Alimlər onurğa beyni zədələrinin bərpasında mühüm rol oynayan immun hüceyrələrini müəyyən ediblər

Alimlər onurğa beyni zədələrinin bərpası ilə bağlı aparılan yeni araşdırmada immun sisteminin müəyyən hüceyrələrinin sinir toxumasının yenidən formalaşmasında əsas rol oynadığını müəyyən ediblər. Tədqiqat nəticələri gələcəkdə insanlarda onurğa beyni zədələrinin müalicəsi üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasına töhfə verə bilər.

"Journal of Neuroinflammation" jurnalında dərc olunan araşdırma Drezden Regenerativ Terapiyalar Mərkəzinin (CRTD), Drezden Texniki Universitetinin (TUD Dresden University of Technology) Bekker qrupunun alimləri və Edinburq Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən həyata keçirilib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, insanlar onurğa beyni zədələrini tam bərpa etmək qabiliyyətinə malik deyil. Onurğa beyni zədələndikdə immun sistemi çox vaxt nəzarətdən çıxan güclü iltihab reaksiyası yaradır. Nəticədə sinir hüceyrələrinin və onların əlaqələrinin yenidən formalaşmasına mane olan qalıcı çapıq toxuması əmələ gəlir. Bunun əksinə olaraq, zebra balıqları (zebrafish) onurğa beyni zədələrini tam bərpa edə bilir. Alimlər bu qabiliyyətin arxasında duran bioloji mexanizmləri araşdıraraq, onların immun sisteminin iltihab prosesini dəqiq şəkildə tənzimlədiyini müəyyən ediblər.

Neytrofillər bərpa prosesini idarə edir

Araşdırma zamanı alimlər zebra balığının sürfələri üzərində işləyərək zədə nahiyəsində neytrofillərin və IL-4 siqnal molekulunun rolunu öyrəniblər. Neytrofillər immun sisteminin zədə və infeksiya sahəsinə ilk çatan hüceyrələri hesab olunur. Əvvəllər onların əsas funksiyasının yalnız zədələnmiş toxumaları və hüceyrə qalıqlarını təmizləmək olduğu düşünülürdü. Lakin yeni araşdırma göstərib ki, neytrofillərin müəyyən alt qrupu bundan daha mühüm vəzifə yerinə yetirir. Onlar orkestr dirijoru kimi digər immun hüceyrələrinə iltihab reaksiyasını azaltmaq və toxumaların bərpasına uyğun tarazlığı bərpa etmək üçün siqnallar göndərirlər. Bu prosesdə əsas rol IL-4 adlı siqnal molekuluna məxsusdur.

IL-4 olmadıqda iltihab nəzarətdən çıxır

Təcrübələr zamanı alimlər həmin xüsusi neytrofil qrupunun fəaliyyətini dayandırıblar. Nəticədə immun sistemində tarazlıq tamamilə pozulub. Digər immun hüceyrələri həddindən artıq miqdarda güclü iltihab yaradan zülallar istehsal etməyə başlayıb və bu, nəzarətsiz iltihab reaksiyasına səbəb olub. Belə şəraitdə zebra balıqları zədələnmiş sinir liflərini yenidən bərpa edə bilməyib və hərəkət qabiliyyətlərinin bərpası dayanıb. Lakin tədqiqatçılar zədə nahiyəsinə süni şəkildə IL-4 molekulu əlavə etdikdə iltihab azalıb, onurğa beyni yenidən bərpa olunub və bu nəticə hətta neytrofillər fiziki olaraq mövcud olmadıqda belə müşahidə edilib.

Araşdırmaya rəhbərlik edən professor Tomas Bekker bildirib ki, ilk dəfə olaraq neytrofillərin onurğa beyninin uğurlu bərpasında son dərəcə fəal rol oynadığı nümayiş etdirilib. Onun sözlərinə görə, bu hüceyrələr yalnız zədə sahəsini təmizləmir, həm də digər immun hüceyrələrinə iltihabı azaltmaq və regenerasiya prosesinə keçmək üçün siqnallar verir. Neytrofillər olmadıqda immun sistemi dağıdıcı iltihab dövrünə keçir və sağalma prosesi dayanır. IL-4 molekulu isə iltihabı nəzarətdə saxlayaraq zərif sinir liflərinin zədələnmiş sahədən keçərək yenidən böyüməsinə imkan yaradır.

Tədqiqat insanlarda yeni müalicə üsullarına yol aça bilər

Alimlərin fikrincə, zebra balıqları ilə insanlar arasında onurğa beyni zədələrinə verilən immun cavab arasındakı fərq regenerativ təbabətin ən mühüm araşdırma mövzularından biridir. İnsanlarda güclü iltihab reaksiyası çox vaxt mərkəzi sinir sistemində geri dönməyən zədələnmələrə səbəb olur. Zebra balıqları isə sinir toxumasının bərpasının mümkün olduğunu göstərən təbii bioloji model hesab edilir.

Araşdırma iltihabın incə şəkildə tənzimlənməsinin sağalma üçün həlledici əhəmiyyət daşıdığını bir daha təsdiqləyib. Eyni zamanda, düzgün siqnal molekullarının uyğun vaxtda aktivləşdirilməsinin sinir toxumasının yenidən bərpasını stimullaşdıra biləcəyini göstərib. Tədqiqatın müəlliflərindən Syaobo Tyan bildirib ki, əldə olunan nəticələrin insanlara nə dərəcədə tətbiq oluna biləcəyi hələ məlum deyil. Onun sözlərinə görə, gələcək araşdırmalar IL-4 molekulunun insanlarda da oxşar funksiyanı yerinə yetirib-yetirmədiyini və iltihabı tarazlaşdıraraq onurğa beyni zədələrinin daha effektiv sağalmasına kömək edib-etməyəcəyini müəyyən etməlidir.

Alim qeyd edib ki, bu istiqamət gələcək klinik tədqiqatlar üçün olduqca perspektivli hesab olunur.

mənbə: medicalxpress.com