılıq və diqqətin beyində bir-biri ilə üst-üstə düşən şəbəkələrlə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdiriblər.

Araşdırmada yaradıcı ideyaların yaranmasına imkan verən sərbəst assosiativ düşüncənin diqqətin yayınması, xəyal qurma və DEHB zamanı tez-tez müşahidə olunan digər davranışlarla əlaqəsi də təsvir edilib.

DEHB-də diqqət necə fərqlənir?

Doktor Xəlil bu əlaqəni daha asan izah etmək üçün diqqəti projektora bənzədib.

Onun sözlərinə görə, insanların əksəriyyətində diqqət bir obyektə yönəlmiş dar işıq şüasına bənzəyir. DEHB olan insanların beynində isə bu “işıq şüası” daha geniş ola bilər və eyni anda daha çox məlumatı qəbul edə bilər. Bu xüsusiyyət diqqətin uzun müddət bir iş üzərində saxlanılmasını tələb edən gündəlik və rutin tapşırıqları çətinləşdirə bilər. Lakin diqqətin daha geniş sahəyə yayılması və ya “defokuslanmış diqqət” adlandırılan bu xüsusiyyət eyni zamanda araşdırıcı düşüncəni, müxtəlif ideyalar arasında əlaqə qurmağı və yeni fikir kombinasiyalarının yaranmasını təşviq edə bilər. Məhz bu xüsusiyyətlər yaradıcılıq üçün əhəmiyyətli hesab olunur.

Doktor Xəlil və həmkarları DEHB və oxşar xüsusiyyətlərə malik insanlar üçün yaradıcı fəaliyyətlərin mümkün terapevtik potensialına da diqqət çəkirlər.

İncəsənət, musiqi, rəqs, yazıçılıq və videooyunlar kimi fəaliyyətlər DEHB olan insanlara diqqətin daha geniş yayılmasını strukturlaşdırılmış şəkildə istiqamətləndirmək və araşdırmaq imkanı verə bilər.

Bu fəaliyyətlərin diqqətə nəzarətdə iştirak edən beyin şəbəkələrini gücləndirə biləcəyi və impulsivlik və hiperaktivliklə əlaqəli bəzi davranış nümunələrinin dəyişdirilməsinə kömək edə biləcəyi ehtimal edilir.

Doktor Xəlilin fikrincə, yaradıcı fəaliyyət sadəcə insanın diqqətini yayındıran xoş məşğuliyyət deyil. Yaradıcılıq zamanı diqqətə nəzarətdə iştirak edən eyni neyron dövrələri aktivləşə və bu proses beyin üçün bir növ məşq rolunu oynaya bilər.

Alim hesab edir ki, DEHB olan uşaq rəsm çəkərkən və ya musiqi ilə məşğul olarkən özünü prosesə tamamilə qapılmış hiss etdikdə, bu təcrübə onun diqqət toplamaq qabiliyyətini gücləndirə bilər. Bunun səbəbi isə fəaliyyətin uşağın təbii düşüncə tərzinə qarşı deyil, məhz həmin xüsusiyyətlərlə birlikdə işləməsidir.

Bununla belə, tədqiqatçılar diqqət və yaradıcılıq arasındakı əlaqənin hələ tam başa düşülmədiyini vurğulayırlar. Alimlərin fikrincə, bu sahədə daha geniş və uzunmüddətli araşdırmalara ehtiyac var. Gələcək tədqiqatlarda nevroloqlar, incəsənət terapevtləri, klinik mütəxəssislər və digər sahələrin alimləri arasında əməkdaşlığın artırılması vacib hesab olunur.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, DEHB-nin müalicəsinə yanaşmada ciddi dəyişiklik etmək üçün əvvəlcə diqqət, yaradıcılıq və beyin fəaliyyətinin qarşılıqlı əlaqəsini daha dərindən öyrənmək lazımdır.

mənbə: scitechdaily.com