LSD və psilosibin beyində qan axınına əks istiqamətli təsir göstərir

Yeni tədqiqat göstərib ki, LSD beyində qan axınını artırdığı halda, psilosibin onu azalda bilər. Hər iki maddə beynin funksional əlaqəliliyinə də fərqli təsir göstərir. Nəticələr psixodelik maddələrin beyində yaratdığı dəyişiklikləri daha dərindən anlamağa kömək edə bilər.

Psixodelik maddələr insanların qavrayışını, əhval-ruhiyyəsini və zehni proseslərini dəyişdirən birləşmələr qrupuna daxildir. Son klinik tədqiqatlar göstərir ki, lizerq turşusunun dietilamidi (LSD) və psilosibin kimi bəzi maddələr depressiya və digər psixiatrik pozuntuların müalicəsində perspektivli vasitələr ola bilər.

Ümidverici nəticələrə baxmayaraq, bu maddələrin psixiatrik simptomları hansı molekulyar və neyron mexanizmlər vasitəsilə yüngülləşdirə biləcəyi hələ də tam aydın deyil. Bu proseslərin ətraflı öyrənilməsi gələcək klinik tədqiqatların istiqamətini müəyyənləşdirməyə və potensial olaraq daha effektiv psixodelik müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.  Kopenhagen Universitetinin və digər elmi müəssisələrin tədqiqatçıları sağlam könüllülərin beyninə LSD-nin təsirini araşdırmaq üçün bu yaxınlarda müxtəlif görüntüləmə üsullarını birləşdiriblər. Daha sonra əldə olunan nəticələri psilosibinlə bağlı əvvəlki tədqiqat zamanı toplanmış məlumatlarla müqayisə ediblər.

Nature Neuroscience jurnalında dərc olunan araşdırmanın nəticələri göstərir ki, bu iki maddə beyində qan axınına fərqli təsir göstərir. 

Tədqiqat, eyni zamanda, LSD-nin beyində serotonin 2A reseptorlarına necə bağlandığı barədə yeni məlumatlar təqdim edir. Tədqiqatın həmmüəllifi Gitte Mus Knudsen Medical Xpress-ə açıqlamasında bildirib:  “Biz LSD-nin insan beyninə təsirini — molekulyar qarşılıqlı təsirlərdən tutmuş beyin fəaliyyətinə və subyektiv təcrübələrə qədər — daha yaxşı anlamaq istəyirdik.

Psixodelik maddələrin mümkün müalicəvi tətbiqlərinə maraq artsa da, onların təsirlərinin əsasını təşkil edən dəqiq fəaliyyət mexanizmi hələ tam öyrənilməyib. Əsas məqsədimiz molekulyar görüntüləməni beyin fiziologiyasının ölçülməsi ilə birləşdirərək LSD-nin beynin serotonin 2A reseptorları ilə necə qarşılıqlı təsirə girdiyini və bunun beyində qan axını, funksional əlaqəlilik və subyektiv təsirlərdəki dəyişikliklərlə necə əlaqəli olduğunu araşdırmaq idi”. 

Mus Knudsen və həmkarları 11 sağlam könüllüyə müxtəlif dozalarda LSD veriblər. İştirakçıların hamısı maddəni qəbul etməzdən əvvəl ilkin beyin müayinəsindən keçib. Tədqiqatçılar həmçinin yeddi iştirakçıdan maddənin təsirinin ən yüksək həddə çatdığı vaxtda istifadə oluna bilən beyin görüntüləri əldə ediblər.

Beyin görüntüləri iki fərqli üsulla — pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET) və maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) vasitəsilə çəkilib. PET radioaktiv izləyicidən istifadə edən görüntüləmə üsuludur. Bu texnologiya beyində müəyyən reseptorların mövcudluğu kimi bioloji prosesləri ölçməyə imkan verir.  MRT isə beynin və ya bədənin digər hissələrinin ətraflı görüntülərini əldə etmək üçün güclü maqnit sahələrindən və radio dalğalarından istifadə edir. MRT-nin bəzi növləri beyində qan axınının ölçülməsi üçün də tətbiq oluna bilər. Mus Knudsen tədqiqatın metodologiyasını belə izah edib: “PET görüntüləməsi serotonin 2A reseptorlarının nə dərəcədə tutulduğunu ölçməyə, MRT isə beyində qan axınını və beyin bölgələri arasındakı funksional əlaqəliliyi qiymətləndirməyə imkan verdi. İştirakçıların qanında LSD-nin konsentrasiyasını da ölçdük və onların subyektiv təcrübələrini qiymətləndirdik. Bu inteqrasiya olunmuş yanaşma maddənin konsentrasiyası, reseptorlarla qarşılıqlı təsiri və beyin funksiyasındakı dəyişikliklər arasındakı əlaqələri araşdırmağa şərait yaratdı”.

Tədqiqatçılar, həmçinin psixodelik maddə olan psilosibinin verildiyi 25 iştirakçının məlumatlarını əhatə edən əvvəlki eksperimentin nəticələrini təhlil ediblər. Bu müqayisə onlara LSD-nin beyində qan axınına təsirini psilosibinin təsiri ilə qarşılaşdırmağa imkan verib.  Nəticələr göstərib ki, LSD serotonin 2A reseptorlarına güclü şəkildə bağlanır, beyinə qan axınını artırır və beynin ümumi funksional əlaqəliliyini azaldır. Psilosibin qəbul edən iştirakçılarda isə əks mənzərə müşahidə olunub: beyində qan axını azalıb, ümumi funksional əlaqəlilik isə artıb.  Mus Knudsenin sözlərinə görə, qan axını və funksional əlaqəlilikdəki dəyişikliklər bir-biri ilə tərs əlaqəli olub. Psilosibinlə bağlı tədqiqatda da oxşar nəticə əldə edilib. Bu isə həmin göstəricilərin beynin maddəyə reaksiyasının bir-birini tamamlayan fərqli tərəflərini əks etdirdiyini göstərir.  Tədqiqatçılar, həmçinin qanda LSD-nin konsentrasiyası ilə iştirakçıların subyektiv təcrübələri arasında saat əqrəbinin əks istiqamətində gedən histerezis nümunəsi müşahidə ediblər. Bu, dərmanın qandakı səviyyəsi ilə insanın hiss etdiyi təsirlər arasındakı əlaqənin zaman keçdikcə dəyişdiyini göstərir.

Yeni araşdırma psixodelik maddələrin beyinə təsirini öyrənmək üçün molekulyar və fizioloji görüntüləmə üsullarının birlikdə tətbiqinin əhəmiyyətini vurğulayır. Əldə olunan nəticələr LSD və psilosibinin beyində qan axınına necə təsir göstərdiyini və hansı reseptorlarla qarşılıqlı əlaqəyə girdiyini araşdıran gələcək tədqiqatlara töhfə verə bilər.  Bununla belə, tədqiqatçılar müşahidə etdikləri dəyişikliklərin bu iki maddənin mümkün müalicəvi faydalarına səbəb olub-olmadığını müəyyən etməyiblər.  Növbəti tədqiqatlarda alimlər LSD-nin beyin fəaliyyəti ilə beyində qan axını arasındakı əlaqəni — neyrovaskulyar əlaqələnmə adlanan prosesi — dəyişdirib-dəyişdirmədiyini araşdırmağı planlaşdırırlar.

Mus Knudsen bildirib:  “Bu, psixodelik maddələrlə bağlı əvvəllər dərc edilmiş bəzi nəticələri izah edə bilər. Bundan əlavə, psixodelik maddə qəbulundan sonra müəyyən zaman ərzində beynin neyroplastikliyinin ölçülməsi bu qabiliyyətin artdığı xüsusi bir zaman pəncərəsinin olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Belə bir dövrdən beyin stimulyasiyası və ya psixoterapiya ilə müalicənin təsirini gücləndirmək üçün istifadə etmək mümkün ola bilər.

Bu sahədə aparılan tədqiqatlar müəyyən beyin mexanizmlərinin psixodelik maddələrin müalicəvi təsirləri ilə əlaqəli olub-olmadığını aydınlaşdıra və gələcəkdə yeni dərmanların hazırlanmasına da kömək edə bilər”.

mənbə: medicalxpress.com